ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.61.1
विश्वामित्रो महातेजाः प्रस्थितान् वीक्ष्य तानृषीन्।
अब्रवीन्नरशार्दूल सर्वांस्तान् वनवासिनः ॥ १.६१.१ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.61.2
महाविघ्नः प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम्।
दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तपः ॥ १.६१.२ ॥
ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ।
1.61.3
पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मनः।
सुखं तपश्चरिष्यामः सुखं तद्धि तपोवनम् ॥ १.६१.३ ॥
ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ; ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਹੀ ਹੈ।
1.61.4
एवमुक्त्वा महातेजाः पुष्करेषु महामुनिः।
तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशनः ॥ १.६१.४ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਰ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਕੰਦ-ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ।
1.61.5
एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्महान्।
अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे ॥ १.६१.५ ॥
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਧਿਪਤੀ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜੇ ਨੇ ਯੱਗ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।
1.61.6
तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह।
प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.६१.६ ॥
ਉਸ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਿਆ। ਪਸ਼ੂ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.61.7
पशुरभ्याहृतो राजन् प्रणष्टस्तव दुर्नयात्।
अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ॥ १.६१.७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਹਾਡੀ ਮਾੜੀ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂ ਚੁਰਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁਆਚ ਗਿਆ। ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਰਾਜਾ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
1.61.8
प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ।
आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत् कर्म प्रवर्तते ॥ १.६१.८ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਸ਼ਭ! ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿੱਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਲਿਆਓ, ਜਦ ਤੱਕ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1.61.9
उपाध्यायवचः श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभः।
अन्वियेष महाबुद्धिः पशुं गोभिः सहस्रशः ॥ १.६१.९ ॥
ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਪੁਰਸ਼ਰਸ਼ਭ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ।
1.61.10
देशाञ्जनपदांस्तांस्तान् नगराणि वनानि च।
आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपतिः ॥ १.६१.१० ॥
ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਨਪਦਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਗਰਾਂ, ਬਨਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਘੁੰਮਿਆ।
1.61.11
स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन।
भृगुतुंगे समासीनमृचीकं संददर्श ह ॥ १.६१.११ ॥
ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ! ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਭ੍ਰਿਗੂਤੁੰਗ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਿਚੀਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.61.12
तमुवाच महातेजाः प्रणम्याभिप्रसाद्य च।
महर्षिं तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभः ॥ १.६१.१२ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਅਮਿਤ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਦੀਪਤ ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
1.61.13
पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलमृचीकं तमिदं वचः।
गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि ॥ १.६१.१३ ॥
ਸਭ ਦੀ ਖ਼ੈਰ-ਸੁੱਖ ਪੁੱਛ ਕੇ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਰਿਚੀਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ - ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਗਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਵੇਚੋ...
1.61.14
पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव।
सर्वे परिगता देशा यज्ञियं न लभे पशुम् ॥ १.६१.१४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਭਾਰਗਵ, ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਛਾਣ ਮਾਰੇ, ਪਰ ਯੱਗ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
1.61.15
दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम।
एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद् वचः ॥ १.६१.१५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਿਚੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ।
1.61.16
नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथंचन।
ऋचीकस्य वचः श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम् ॥ १.६१.१६ ॥
ਹੇ ਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਚਾਂਗਾ। ਰਿਚੀਕ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ...
1.61.17
उवाच नरशार्दूलमम्बरीषमिदं वचः।
अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गवः ॥ १.६१.१७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ - ਭਗਵਾਨ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
1.61.18
ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं प्रभो।
तस्मात् कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ॥ १.६१.१८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਕ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ।
1.61.19
प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठाः पितृषु वल्लभाः।
मातॄणां च कनीयांसस्तस्माद् रक्ष्ये कनीयसम् ॥ १.६१.१९ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਛੋਟੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
1.61.20
उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनिपत्न्यां तथैव च।
शुनःशेपः स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.६१.२० ॥
ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
1.61.21
पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम्।
विक्रेयं मध्यमं मन्ये राजपुत्र नयस्व माम् ॥ १.६१.२१ ॥
ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਨੂੰ; ਮੈਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲੋ।
1.61.22
अथ राजा महाबाहो वाक्यान्ते ब्रह्मवादिनः।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य कोटिभी रत्नराशिभिः ॥ १.६१.२२ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਦੇ ਬੋਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ...
1.61.23
गवां शतसहस्रेण शुनःशेपं नरेश्वरः।
गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ॥ १.६१.२३ ॥
ਇੱਕ ਲੱਖ ਗਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ।
1.61.24
अम्बरीषस्तु राजर्षी रथमारोप्य सत्वरः।
शुनःशेपं महातेजा जगामाशु महायशाः ॥ १.६१.२४ ॥
ਪਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਅੰਬਰੀਸ਼, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ, ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਝਟਪਟ ਚਲੇ ਗਏ।