વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.61.1
विश्वामित्रो महातेजाः प्रस्थितान् वीक्ष्य तानृषीन्।
अब्रवीन्नरशार्दूल सर्वांस्तान् वनवासिनः ॥ १.६१.१ ॥
મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે પ્રસ્થાન કરતા તે ઋષિઓને જોઈને, હે નરશ્રેષ્ઠ, તે બધા વનવાસીઓને કહ્યું.
1.61.2
महाविघ्नः प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम्।
दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तपः ॥ १.६१.२ ॥
દક્ષિણ દિશામાં એક મોટું વિઘ્ન ઊભું થયું છે. આપણે બીજી દિશામાં જઈને ત્યાં તપ કરીશું.
1.61.3
पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मनः।
सुखं तपश्चरिष्यामः सुखं तद्धि तपोवनम् ॥ १.६१.३ ॥
પશ્ચિમ દિશામાં, પુષ્કરોમાં વિશાળ પ્રદેશમાં આપણે સુખપૂર્વક તપ કરીશું; એ તો તપોવન છે.
1.61.4
एवमुक्त्वा महातेजाः पुष्करेषु महामुनिः।
तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशनः ॥ १.६१.४ ॥
આમ કહીને મહાતેજસ્વી મહામુનિએ પુષ્કરોમાં ઉગ્ર અને અજેય તપ કર્યું, મૂળ અને ફળ ખાઈને.
1.61.5
एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्महान्।
अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे ॥ १.६१.५ ॥
આ જ સમયે અયોધ્યાના મહાન અધિપતિ, અંબરીષ તરીકે પ્રસિદ્ધ, યજ્ઞ કરવા લાગ્યા.
1.61.6
तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह।
प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.६१.६ ॥
તે યજમાનનું પશુ ઇન્દ્રે ચોરી લીધું. પશુ ખોવાઈ જતાં બ્રાહ્મણે રાજાને આમ કહ્યું.
1.61.7
पशुरभ्याहृतो राजन् प्रणष्टस्तव दुर्नयात्।
अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ॥ १.६१.७ ॥
હે રાજન! તમારી દુર્નીતિને કારણે પશુનું હરણ થઈ ગયું અને તે ખોવાઈ ગયું. હે નરેશ્વર! જે રાજા રક્ષણ કરતો નથી, તેને દોષો નષ્ટ કરે છે.
1.61.8
प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ।
आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत् कर्म प्रवर्तते ॥ १.६१.८ ॥
હે પુરુષર્ષભ! આનું મોટું પ્રાયશ્ચિત્ત જોઈએ — કોઈ માણસ કે પશુને તરત લાવો, જ્યાં સુધી યજ્ઞકર્મ ચાલે છે.
1.61.9
उपाध्यायवचः श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभः।
अन्वियेष महाबुद्धिः पशुं गोभिः सहस्रशः ॥ १.६१.९ ॥
પુરોહિતનું વચન સાંભળીને તે મહાબુદ્ધિશાળી, પુરુષર્ષભ રાજાએ હજારો ગાયો સાથે પશુની શોધ કરી.
1.61.10
देशाञ्जनपदांस्तांस्तान् नगराणि वनानि च।
आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपतिः ॥ १.६१.१० ॥
દેશો, જનપદો, તે તે નગરો, વનો અને પવિત્ર આશ્રમોમાં શોધતા તે મહીપતિ ફર્યા.
1.61.11
स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन।
भृगुतुंगे समासीनमृचीकं संददर्श ह ॥ १.६१.११ ॥
હે રઘુનંદન! તેણે પુત્રો અને પત્ની સહિત ભૃગુતુંગ પર બેઠેલા ઋચીકને જોયા.
1.61.12
तमुवाच महातेजाः प्रणम्याभिप्रसाद्य च।
महर्षिं तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभः ॥ १.६१.१२ ॥
મહાતેજસ્વી, અમિતપ્રભ રાજર્ષિએ તપથી દીપ્ત તે મહર્ષિને પ્રણામ કરીને તથા પ્રસન્ન કરીને કહ્યું.
1.61.13
पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलमृचीकं तमिदं वचः।
गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि ॥ १.६१.१३ ॥
બધાની કુશળતા પૂછીને અંબરીષે ઋચીકને કહ્યું - જો તમે તમારા પુત્રને એક લાખ ગાયોના બદલામાં વેચો તો...
1.61.14
पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव।
सर्वे परिगता देशा यज्ञियं न लभे पशुम् ॥ १.६१.१४ ॥
હે મહાભાગ ભાર્ગવ, પશુ માટે હું કૃતકૃત્ય છું. બધા દેશો શોધ્યા, પણ યજ્ઞયોગ્ય પશુ મળ્યું નહીં.
1.61.15
दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम।
एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद् वचः ॥ १.६१.१५ ॥
તમારો એક પુત્ર મૂલ્ય લઈને મને આપવો જોઈએ. એમ કહેવાતા મહાતેજસ્વી ઋચીકે કહ્યું.
1.61.16
नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथंचन।
ऋचीकस्य वचः श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम् ॥ १.६१.१६ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, હું મોટા પુત્રને કોઈ પણ રીતે વેચીશ નહીં. ઋચીકના આ વચન સાંભળીને તે મહાત્માઓની માતા...
1.61.17
उवाच नरशार्दूलमम्बरीषमिदं वचः।
अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गवः ॥ १.६१.१७ ॥
તે મહાત્માઓની માતાએ નરશાર્દૂલ અંબરીષને આ વચન કહ્યું - ભગવાન ભાર્ગવે કહ્યું છે કે મોટા પુત્રને વેચી શકાય નહીં.
1.61.18
ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं प्रभो।
तस्मात् कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ॥ १.६१.१८ ॥
હે પ્રભુ, મને પણ નાનો શુનક પ્રિય છે એમ જાણો. તેથી હે પાર્થિવ, હું નાનો પુત્ર તમને નહીં આપું.
1.61.19
प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठाः पितृषु वल्लभाः।
मातॄणां च कनीयांसस्तस्माद् रक्ष्ये कनीयसम् ॥ १.६१.१९ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, સામાન્ય રીતે પિતાઓને જ્યેષ્ઠ પુત્રો પ્રિય હોય છે અને માતાઓને કનિષ્ઠ પુત્રો; તેથી હું કનિષ્ઠ પુત્રનું રક્ષણ કરીશ.
1.61.20
उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनिपत्न्यां तथैव च।
शुनःशेपः स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.६१.२० ॥
મુનિએ એમ કહ્યા પછી અને મુનિપત્ની પણ એમ જ બોલ્યા પછી, હે રામ, મધ્યમ પુત્ર શુનઃશેપે પોતે આ વચન કહ્યું.
1.61.21
पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम्।
विक्रेयं मध्यमं मन्ये राजपुत्र नयस्व माम् ॥ १.६१.२१ ॥
પિતાએ જ્યેષ્ઠને ન વેચી શકાય એમ કહ્યું અને માતાએ કનિષ્ઠને; હું મધ્યમને વેચવા યોગ્ય માનું છું. હે રાજપુત્ર, મને લઈ જાઓ.
1.61.22
अथ राजा महाबाहो वाक्यान्ते ब्रह्मवादिनः।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य कोटिभी रत्नराशिभिः ॥ १.६१.२२ ॥
પછી, હે મહાબાહુ, બ્રહ્મવાદીના વચનો પૂરા થયા પછી, રાજાએ કરોડો સોના અને રત્નરાશિઓ સાથે...
1.61.23
गवां शतसहस्रेण शुनःशेपं नरेश्वरः।
गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ॥ १.६१.२३ ॥
એક લાખ ગાયો સાથે, નરેશ્વર રાજાએ શુનઃશેપને લઈને અતિ પ્રસન્ન થઈને પ્રયાણ કર્યું, હે રઘુનંદન.
1.61.24
अम्बरीषस्तु राजर्षी रथमारोप्य सत्वरः।
शुनःशेपं महातेजा जगामाशु महायशाः ॥ १.६१.२४ ॥
પરંતુ રાજર્ષિ અંબરીષ, મહાતેજસ્વી અને મહાયશસ્વી, શુનઃશેપને રથમાં બેસાડી તરત ચાલ્યા ગયા.