વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.58.1
ततस्त्रिशङ्कोर्वचनं श्रुत्वा क्रोधसमन्वितम्।
ऋषिपुत्रशतं राम राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.५८.१ ॥
ત્યારે ત્રિશંકુનાં ક્રોધભર્યાં વચનો સાંભળીને, હે રામ, ઋષિપુત્રોનાં સો સંતાનો રાજાને આમ બોલ્યાં.
1.58.2
प्रत्याख्यातोऽसि दुर्मेधो गुरुणा सत्यवादिना।
तं कथं समतिक्रम्य शाखान्तरमुपेयिवान् ॥ १.५८.२ ॥
સત્યવાદી ગુરુએ તને નકાર્યો છે, હે મૂઢબુદ્ધિ. તેમનું ઉલ્લંઘન કરીને તું બીજી શાખા પાસે કેવી રીતે ગયો?
1.58.3
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधाः परमा गतिः।
न चातिक्रमितुं शक्यं वचनं सत्यवादिनः ॥ १.५८.३ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશના સૌના પુરોહિત પરમ આશ્રય છે. સત્યવાદીનું વચન ઓળંગવું શક્ય નથી.
1.58.4
अशक्यमिति सोवाच वसिष्ठो भगवानृषिः।
तं वयं वै समाहर्तुं क्रतुं शक्ताः कथंचन ॥ १.५८.४ ॥
'આ અશક્ય છે' એમ પૂજ્ય ઋષિ વસિષ્ઠે કહ્યું. તે યજ્ઞ અમે કોઈ પણ રીતે પૂર્ણ કરવા સમર્થ નથી.
1.58.5
बालिशस्त्वं नरश्रेष्ठ गम्यतां स्वपुरं पुनः।
याजने भगवान् शक्तस्त्रैलोक्यस्यापि पार्थिव ॥ १.५८.५ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, તું મૂર્ખ છે. તારા નગર પાછો જા. હે રાજન્, પૂજ્ય વસિષ્ઠ ત્રણે લોકનો યજ્ઞ કરાવવા પણ સમર્થ છે.
1.58.6
अवमानं कथं कर्तुं तस्य शक्ष्यामहे वयम्।
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा क्रोधपर्याकुलाक्षरम् ॥ १.५८.६ ॥
'અમે તેમનું અપમાન કેવી રીતે કરી શકીએ?' ક્રોધથી કંપતા અક્ષરોવાળાં તેમનાં એ વચન સાંભળીને...
1.58.7
स राजा पुनरेवैतानिदं वचनमब्रवीत्।
प्रत्याख्यातो भगवता गुरुपुत्रैस्तथैव हि ॥ १.५८.७ ॥
રાજાએ ફરી તેમને આ વચન કહ્યું — પૂજ્ય ગુરુપુત્રોએ પણ મને એ જ રીતે નકાર્યો છે.
1.58.8
अन्यां गतिं गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु तपोधनाः।
ऋषिपुत्रास्तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं घोराभिसंहितम् ॥ १.५८.८ ॥
હું બીજો માર્ગ અપનાવીશ; હે તપોધનો, તમારું કલ્યાણ થાઓ. પરંતુ ઋષિપુત્રો તેના એ ભયાનક સંકલ્પવાળા વચનને સાંભળીને —
1.58.9
शेपुः परमसंक्रुद्धाश्चण्डालत्वं गमिष्यसि।
इत्युक्त्वा ते महात्मानो विविशुः स्वं स्वमाश्रमम् ॥ १.५८.९ ॥
અત્યંત ક્રોધિત થઈને તેમણે શાપ આપ્યો — "તું ચાંડાલપણું પામીશ." આમ કહીને તે મહાત્માઓ પોતપોતાના આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા.
1.58.10
अथ रात्र्यां व्यतीतायां राजा चण्डालतां गतः।
नीलवस्त्रधरो नीलः पुरुषो ध्वस्तमूर्धजः ॥ १.५८.१० ॥
પછી રાત્રિ વીતી ગઈ ત્યારે રાજા ચાંડાલપણું પામી ચૂક્યો હતો. તે વાદળી વસ્ત્રો પહેરેલો, શ્યામ વર્ણનો, વિખરાયેલા વાળવાળો પુરુષ બન્યો હતો.
1.58.11
चित्यमाल्यांगरागश्च आयसाभरणोऽभवत्।
तं दृष्ट्वा मन्त्रिणः सर्वे त्यज्य चण्डालरूपिणम् ॥ १.५८.११ ॥
તેના અંગો પર સ્મશાનની માળા અને લેપ હતા; તે લોખંડના અલંકારો ધારણ કરનાર બન્યો હતો. એ ચાંડાલરૂપને જોઈને સર્વ મંત્રીઓ તેને તજીને —
1.58.12
प्राद्रवन् सहिता राम पौरा येऽस्यानुगामिनः।
एको हि राजा काकुत्स्थ जगाम परमात्मवान् ॥ १.५८.१२ ॥
હે રામ! તેના જે પુરવાસી અનુયાયીઓ હતા તે સૌ સાથે ભાગી ગયા. હે કાકુત્સ્થવંશજ, ત્યારે આત્મસંયમી તે રાજા એકલો ચાલ્યો ગયો.
1.58.13
दह्यमानो दिवारात्रं विश्वामित्रं तपोधनम्।
विश्वामित्रस्तु तं दृष्ट्वा राजानं विफलीकृतम् ॥ १.५८.१३ ॥
દિવસ-રાત બળી રહેલા તપોધન વિશ્વામિત્ર; વિશ્વામિત્રે તે રાજાને નિષ્ફળ થયેલો જોયો.
1.58.14
चण्डालरूपिणं राम मुनिः कारुण्यमागतः।
कारुण्यात् स महातेजा वाक्यं परमधार्मिकः ॥ १.५८.१४ ॥
હે રામ, ચાંડાલરૂપ ધારણ કરેલા તેના પર મુનિને કરુણા જાગી; કરુણાથી તે મહાતેજસ્વી, પરમ ધાર્મિક મુનિએ આ વચન કહ્યું.
1.58.15
इदं जगाद भद्रं ते राजानं घोरदर्शनम्।
किमागमनकार्यं ते राजपुत्र महाबल ॥ १.५८.१५ ॥
તેમણે તે ભયાનક દેખાવવાળા રાજાને આમ કહ્યું: "તારું કલ્યાણ થાઓ. હે રાજપુત્ર, હે મહાબલી, તારા આવવાનું પ્રયોજન શું છે?"
1.58.16
अयोध्याधिपते वीर शापाच्चण्डालतां गतः।
अथ तद्वाक्यमाकर्ण्य राजा चण्डालतां गतः ॥ १.५८.१६ ॥
હે અયોધ્યાધિપતિ વીર, શાપથી તું ચાંડાલત્વ પામ્યો છે. ત્યારે તે વચન સાંભળીને ચાંડાલત્વ પામેલ રાજા ...
1.58.17
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।
प्रत्याख्यातोऽस्मि गुरुणा गुरुपुत्रैस्तथैव च ॥ १.५८.१७ ॥
વાક્યજ્ઞ તે રાજાએ હાથ જોડીને વાક્યકોવિદને કહ્યું: "ગુરુ દ્વારા અને ગુરુપુત્રો દ્વારા પણ હું તિરસ્કૃત થયો છું."
1.58.18
अनवाप्यैव तं कामं मया प्राप्तो विपर्ययः।
सशरीरो दिवं यायामिति मे सौम्यदर्शन ॥ १.५८.१८ ॥
તે કામના પ્રાપ્ત કર્યા વિના જ મારા પર વિપરીત દશા આવી પડી છે. હે સૌમ્યદર્શન, સશરીર સ્વર્ગમાં જવાની મારી ઇચ્છા હતી.
1.58.19
मया चेष्टं क्रतुशतं तच्च नावाप्यते फलम्।
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन ॥ १.५८.१९ ॥
મેં સો યજ્ઞો કર્યા, છતાં તેનું ફળ મળ્યું નથી. મેં પહેલાં ક્યારેય અસત્ય બોલ્યું નથી, અને ક્યારેય બોલીશ પણ નહીં.
1.58.20
कृच्छ्रेष्वपि गतः सौम्य क्षत्रधर्मेण ते शपे।
यज्ञैर्बहुविधैरिष्टं प्रजा धर्मेण पालिताः ॥ १.५८.२० ॥
હે સૌમ્ય, હું કષ્ટોમાં પણ પડ્યો હતો; ક્ષત્રિયધર્મના સોગંદ લઈ તને કહું છું. અનેક પ્રકારના યજ્ઞો કર્યા, પ્રજાનું ધર્મથી પાલન કર્યું.
1.58.21
गुरवश्च महात्मानः शीलवृत्तेन तोषिताः।
धर्मे प्रयतमानस्य यज्ञं चाहर्तुमिच्छतः ॥ १.५८.२१ ॥
ગુરુજનો અને મહાત્માઓ મારા શીલ અને આચરણથી પ્રસન્ન હતા; ધર્મમાં પ્રયત્ન કરતા યજ્ઞ પૂરો કરવાની ઇચ્છા હતી.
1.58.22
परितोषं न गच्छन्ति गुरवो मुनिपुंगव।
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ॥ १.५८.२२ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, ગુરુજનો સંતોષ પામતા નથી. હું દૈવને જ પરમ માનું છું; પૌરુષ નિરર્થક છે.
1.58.23
दैवेनाक्रम्यते सर्वं दैवं हि परमा गतिः।
तस्य मे परमार्तस्य प्रसादमभिकांक्षतः।
कर्तुमर्हसि भद्रं ते दैवोपहतकर्मणः ॥ १.५८.२३ ॥
દૈવથી બધું અભિભૂત થાય છે; દૈવ જ પરમ ગતિ છે. દૈવથી કર્મ હણાયેલા, અત્યંત પીડિત એવા મારા પર તમારે કૃપા કરવી ઘટે; તમારું કલ્યાણ થાય.
1.58.24
नान्यां गतिं गमिष्यामि नान्यच्छरणमस्ति मे।
दैवं पुरुषकारेण निवर्तयितुमर्हसि ॥ १.५८.२४ ॥
હું બીજા માર્ગે નહીં જાઉં; મારો બીજો આશ્રય નથી. પુરુષાર્થથી દૈવને વાળવા તમે સમર્થ છો.