वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.50.1
ततः प्रागुत्तरां गत्वा रामः सौमित्रिणा सह।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत् ॥ १.५०.१ ॥
नंतर राम सौमित्रीसह ईशान्येकडे जाऊन, विश्वामित्रांना पुढे ठेवून यज्ञमंडपात आला.
1.50.2
रामस्तु मुनिशार्दूलमुवाच सहलक्ष्मणः।
साध्वी यज्ञसमृद्धिर्हि जनकस्य महात्मनः ॥ १.५०.२ ॥
लक्ष्मणासह असलेले राम मुनिश्रेष्ठ विश्वामित्रांना म्हणाले: "महात्मा जनकाच्या यज्ञाची समृद्धी खरोखर उत्तम आहे."
1.50.3
बहूनीह सहस्राणि नानादेशनिवासिनाम्।
ब्राह्मणानां महाभाग वेदाध्ययनशालिनाम् ॥ १.५०.३ ॥
"हे महाभागा, विविध देशांत राहणारे, वेदाध्ययनात सुशोभित असे हजारो ब्राह्मण येथे आहेत."
1.50.4
ऋषिवाटाश्च दृश्यन्ते शकटीशतसंकुलाः।
देशो विधीयतां ब्रह्मन् यत्र वत्स्यामहे वयम् ॥ १.५०.४ ॥
"ऋषींचे आश्रम-तळ शेकडो गाड्यांनी भरलेले दिसत आहेत. हे ब्रह्मन्, आम्ही राहण्यासाठी एक जागा ठरवा."
1.50.5
रामस्य वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः।
निवासमकरोद् देशे विविक्ते सलिलान्विते ॥ १.५०.५ ॥
रामाचे बोलणे ऐकून महामुनी विश्वामित्रांनी पाण्याने समृद्ध, एकांत अशा ठिकाणी निवास केला.
1.50.6
विश्वामित्रमनुप्राप्तं श्रुत्वा नृपवरस्तदा।
शतानन्दं पुरस्कृत्य पुरोहितमनिन्दितः ॥ १.५०.६ ॥
विश्वामित्र आल्याचे ऐकून निर्दोष श्रेष्ठ राजाने पुरोहित शतानंदांना पुढे ठेवून प्रस्थान केले.
1.50.7
ऋत्विजोऽपि महात्मानस्त्वर्घ्यमादाय सत्वरम्।
प्रत्युज्जगाम सहसा विनयेन समन्वितः ॥ १.५०.७ ॥
महात्मा ऋत्विजही अर्घ्य घेऊन त्वरेने, विनयाने युक्त होऊन लगेच त्यांच्या स्वागतास पुढे गेले.
1.50.8
विश्वामित्राय धर्मेण ददौ धर्मपुरस्कृतम्।
प्रतिगृह्य तु तां पूजां जनकस्य महात्मनः ॥ १.५०.८ ॥
महात्मा जनकाने धर्मानुसार सन्मानपूर्वक दिलेली ती पूजा विश्वामित्रांनी स्वीकारली.
1.50.9
पप्रच्छ कुशलं राज्ञो यज्ञस्य च निरामयम्।
स तांश्चाथ मुनीन् पृष्ट्वा सोपाध्यायपुरोधसः ॥ १.५०.९ ॥
त्यांनी राजाची खुशाली आणि यज्ञ निर्विघ्न चालला आहे की नाही हे विचारले; नंतर त्या मुनींना, उपाध्यायाला व पुरोहिताला कुशल विचारले.
1.50.10
यथार्हमृषिभिः सर्वैः समागच्छत् प्रहृष्टवत्।
अथ राजा मुनिश्रेष्ठं कृताञ्जलिरभाषत ॥ १.५०.१० ॥
त्यांनी सर्व ऋषींना यथोचित आनंदाने भेट दिली. मग राजा हात जोडून मुनिश्रेष्ठांना म्हणाला.
1.50.11
आसने भगवानास्तां सहैभिर्मुनिपुंगवैः।
जनकस्य वचः श्रुत्वा निषसाद महामुनिः ॥ १.५०.११ ॥
"भगवन्, या मुनिश्रेष्ठांसह आसनावर विराजमान व्हावे" हे जनकाचे वचन ऐकून महामुनी बसले.
1.50.12
पुरोधा ऋत्विजश्चैव राजा च सहमन्त्रिभिः।
आसनेषु यथान्यायमुपविष्टाः समन्ततः ॥ १.५०.१२ ॥
पुरोहित, ऋत्विज आणि राजा मंत्र्यांसह यथायोग्य रीतीने आसनांवर सर्वत्र बसले.
1.50.13
दृष्ट्वा स नृपतिस्तत्र विश्वामित्रमथाब्रवीत्।
अद्य यज्ञसमृद्धिर्मे सफला दैवतैः कृता ॥ १.५०.१३ ॥
तेथे विश्वामित्रांना पाहून तो राजा म्हणाला, आज देवतांनी माझ्या यज्ञाची समृद्धी सफल केली आहे.
1.50.14
अद्य यज्ञफलं प्राप्तं भगवद्दर्शनान्मया।
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगवः ॥ १.५०.१४ ॥
आज भगवंतांच्या दर्शनाने मला यज्ञाचे फल प्राप्त झाले. मी धन्य आहे, मुनिश्रेष्ठ आपण माझ्यावर कृपा केली आहे.
1.50.15
यज्ञोपसदनं ब्रह्मन् प्राप्तोऽसि मुनिभिः सह।
द्वादशाहं तु ब्रह्मर्षे दीक्षामाहुर्मनीषिणः ॥ १.५०.१५ ॥
हे ब्रह्मन्! आपण मुनींसह यज्ञभूमीत आला आहात. हे ब्रह्मर्षी! ज्ञानी लोक दीक्षा बारा दिवसांची असते असे म्हणतात.
1.50.16
ततो भागार्थिनो देवान् द्रष्टुमर्हसि कौशिक।
इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलं प्रहृष्टवदनस्तदा ॥ १.५०.१६ ॥
मग, हे कौशिका! भागाची इच्छा करणाऱ्या देवांना आपण पाहावे. असे बोलून, प्रसन्न मुखाचा तो राजा त्या मुनिश्रेष्ठांना म्हणाला.
1.50.17
पुनस्तं परिपप्रच्छ प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः।
इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ ॥ १.५०.१७ ॥
राजाने हात जोडून, भक्तिभावाने पुन्हा त्यांना विचारले: आपले कल्याण असो, देवांसमान पराक्रमी असलेले हे दोन कुमार कोण आहेत?
1.50.18
गजतुल्यगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ।
पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ।
अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ ॥ १.५०.१८ ॥
हत्तीसारखी चाल असलेले, सिंह व वृषभासारखे वीर, कमळपाकळ्यांसारखे विशाल डोळे असलेले, तलवार, भाता व धनुष्य धारण करणारे, रूपाने अश्विनीकुमारांसारखे, तारुण्यात आलेले.
1.50.19
यदृच्छयेव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।
कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ॥ १.५०.१९ ॥
जणू योगायोगाने देवलोकातून पृथ्वीवर आलेले दोन अमर. हे मुनी, ते पायी इथे कसे आले, कशासाठी आणि कोणाचे पुत्र आहेत?
1.50.20
वरायुधधरौ वीरौ कस्य पुत्रौ महामुने।
भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम् ॥ १.५०.२० ॥
उत्तम शस्त्रे धारण केलेले हे दोन वीर कोणाचे पुत्र आहेत, हे महामुनी? आकाशाला चंद्रसूर्य शोभवतात तसे ते या प्रदेशाला शोभवत आहेत.
1.50.21
परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः।
काकपक्षधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.५०.२१ ॥
एकमेकांसारखे, उंची, खुणा आणि वर्तनात सारखे, काकपक्ष धारण केलेले हे वीर — त्यांच्याबद्दल खरोखर ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
1.50.22
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा जनकस्य महात्मनः।
न्यवेदयदमेयात्मा पुत्रौ दशरथस्य तौ ॥ १.५०.२२ ॥
महात्मा जनकाचे ते बोलणे ऐकून, अमेय आत्मा असलेल्या त्यांनी दशरथाच्या त्या दोन पुत्रांची ओळख सांगितली.
1.50.23
सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा।
तत्रागमनमव्यग्रं विशालायाश्च दर्शनम् ॥ १.५०.२३ ॥
सिद्धाश्रमातील निवास, राक्षसांचा वध, तिथे निश्चल आगमन आणि विशालेचे दर्शन.
1.50.24
अहल्यादर्शनं चैव गौतमेन समागमम्।
महाधनुषि जिज्ञासां कर्तुमागमनं तथा ॥ १.५०.२४ ॥
अहल्येचे दर्शन, गौतमाशी पुनर्मिलन, महाधनुष्याविषयी जिज्ञासा निर्माण करण्यासाठी आगमन — तसेच.
1.50.25
एतत् सर्वं महातेजा जनकाय महात्मने।
निवेद्य विररामाथ विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.५०.२५ ॥
महातेजस्वी महामुनी विश्वामित्रांनी हे सर्व महात्मा जनकाला सांगून मग विराम घेतला.