વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.5.1
सर्वा पूर्वमियं येषामासीत् कृत्स्ना वसुंधरा ।
प्रजापतिमुपादाय नृपाणां जयशालिनाम् ॥ १.५.१ ॥
પૂર્વે આ સમગ્ર પૃથ્વી જેમની હતી, પ્રજાપતિને આધાર માનીને વિજયશાળી એવા રાજાઓની (વંશ).
1.5.2
येषां स सगरो नाम सागरो येन खानितः ।
षष्टिपुत्रसहस्राणि यं यान्तं पर्यवारयन् ॥ १.५.२ ॥
તેમનામાં સગર નામે એક હતો, જેણે સાગર ખોદાવ્યો; તે જતો હતો ત્યારે સાઠ હજાર પુત્રોએ તેને ઘેરી લીધો હતો.
1.5.3
इक्ष्वाकूणामिदं तेषां राज्ञां वंशे महात्मनाम् ।
महदुत्पन्नमाख्यानं रामायणमिति श्रुतम् ॥ १.५.३ ॥
આ ઇક્ષ્વાકુઓનો વંશ છે; તે મહાત્મા રાજાઓના વંશમાં ઉત્પન્ન થયેલી આ મહાન કથા 'રામાયણ' નામે પ્રસિદ્ધ છે.
1.5.4
तदिदं वर्तयिष्यावः सर्वं निखिलमादितः ।
धर्मकामार्थसहितं श्रोतव्यमनसूयता ॥ १.५.४ ॥
આ સંપૂર્ણ કથા આપણે આરંભથી કહીશું—ધર્મ, કામ અને અર્થથી યુક્ત; ઈર્ષ્યા વિના તે સાંભળવી જોઈએ.
1.5.5
कोसलो नाम मुदितः स्फीतो जनपदो महान् ।
निविष्टः सरयूतीरे प्रभूतधनधान्यवान् ॥ १.५.५ ॥
કોસલ નામનો આનંદિત, સમૃદ્ધ અને વિશાળ જનપદ છે; તે સરયૂને કાંઠે વસેલો છે અને ધનધાન્યથી ભરપૂર છે.
1.5.6
अयोध्या नाम नगरी तत्रासील्लोकविश्रुता ।
मनुना मानवेन्द्रेण या पुरी निर्मिता स्वयम् ॥ १.५.६ ॥
ત્યાં અયોધ્યા નામની લોકવિખ્યાત નગરી હતી; જે માનવેન્દ્ર મનુએ પોતે બનાવી હતી.
1.5.7
आयता दश च द्वे च योजनानि महापुरी ।
श्रीमती त्रीणि विस्तीर्णा सुविभक्तमहापथा ॥ १.५.७ ॥
તે મહાનગરી બાર યોજન લાંબી અને ત્રણ યોજન પહોળી હતી; તેના મોટા માર્ગો સુવ્યવસ્થિત રીતે વહેંચાયેલા હતા.
1.5.8
राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिता ।
मुक्तपुष्पावकीर्णेन जलसिक्तेन नित्यशः ॥ १.५.८ ॥
સુવ્યવસ્થિત વિશાળ રાજમાર્ગથી તે નગરી શોભતી હતી; ત્યાં હંમેશાં વિખરાયેલાં ફૂલો અને પાણીનો છંટકાવ રહેતો.
1.5.9
तां तु राजा दशरथो महाराष्ट्रविवर्धनः ।
पुरीमावासयामास दिवि देवपतिर्यथा ॥ १.५.९ ॥
મહારાષ્ટ્રના વિસ્તારક રાજા દશરથે તે નગરીને સ્વર્ગમાં દેવેન્દ્રની જેમ વસાવી.
1.5.10
कपाटतोरणवतीं सुविभक्तान्तरापणाम् ।
सर्वयन्त्रायुधवतीमुषितां सर्वशिल्पिभिः ॥ १.५.१० ॥
તે નગરી દરવાજા અને તોરણોથી યુક્ત હતી; તેની અંદરની બજારો સુવ્યવસ્થિત વહેંચાયેલી હતી; સર્વ યંત્રો અને શસ્ત્રોથી સંપન્ન અને સર્વ કારીગરોથી વસેલી હતી.
1.5.11
सूतमागधसम्बाधां श्रीमतीमतुलप्रभाम् ।
उच्चाट्टालध्वजवतीं शतघ्नीशतसंकुलाम् ॥ १.५.११ ॥
સૂતો અને માગધોથી ભરેલી તે નગરી શ્રીમંત અને અનુપમ તેજવાળી હતી; ઊંચા અટ્ટાલકો અને ધ્વજોથી યુક્ત હતી; સેંકડો શતઘ્ની યંત્રોથી ભરેલી હતી.
1.5.12
वधूनाटकसङ्घैश्च संयुक्तां सर्वतः पुरीम् ।
उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम् ॥ १.५.१२ ॥
ચોતરફ નર્તકીઓ અને નાટ્યમંડળીઓથી યુક્ત તે નગરી હતી; બગીચા અને આંબાવાડીઓવાળી હતી; સાલ વૃક્ષોની મેખલાથી ઘેરાયેલી વિશાળ હતી.
1.5.13
दुर्गगम्भीरपरिखां दुर्गामन्यैर्दुरासदाम् ।
वाजिवारणसम्पूर्णां गोभिरुष्ट्रैः खरैस्तथा ॥ १.५.१३ ॥
ઊંડી અને દુર્ગમ ખાઈઓથી ઘેરાયેલી, શત્રુઓ માટે અગમ્ય, ઘોડા અને હાથીઓથી ભરેલી, બળદ, ઊંટ અને ગધેડાંથી સમૃદ્ધ.
1.5.14
सामन्तराजसङ्घैश्च बलिकर्मभिरावृताम् ।
नानादेशनिवासैश्च वणिग्भिरुपशोभिताम् ॥ १.५.१४ ॥
સામંત રાજાઓના સમૂહો અને કર ચૂકવતા રાજાઓથી ઘેરાયેલી, અનેક દેશોના નિવાસીઓ અને વેપારીઓથી શોભિત.
1.5.15
प्रासादै रत्नविकृतैः पर्वतैरिव शोभिताम् ।
कूटागारैश्च सम्पूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् ॥ १.५.१५ ॥
રત્નજડિત મહેલોથી પર્વતોની જેમ શોભિત, કૂટાગારોથી ભરેલી, ઇન્દ્રની અમરાવતી સમાન.
1.5.16
चित्रामष्टापदाकारां वरनारीगणायुताम् ।
सर्वरत्नसमाकीर्णां विमानगृहशोभिताम् ॥ १.५.१६ ॥
અદ્ભુત, અષ્ટાપદ (ચોપાટ) આકારની, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓના સમૂહોથી યુક્ત, સર્વ રત્નોથી છવાયેલી, વિમાન જેવા ભવનોથી શોભિત.
1.5.17
गृहगाढामविच्छिद्रां समभूमौ निवेशिताम् ।
शालितण्डुलसम्पूर्णामिक्षुकाण्डरसोदकाम् ॥ १.५.१७ ॥
ઘરોથી ગીચ બાંધેલી, અંતર વિનાની, સમતળ ભૂમિ પર સ્થાપિત, ચોખા અને છડેલા અનાજથી ભરેલી, શેરડીના રસ જેવા મીઠા જળવાળી.
1.5.18
दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्च वीणाभिः पणवैस्तथा ।
नादितां भृशमत्यर्थं पृथिव्यां तामनुत्तमाम् ॥ १.५.१८ ॥
દુંદુભી, મૃદંગ, વીણા અને પણવ વાદ્યોના નાદથી અત્યંત ગૂંજતી, પૃથ્વી પરની અનુપમ નગરી.
1.5.19
विमानमिव सिद्धानां तपसाधिगतं दिवि ।
सुनिवेशितवेश्मान्तां नरोत्तमसमावृताम् ॥ १.५.१९ ॥
તે નગર સ્વર્ગમાં તપથી પ્રાપ્ત સિદ્ધોના વિમાન જેવું હતું; અંદરનાં ઘરો સુંદર રીતે ગોઠવાયેલાં હતાં, શ્રેષ્ઠ પુરુષોથી ઘેરાયેલું હતું.
1.5.20
ये च बाणैर्न विध्यन्ति विविक्तमपरापरम् ।
शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदाः ॥ १.५.२० ॥
જેઓ એક લક્ષ્યને અથવા ક્રમશઃ બીજાને બાણોથી ન ચૂકે, શબ્દથી લક્ષ્ય વીંધે, અને વિસ્તૃત લક્ષ્યો પણ વીંધે — ઝડપી હાથવાળા નિપુણ ધનુર્ધરો.
1.5.21
सिंहव्याघ्रवराहाणां मत्तानां नदतां वने ।
हन्तारो निशितैः शस्त्रैर्बलाद् बाहुबलैरपि ॥ १.५.२१ ॥
વનમાં ગર્જતા મદોન્મત્ત સિંહો, વાઘો અને ભૂંડોને મારનારા; તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી અને બાહુબળથી પણ બળપૂર્વક તેમને સંહારનારા.
1.5.22
तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथैः ।
पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा ॥ १.५.२२ ॥
એવા હજારો મહારથીઓથી ભરેલા તે નગરને ત્યારે રાજા દશરથે વસાવ્યું.
1.5.23
तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृतां
द्विजोत्तमैर्वेदषडङ्गपारगैः ।
सहस्रदैः सत्यरतैर्महात्मभि-
र्महर्षिकल्पैर्ऋषिभिश्च केवलैः ॥ १.५.२३ ॥
અગ્નિહોત્રી, ગુણવાન, વેદ અને તેના છ અંગોમાં પારંગત શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, હજારોનું દાન કરનારા, સત્યપરાયણ, મહાત્માઓ, મહર્ષિ સમાન અને શુદ્ધ ઋષિઓથી તે નગર ઘેરાયેલું હતું.