वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.58.1
ततस्त्रिशङ्कोर्वचनं श्रुत्वा क्रोधसमन्वितम्।
ऋषिपुत्रशतं राम राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.५८.१ ॥
तेव्हा त्रिशंकूचे क्रोधयुक्त वचन ऐकून, हे राम, ऋषिपुत्रांची शंभर मुले राजाला असे म्हणाली.
1.58.2
प्रत्याख्यातोऽसि दुर्मेधो गुरुणा सत्यवादिना।
तं कथं समतिक्रम्य शाखान्तरमुपेयिवान् ॥ १.५८.२ ॥
सत्यवादी गुरूंनी तुला नाकारले आहे, हे मूढबुद्धी. त्यांना ओलांडून तू दुसऱ्या शाखेकडे कसा गेलास?
1.58.3
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधाः परमा गतिः।
न चातिक्रमितुं शक्यं वचनं सत्यवादिनः ॥ १.५८.३ ॥
इक्ष्वाकू वंशातील सर्वांचे पुरोहित हेच परम आश्रय आहेत. सत्यवादीचे वचन ओलांडणे शक्य नाही.
1.58.4
अशक्यमिति सोवाच वसिष्ठो भगवानृषिः।
तं वयं वै समाहर्तुं क्रतुं शक्ताः कथंचन ॥ १.५८.४ ॥
'हे अशक्य आहे' असे पूज्य ऋषी वसिष्ठ म्हणाले. तो यज्ञ आम्हाला कोणत्याही प्रकारे पूर्ण करता येणार नाही.
1.58.5
बालिशस्त्वं नरश्रेष्ठ गम्यतां स्वपुरं पुनः।
याजने भगवान् शक्तस्त्रैलोक्यस्यापि पार्थिव ॥ १.५८.५ ॥
हे नरश्रेष्ठा, तू मूर्ख आहेस. आपल्या नगरीत परत जा. हे राजा, पूज्य वसिष्ठ त्रिलोकाचा यज्ञ करविण्यासही समर्थ आहेत.
1.58.6
अवमानं कथं कर्तुं तस्य शक्ष्यामहे वयम्।
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा क्रोधपर्याकुलाक्षरम् ॥ १.५८.६ ॥
'आम्ही त्यांचा अपमान कसा करू शकू?' क्रोधाने थरथरणारे अक्षर असलेले त्यांचे ते वचन ऐकून...
1.58.7
स राजा पुनरेवैतानिदं वचनमब्रवीत्।
प्रत्याख्यातो भगवता गुरुपुत्रैस्तथैव हि ॥ १.५८.७ ॥
राजा पुन्हा त्यांना म्हणाला — पूज्य गुरुपुत्रांनीही मला याच प्रकारे नाकारले आहे.
1.58.8
अन्यां गतिं गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु तपोधनाः।
ऋषिपुत्रास्तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं घोराभिसंहितम् ॥ १.५८.८ ॥
मी दुसरा मार्ग स्वीकारीन; हे तपोधनांनो, तुमचे कल्याण असो. परंतु ऋषिपुत्रांनी त्याचे ते भयंकर संकल्पाने भरलेले वचन ऐकून —
1.58.9
शेपुः परमसंक्रुद्धाश्चण्डालत्वं गमिष्यसि।
इत्युक्त्वा ते महात्मानो विविशुः स्वं स्वमाश्रमम् ॥ १.५८.९ ॥
अत्यंत संतापून त्यांनी शाप दिला — "तू चांडाळत्व पावशील." असे बोलून ते महात्मे आपापल्या आश्रमात शिरले.
1.58.10
अथ रात्र्यां व्यतीतायां राजा चण्डालतां गतः।
नीलवस्त्रधरो नीलः पुरुषो ध्वस्तमूर्धजः ॥ १.५८.१० ॥
नंतर रात्र सरली, तेव्हा राजा चांडाळत्व पावला होता. निळे वस्त्र परिधान केलेला, काळ्या रंगाचा, विखुरलेल्या केसांचा तो पुरुष झाला होता.
1.58.11
चित्यमाल्यांगरागश्च आयसाभरणोऽभवत्।
तं दृष्ट्वा मन्त्रिणः सर्वे त्यज्य चण्डालरूपिणम् ॥ १.५८.११ ॥
त्याच्या अंगावर स्मशानमाळ आणि लेप होता; तो लोखंडी अलंकार धारण करणारा झाला होता. त्या चांडाळरूपी व्यक्तीला पाहून सर्व मंत्री त्याचा त्याग करून —
1.58.12
प्राद्रवन् सहिता राम पौरा येऽस्यानुगामिनः।
एको हि राजा काकुत्स्थ जगाम परमात्मवान् ॥ १.५८.१२ ॥
हे राम! त्याच्या मागे येणारे नगरवासी सर्व एकत्र पळून गेले. हे काकुत्स्थवंशजा, आत्मसंयमी तो राजा एकटाच निघून गेला.
1.58.13
दह्यमानो दिवारात्रं विश्वामित्रं तपोधनम्।
विश्वामित्रस्तु तं दृष्ट्वा राजानं विफलीकृतम् ॥ १.५८.१३ ॥
दिवस-रात्र जळत असलेले तपोधन विश्वामित्र; विश्वामित्रांनी त्या राजाला विफल झालेले पाहिले.
1.58.14
चण्डालरूपिणं राम मुनिः कारुण्यमागतः।
कारुण्यात् स महातेजा वाक्यं परमधार्मिकः ॥ १.५८.१४ ॥
हे राम, चांडाळरूप धारण केलेल्या त्याच्यावर मुनींना करुणा आली; करुणेने त्या महातेजस्वी, परमधार्मिक मुनींनी हे वचन उच्चारले.
1.58.15
इदं जगाद भद्रं ते राजानं घोरदर्शनम्।
किमागमनकार्यं ते राजपुत्र महाबल ॥ १.५८.१५ ॥
त्यांनी त्या भयंकर रूपाच्या राजाला असे म्हटले: "तुझे कल्याण असो. हे राजपुत्रा, हे महाबलवान, तुझ्या येण्याचे प्रयोजन काय?"
1.58.16
अयोध्याधिपते वीर शापाच्चण्डालतां गतः।
अथ तद्वाक्यमाकर्ण्य राजा चण्डालतां गतः ॥ १.५८.१६ ॥
हे अयोध्याधिपती वीरा, शापामुळे तू चांडाळत्व पावला आहेस. तेव्हा ते वचन ऐकून चांडाळत्व प्राप्त झालेला राजा ...
1.58.17
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।
प्रत्याख्यातोऽस्मि गुरुणा गुरुपुत्रैस्तथैव च ॥ १.५८.१७ ॥
वाक्यज्ञ त्या राजाने हात जोडून वाक्यकोविदांना म्हटले: "गुरूंनी आणि गुरुपुत्रांनीही मला नाकारले आहे."
1.58.18
अनवाप्यैव तं कामं मया प्राप्तो विपर्ययः।
सशरीरो दिवं यायामिति मे सौम्यदर्शन ॥ १.५८.१८ ॥
ती इच्छा पूर्ण न होताच माझ्यावर विपरीत दशा आली आहे. हे सौम्यदर्शना, सशरीर स्वर्गाला जावे ही माझी इच्छा होती.
1.58.19
मया चेष्टं क्रतुशतं तच्च नावाप्यते फलम्।
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन ॥ १.५८.१९ ॥
मी शंभर यज्ञ केले, तरीही त्यांचे फळ मिळाले नाही. मी यापूर्वी कधीही असत्य बोललो नाही, आणि कधीही बोलणार नाही.
1.58.20
कृच्छ्रेष्वपि गतः सौम्य क्षत्रधर्मेण ते शपे।
यज्ञैर्बहुविधैरिष्टं प्रजा धर्मेण पालिताः ॥ १.५८.२० ॥
हे सौम्या, मी संकटांतही सापडलो होतो; क्षात्रधर्माची शपथ घेऊन तुला सांगतो. अनेक प्रकारचे यज्ञ केले, प्रजेचे धर्माने पालन केले.
1.58.21
गुरवश्च महात्मानः शीलवृत्तेन तोषिताः।
धर्मे प्रयतमानस्य यज्ञं चाहर्तुमिच्छतः ॥ १.५८.२१ ॥
गुरुजन आणि महात्मे माझ्या शील आणि आचरणाने संतुष्ट होते; धर्मात प्रयत्न करीत यज्ञ पूर्ण करण्याची इच्छा होती.
1.58.22
परितोषं न गच्छन्ति गुरवो मुनिपुंगव।
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ॥ १.५८.२२ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, गुरुजन संतुष्ट होत नाहीत. मी दैवालाच परम मानतो; पौरुष निरर्थक आहे.
1.58.23
दैवेनाक्रम्यते सर्वं दैवं हि परमा गतिः।
तस्य मे परमार्तस्य प्रसादमभिकांक्षतः।
कर्तुमर्हसि भद्रं ते दैवोपहतकर्मणः ॥ १.५८.२३ ॥
दैवाने सर्व काही अभिभूत होते; दैव हीच परम गती आहे. दैवाने कर्म आघात पावलेल्या, अत्यंत पीडित अशा माझ्यावर तू कृपा करावीस; तुझे कल्याण असो.
1.58.24
नान्यां गतिं गमिष्यामि नान्यच्छरणमस्ति मे।
दैवं पुरुषकारेण निवर्तयितुमर्हसि ॥ १.५८.२४ ॥
मी दुसऱ्या मार्गाने जाणार नाही; माझा दुसरा आश्रय नाही. पौरुषाने दैव परतवण्यास तू समर्थ आहेस.