वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.53.1
एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन।
विदधे कामधुक् कामान् यस्य यस्येप्सितं यथा ॥ १.५३.१ ॥
वसिष्ठांनी असे सांगितल्यावर, हे शत्रुसूदना, कामधेनू शबलेने ज्याची जशी इच्छा होती तशी सर्वांची कामना पूर्ण केली.
1.53.2
इक्षून् मधूंस्तथा लाजान् मैरेयांश्च वरासवान्।
पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचानपि ॥ १.५३.२ ॥
ऊस, मध, लाह्या, मैरेय आणि उत्तम आसव, बहुमोल पेये आणि विविध प्रकारचे खाद्यपदार्थही.
1.53.3
उष्णाढ्यस्यौदनस्यात्र राशयः पर्वतोपमाः।
मृष्टान्यन्नानि सूपांश्च दधिकुल्यास्तथैव च ॥ १.५३.३ ॥
येथे गरम भाताच्या राशी पर्वतांसारख्या होत्या; चविष्ट अन्न व आमटी-वरणेही होती; दह्याच्या नद्याही तशाच होत्या.
1.53.4
नानास्वादुरसानां च खाण्डवानां तथैव च।
भोजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः ॥ १.५३.४ ॥
विविध चवींचे खांडव (मिठाई) देखील तसेच होते; भरपूर भोजने आणि हजारो गौड (गुळाचे) पदार्थही होते.
1.53.5
सर्वमासीत् सुसंतुष्टं हृष्टपुष्टजनायुतम्।
विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेन सुतर्पितम् ॥ १.५३.५ ॥
हे राम, वसिष्ठांनी उत्तम प्रकारे तृप्त केलेले विश्वामित्रांचे सर्व सैन्य अत्यंत संतुष्ट होते; आनंदी व सुदृढ लोकांनी भरलेले होते.
1.53.6
विश्वामित्रो हि राजर्षिर्हृष्टपुष्टस्तदाभवत्।
सान्तःपुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहितः ॥ १.५३.६ ॥
राजर्षी विश्वामित्र तेव्हा आनंदी व सुदृढ झाले; अंतःपुर, ब्राह्मण व पुरोहितांसह राजाही आनंदित झाला.
1.53.7
सामात्यो मन्त्रिसहितः सभृत्यः पूजितस्तदा।
युक्तः परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥ १.५३.७ ॥
अमात्य, मंत्री आणि सेवकांसह सन्मानित होऊन, त्या वेळी अत्यंत आनंदित झालेला राजा वसिष्ठांना असे म्हणाला.
1.53.8
पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृतः।
श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद ॥ १.५३.८ ॥
हे ब्रह्मन्, पूजनीय अशा तुम्ही मला योग्य रीतीने सत्कारले व पूजिले आहे. हे वाक्यविशारदा, ऐका, मी जे सांगणार आहे ते.
1.53.9
गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम।
रत्नं हि भगवन्नेतद् रत्नहारी च पार्थिवः ॥ १.५३.९ ॥
हे भगवन्, माझी शबला शंभर हजार गायींच्या बदल्यात द्या. ही एक रत्न आहे; राजाच रत्नांचा स्वीकारकर्ता असतो.
1.53.10
तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज।
एवमुक्तस्तु भगवान् वसिष्ठो मुनिपुंगवः ॥ १.५३.१० ॥
म्हणून, हे द्विजा, ही शबला धर्माने माझी आहे; ती मला द्या. असे म्हटल्यावर मुनिश्रेष्ठ भगवान वसिष्ठ,
1.53.11
विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम्।
नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम् ॥ १.५३.११ ॥
विश्वामित्रांनी असे म्हटल्यावर धर्मात्मा वसिष्ठ राजाला म्हणाले: मी शंभर हजार गायींच्या बदल्यातही देणार नाही, किंवा शंभर कोटी गायींच्या बदल्यातही नाही.
1.53.12
राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य वा।
न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिंदम ॥ १.५३.१२ ॥
हे राजा, ढिगभर चांदीच्या बदल्यातही मी शबला देणार नाही. हे शत्रुदमना, ही माझ्यापासून सोडून देण्यास योग्य नाही.
1.53.13
शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा।
अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च ॥ १.५३.१३ ॥
आत्मसंयमी पुरुषाची कीर्ती जशी शाश्वत असते, तशीच शबला माझ्यासाठी शाश्वत आहे. तिच्यातच हव्य व कव्य आहे, आणि प्राणयात्राही तिच्यावरच चालते.
1.53.14
आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च।
स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधास्तथा ॥ १.५३.१४ ॥
अग्निहोत्र, बळी आणि होमही तिच्यावरच अवलंबून आहेत; स्वाहाकार आणि वषट्कार, तसेच नाना प्रकारच्या विद्याही तिच्यावरच आश्रित आहेत.
1.53.15
आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशयः।
सर्वस्वमेतत् सत्येन मम तुष्टिकरी तथा ॥ १.५३.१५ ॥
हे राजर्षी, हे सर्व तिच्यावरच अवलंबून आहे, यात शंका नाही. खरे सांगतो, हेच माझे सर्वस्व आहे, आणि हीच मला तृप्ती देणारी आहे.
1.53.16
कारणैर्बहुभी राजन् न दास्ये शबलां तव।
वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत् तदा ॥ १.५३.१६ ॥
हे राजा, अनेक कारणांमुळे मी तुला शबला देणार नाही. वसिष्ठांनी असे म्हटल्यावर तेव्हा विश्वामित्र म्हणाले—
1.53.17
संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः।
हैरण्यकक्षग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान् ॥ १.५३.१७ ॥
वाक्यकुशल विश्वामित्र अत्यंत संतापून हे वचन म्हणाले—सोन्याच्या कक्षा व गळ्यातील अलंकार असलेले, सोन्याच्या अंकुशांनी शोभिवंत.
1.53.18
ददामि कुञ्जराणां ते सहस्राणि चतुर्दश।
हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम् ॥ १.५३.१८ ॥
मी तुला चौदा हजार हत्ती देईन; सोन्याचे रथ आणि चार पांढऱ्या घोड्यांनी जुंपलेले रथही देईन.
1.53.19
ददामि ते शतान्यष्टौ किंकिणीकविभूषितान्।
हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम्।
सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत ॥ १.५३.१९ ॥
चांगल्या देशांत जन्मलेले, उच्च कुलातील, महापराक्रमी, किंकिणी घंटांनी सजवलेले आठशे घोडे मी तुला देतो. हे सुव्रता, अकरा हजार (घोडे) मी तुला देईन.
1.53.20
नानावर्णविभक्तानां वयःस्थानां तथैव च।
ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम ॥ १.५३.२० ॥
विविध रंगांच्या व वयाच्या गायींपैकी एक कोटी गायी मी तुला देतो; माझी शबला गाय मला द्या.
1.53.21
यावदिच्छसि रत्नानि हिरण्यं वा द्विजोत्तम।
तावद् ददामि ते सर्वं दीयतां शबला मम ॥ १.५३.२१ ॥
हे द्विजोत्तमा, तुला जितकी रत्ने किंवा सोने हवे तितके सर्व मी तुला देतो; माझी शबला गाय मला द्या.
1.53.22
एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता।
न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथंचन ॥ १.५३.२२ ॥
बुद्धिमान विश्वामित्र असे म्हणाल्यावर भगवान (वसिष्ठ) हे राजा, मी शबला कोणत्याही प्रकारे देणार नाही असे म्हणाले.
1.53.23
एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम्।
एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम् ॥ १.५३.२३ ॥
हेच माझे रत्न, हेच माझे धन, हेच माझे सर्वस्व, हेच माझे जीवन.
1.53.24
दर्शश्च पौर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणाः।
एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा ॥ १.५३.२४ ॥
दर्श व पौर्णमास, दक्षिणेसह यज्ञ, आणि विविध क्रिया — हे राजा, हेच माझे आहे.
1.53.25
अतोमूलाः क्रियाः सर्वा मम राजन् न संशयः।
बहुना किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम् ॥ १.५३.२५ ॥
हे राजा, माझी सर्व यज्ञकर्मे हिच्यावरच मूळ आधारलेली आहेत, यात संशय नाही. फार विलाप करून काय उपयोग? मी कामधेनू देणार नाही.