Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.59

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

1.59.1

उक्तवाक्यं तु राजानं कृपया कुशिकात्मजः।
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं साक्षाच्चण्डालतां गतम् ॥ १.५९.१ ॥

राजा से ऐसा कहकर कुशिक के पुत्र विश्वामित्र ने करुणावश, प्रत्यक्ष चाण्डालभाव को प्राप्त हुए उस राजा से मधुर वचन कहे।

1.59.2

इक्ष्वाको स्वागतं वत्स जानामि त्वां सुधार्मिकम्।
शरणं ते प्रदास्यामि मा भैषीर्नृपपुंगव ॥ १.५९.२ ॥

हे इक्ष्वाकुवंशी, तुम्हारा स्वागत है, वत्स। मैं जानता हूँ कि तुम अत्यंत धार्मिक हो। मैं तुम्हें शरण दूँगा; मत डरो, हे नृपश्रेष्ठ।

1.59.3

अहमामन्त्रये सर्वान् महर्षीन् पुण्यकर्मणः।
यज्ञसाह्यकरान् राजंस्ततो यक्ष्यसि निर्वृतः ॥ १.५९.३ ॥

मैं सभी पुण्यकर्मा महर्षियों को बुलाऊँगा जो यज्ञ में सहायता करेंगे। हे राजन, तब तुम शांतचित्त होकर यज्ञ करोगे।

1.59.4

गुरुशापकृतं रूपं यदिदं त्वयि वर्तते।
अनेन सह रूपेण सशरीरो गमिष्यसि ॥ १.५९.४ ॥

गुरु के शाप से तुम में जो यह रूप बना हुआ है, इसी रूप के साथ तुम सशरीर स्वर्ग जाओगे।

1.59.5

हस्तप्राप्तमहं मन्ये स्वर्गं तव नराधिप।
यस्त्वं कौशिकमागम्य शरण्यं शरणागतः ॥ १.५९.५ ॥

हे नराधिप, मैं मानता हूँ कि तुम्हारा स्वर्ग हाथ में आ गया है, क्योंकि तुम शरण देने योग्य कौशिक के पास आकर उनकी शरण में आ गए हो।

1.59.6

एवमुक्त्वा महातेजाः पुत्रान् परमधार्मिकान्।
व्यादिदेश महाप्राज्ञान् यज्ञसम्भारकारणात् ॥ १.५९.६ ॥

ऐसा कहकर महातेजस्वी विश्वामित्र ने अपने परम धार्मिक और महाप्रज्ञ पुत्रों को यज्ञ-सामग्री जुटाने के लिए आदेश दिया।

1.59.7

सर्वान् शिष्यान् समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह।
सर्वानृषीन् सवासिष्ठानानयध्वं ममाज्ञया ॥ १.५९.७ ॥

सभी शिष्यों को बुलाकर उसने यह वचन कहा: मेरी आज्ञा से वसिष्ठ सहित सभी ऋषियों को ले आओ।

1.59.8

सशिष्यान् सुहृदश्चैव सर्त्विजः सुबहुश्रुतान्।
यदन्यो वचनं ब्रूयान्मद्वाक्यबलचोदितः ॥ १.५९.८ ॥

शिष्यों, मित्रों, ऋत्विजों और अत्यंत विद्वानों सहित; और यदि कोई अन्य मेरे वचन के बल से प्रेरित होकर कुछ कहे।

1.59.9

तत् सर्वमखिलेनोक्तं ममाख्येयमनादृतम्।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा दिशो जग्मुस्तदाज्ञया ॥ १.५९.९ ॥

वह सब, जो पूरी तरह कहा गया है, मेरे पास बिना अनदेखी के बताया जाना चाहिए। उसका वह वचन सुनकर दूत तब उसकी आज्ञा से दिशाओं की ओर चले गए।

1.59.10

आजग्मुरथ देशेभ्यः सर्वेभ्यो ब्रह्मवादिनः।
ते च शिष्याः समागम्य मुनिं ज्वलिततेजसम् ॥ १.५९.१० ॥

फिर सभी देशों से ब्रह्मवादी ऋषि आए; और वे शिष्य भी एकत्र होकर प्रज्वलित तेज वाले मुनि के पास गए।

1.59.11

ऊचुश्च वचनं सर्वं सर्वेषां ब्रह्मवादिनाम्।
श्रुत्वा ते वचनं सर्वे समायान्ति द्विजातयः ॥ १.५९.११ ॥

और उन्होंने सभी ब्रह्मवादियों का सारा वचन कह सुनाया; वचन सुनकर सभी द्विजाति एकत्र होने लगे।

1.59.12

सर्वदेशेषु चागच्छन् वर्जयित्वा महोदयम्।
वासिष्ठं यच्छतं सर्वं क्रोधपर्याकुलाक्षरम् ॥ १.५९.१२ ॥

और सभी देशों से वे आए, किंतु महान उदय वाले वसिष्ठ के सौ पुत्रों को छोड़कर, जिनके वचन क्रोध से व्याकुल थे।

1.59.13

यथाह वचनं सर्वं शृणु त्वं मुनिपुंगव।
क्षत्रियो याजको यस्य चण्डालस्य विशेषतः ॥ १.५९.१३ ॥

जैसा उसने सब वचन कहा, हे मुनिश्रेष्ठ, तुम सुनो — विशेषकर चाण्डाल का वह क्षत्रिय जिसका पुरोहित है।

1.59.14

कथं सदसि भोक्तारो हविस्तस्य सुरर्षयः।
ब्राह्मणा वा महात्मानो भुक्त्वा चाण्डालभोजनम् ॥ १.५९.१४ ॥

वे देवता और ऋषि उसकी हवि सभा में कैसे खाएँगे? अथवा महात्मा ब्राह्मण चाण्डाल का भोजन खाकर कैसे?

1.59.15

कथं स्वर्गं गमिष्यन्ति विश्वामित्रेण पालिताः।
एतद् वचननैष्ठुर्यमूचुः संरक्तलोचनाः ॥ १.५९.१५ ॥

विश्वामित्र द्वारा रक्षित होकर वे स्वर्ग कैसे जाएँगे?

1.59.16

वासिष्ठा मुनिशार्दूल सर्वे सहमहोदयाः।
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा सर्वेषां मुनिपुंगवः ॥ १.५९.१६ ॥

हे मुनिश्रेष्ठ, वसिष्ठ के सभी शिष्य उन महान् सहित — उनका वह वचन सुनकर, सब मुनियों में श्रेष्ठ (विश्वामित्र)।

1.59.17

क्रोधसंरक्तनयनः सरोषमिदमब्रवीत्।
यद् दूषयन्त्यदुष्टं मां तप उग्रं समास्थितम् ॥ १.५९.१७ ॥

क्रोध से लाल नेत्रों वाले (विश्वामित्र) ने रोष सहित यह कहा — "क्योंकि वे मुझ निर्दोष को दूषित करते हैं, जो उग्र तप में स्थित हूँ।"

1.59.18

भस्मीभूता दुरात्मानो भविष्यन्ति न संशयः।
अद्य ते कालपाशेन नीता वैवस्वतक्षयम् ॥ १.५९.१८ ॥

"वे दुरात्मा भस्म हो जाएँगे, इसमें संदेह नहीं। आज तुम्हें काल के पाश से वैवस्वत (यम) के धाम ले जाया गया है।"

1.59.19

सप्तजातिशतान्येव मृतपाः सम्भवन्तु ते।
श्वमांसनियताहारा मुष्टिका नाम निर्घृणाः ॥ १.५९.१९ ॥

वे सात सौ जन्मों तक मृतभोजी हों, कुत्ते के मांस को ही अपना नियत आहार बनाने वाले निर्दयी मुष्टिक नाम के हों।

1.59.20

विकृताश्च विरूपाश्च लोकाननुचरन्त्विमान्।
महोदयश्च दुर्बुद्धिर्मामदूष्यं ह्यदूषयत् ॥ १.५९.२० ॥

वे विकृत और विरूप होकर इन लोकों में विचरण करें; और दुर्बुद्धि महोदय, जो मुझे, जो अदूष्य था, दूषित कर बैठा है।

1.59.21

दूषितः सर्वलोकेषु निषादत्वं गमिष्यति।
प्राणातिपातनिरतो निरनुक्रोशतां गतः ॥ १.५९.२१ ॥

सभी लोकों में निन्दित होकर वह निषादत्व को प्राप्त होगा; प्राणियों की हत्या में रत, और निर्दयता को प्राप्त होकर।

1.59.22

दीर्घकालं मम क्रोधाद् दुर्गतिं वर्तयिष्यति।
एतावदुक्त्वा वचनं विश्वामित्रो महातपाः।
विरराम महातेजा ऋषिमध्ये महामुनिः ॥ १.५९.२२ ॥

मेरे क्रोध के कारण वह दीर्घकाल तक दुर्गति में जीवन बिताएगा। इतना वचन कहकर महातपस्वी विश्वामित्र, महातेजस्वी महामुनि, ऋषियों के बीच मौन हो गए।