वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.6.1
तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित् सर्वसंग्रहः ।
दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥ १.६.१ ॥
त्या अयोध्या नगरीत वेदज्ञ, सर्वांचा संग्रह करणारे, दूरदर्शी, महातेजस्वी आणि नगरवासी व जनपदवासीयांना प्रिय (राजा दशरथ) होते.
1.6.2
इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मपरो वशी ।
महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ १.६.२ ॥
इक्ष्वाकू वंशातील अतिरथ, यज्ञ करणारे, धर्मपरायण, संयमी, महर्षिसमान, राजर्षी, त्रिलोकात विख्यात (राजा दशरथ) होते.
1.6.3
बलवान् निहतामित्रो मित्रवान् विजितेन्द्रियः ।
धनैश्च संचयैश्चान्यैः शक्रवैश्रवणोपमः ॥ १.६.३ ॥
ते बलवान, शत्रूंचा नाश करणारे, मित्रसंपन्न, इंद्रियजयी; धन व संचयात इंद्र आणि कुबेरासारखे होते.
1.6.4
यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।
तथा दशरथो राजा लोकस्य परिरक्षिता ॥ १.६.४ ॥
महातेजस्वी मनू जसे लोकाचे रक्षक होते, तसेच राजा दशरथ लोकाचे रक्षक होते.
1.6.5
तेन सत्याभिसंधेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता ।
पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ॥ १.६.५ ॥
सत्यसंकल्प व त्रिवर्ग (धर्म, अर्थ, काम) पाळणाऱ्या त्यांच्याद्वारे ती श्रेष्ठ नगरी इंद्राने अमरावतीचे रक्षण करावे तशी रक्षिली गेली.
1.6.6
तस्मिन् पुरवरे हृष्टा धर्मात्मानो बहुश्रुताः ।
नरास्तुष्टा धनैः स्वैः स्वैरलुब्धाः सत्यवादिनः ॥ १.६.६ ॥
त्या श्रेष्ठ नगरीत आनंदी, धर्मात्मे, बहुश्रुत लोक राहत होते; आपापल्या धनात संतुष्ट, लोभरहित व सत्यवादी होते.
1.6.7
नाल्पसंनिचयः कश्चिदासीत् तस्मिन् पुरोत्तमे ।
कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ॥ १.६.७ ॥
त्या उत्तम नगरात थोडा संचय असलेला कोणीही नव्हता; गृहस्थ असूनही गाय, घोडे, धन, धान्य नसलेला कोणीही नव्हता.
1.6.8
कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् ।
द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नाविद्वान् न च नास्तिकः ॥ १.६.८ ॥
अयोध्येत कामी, कृपण किंवा क्रूर पुरुष कुठेही दिसत नसे; अविद्वान किंवा नास्तिकही दिसत नसे.
1.6.9
सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलाः सुसंयताः ।
मुदिताः शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामलाः ॥ १.६.९ ॥
तेथील सर्व पुरुष आणि स्त्रिया धर्मशील, सुसंयमी, शील आणि आचरणाने प्रसन्न, महर्षींसारख्या निर्मळ होत्या.
1.6.10
नाकुण्डली नामुकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् ।
नामृष्टो न नलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ॥ १.६.१० ॥
कुंडलहीन, मुकुटहीन, माळाहीन, अल्प भोग असलेला, अस्वच्छ, अंगास लेप नसलेला किंवा सुगंधहीन असा कोणी तेथे दिसत नसे.
1.6.11
नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् ।
नाहस्ताभरणो वापि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ॥ १.६.११ ॥
अशुद्ध अन्न खाणारा, दान न देणारा, बाजूबंद व सोन्याचा हार न घालणारा, हातात अलंकार नसलेला किंवा आत्मसंयम नसलेला कोणी तेथे दिसत नसे.
1.6.12
नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः ।
कश्चिदासीदयोध्यायां न चार्वृत्तो न संकरः ॥ १.६.१२ ॥
अयोध्येत अग्निहोत्र न करणारा, यज्ञ न करणारा, क्षुद्र, चोर, दुराचारी किंवा संकर वर्णाचा कोणीही नव्हता.
1.6.13
स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः ।
दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च प्रतिग्रहे ॥ १.६.१३ ॥
तेथील ब्राह्मण नेहमी आपापल्या कर्मात रत असत; इंद्रियांवर विजय मिळवलेले, दान आणि अध्ययनात आसक्त, आणि दान स्वीकारण्यात संयमी होते.
1.6.14
नास्तिको नानृती वापि न कश्चिदबहुश्रुतः ।
नासूयको न चाशक्तो नाविद्वान् विद्यते क्वचित् ॥ १.६.१४ ॥
तेथे नास्तिक, खोटारडा, अल्पज्ञानी, मत्सरी, असमर्थ किंवा अविद्वान कोणीही कुठेही आढळत नसे.
1.6.15
नाषडङ्गविदत्रास्ति नाव्रतो नासहस्रदः ।
न दीनः क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वापि कश्चन ॥ १.६.१५ ॥
येथे सहा वेदांगे जाणत नाही असा कोणी नव्हता; व्रत न पाळणारा किंवा हजार दाने न देणारा नव्हता; दीन, विक्षिप्त मनाचा किंवा दुःखी असा कोणीही नव्हता.
1.6.16
कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान् नाप्यरूपवान् ।
द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ॥ १.६.१६ ॥
अयोध्येत कोणताही पुरुष वा स्त्री तेजहीन, कुरूप किंवा राजनिष्ठेशिवाय दिसणे शक्य नव्हते.
1.6.17
वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजकाः ।
कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुताः ॥ १.६.१७ ॥
चार वर्णांतील श्रेष्ठ लोक देव आणि अतिथींची पूजा करणारे, कृतज्ञ, उदार, शूर आणि पराक्रमी होते.
1.6.18
दीर्घायुषो नराः सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिताः ।
सहिताः पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभिः पुरोत्तमे ॥ १.६.१८ ॥
त्या श्रेष्ठ नगरीतील सर्व लोक दीर्घायुषी, धर्म आणि सत्याचा आश्रय घेणारे होते, आणि नेहमी पुत्र, पौत्र व पत्नींसह राहत.
1.6.19
क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद् वैश्याः क्षत्रमनुव्रताः ।
शूद्राः स्वधर्मनिरतास्त्रीन् वर्णानुपचारिणः ॥ १.६.१९ ॥
क्षत्रिय ब्राह्मणांना मुख मानून त्यांच्यावर अवलंबून होते; वैश्य क्षत्रियांचे अनुसरण करीत; शूद्र आपल्या धर्मात तत्पर राहून तीन वर्णांची सेवा करीत.
1.6.20
सा तेनेक्ष्वाकुनाथेन पुरी सुपरिरक्षिता ।
यथा पुरस्तान्मनुना मानवेन्द्रेण धीमता ॥ १.६.२० ॥
इक्ष्वाकु वंशाच्या त्या स्वामीने ती नगरी पूर्वी बुद्धिमान मानवेंद्र मनूने जशी राखली होती तशीच उत्तम प्रकारे राखली.
1.6.21
योधानामग्निकल्पानां पेशलानाममर्षिणाम् ।
सम्पूर्णा कृतविद्यानां गुहा केसरिणामिव ॥ १.६.२१ ॥
अग्नीसमान, कुशल, अपमान न सहन करणाऱ्या, विद्यासंपन्न योद्ध्यांनी ती नगरी भरलेली होती, जशा गुहा सिंहांनी भरलेल्या असतात.
1.6.22
काम्बोजविषये जातैर्बाह्लीकैश्च हयोत्तमैः ।
वनायुजैर्नदीजैश्च पूर्णा हरिहयोत्तमैः ॥ १.६.२२ ॥
कांबोज देशात आणि बाह्लीक येथे जन्मलेल्या उत्तम घोड्यांनी, वनायु व नदीकाठी जन्मलेल्या घोड्यांनी, आणि उत्तम हरिण-रंगी घोड्यांनी ती नगरी भरलेली होती.
1.6.23
विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तैः पूर्णा हैमवतैरपि ।
मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गैः पर्वतोपमैः ॥ १.६.२३ ॥
विंध्य पर्वतावर जन्मलेल्या, मत्त, हिमालयात जन्मलेल्या, मदयुक्त, अति बलवान, पर्वतांसारख्या हत्तींनी ती नगरी भरलेली होती.
1.6.24
ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।
अञ्जनादपि निष्क्रान्तैर्वामनादपि च द्विपैः ॥ १.६.२४ ॥
ऐरावत कुलातील, महापद्म कुलातील, तसेच अंजन व वामन दिग्गजांपासून निर्माण झालेल्या हत्तींनी ती नगरी भरलेली होती.
1.6.25
भदैर्मन्द्रैर्मृगैश्चैव भद्रमन्द्रमृगैस्तथा ।
भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्च सा पुरी ॥ १.६.२५ ॥
भद्र, मन्द्र व मृग जातीच्या हत्तींनी, तसेच भद्र-मन्द्र, भद्र-मृग, मृग-मन्द्र मिश्र हत्तींनी ती नगरी (भरलेली होती).
1.6.26
नित्यमत्तैः सदा पूर्णा नागैरचलसंनिभैः ।
सा योजने द्वे च भूयः सत्यनामा प्रकाशते ।
यस्यां दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ॥ १.६.२६ ॥
सदैव मदोन्मत्त, पर्वतांसारख्या हत्तींनी नेहमी भरलेली ती नगरी दोन योजने विस्तारलेली होती आणि आपल्या नावाला सार्थ ठरवत शोभत होती; तेथे वास करीत राजा दशरथ जगाचे पालन करीत असे.
1.6.27
तां पुरीं स महातेजा राजा दशरथो महान् ।
शशास शमितामित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ १.६.२७ ॥
त्या नगरीवर महातेजस्वी, महान राजा दशरथ राज्य करीत होता; शत्रूंना शमवणारा तो, नक्षत्रांवर चंद्र राज्य करतो त्याप्रमाणे राज्य करीत असे.
1.6.28
तां सत्यनामां दृढतोरणार्गलाम्
गृहैर्विचित्रैरुपशोभितां शिवाम् ।
पुरीमयोध्यां नृसहस्रसंकुलां
शशास वै शक्रसमो महीपतिः ॥ १.६.२८ ॥
नावाला सार्थ ठरवणारी, भक्कम तोरणे व अर्गळा असलेली, विविध सुंदर गृहांनी शोभणारी, कल्याणकारी, हजारो माणसांनी भरलेली ती अयोध्या नगरी इंद्रासमान भूपती राज्य करीत असे.