వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 1.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.61.1
विश्वामित्रो महातेजाः प्रस्थितान् वीक्ष्य तानृषीन्।
अब्रवीन्नरशार्दूल सर्वांस्तान् वनवासिनः ॥ १.६१.१ ॥
మహాతేజస్వి విశ్వామిత్రుడు బయలుదేరుతున్న ఆ ఋషులను చూసి, ఓ నరశ్రేష్ఠా, ఆ వనవాసులందరితో ఇలా అన్నాడు.
1.61.2
महाविघ्नः प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम्।
दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तपः ॥ १.६१.२ ॥
దక్షిణ దిక్కున ఒక పెద్ద విఘ్నం ఏర్పడింది. మనం మరో దిక్కుకు వెళ్లి అక్కడ తపస్సు చేద్దాం.
1.61.3
पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मनः।
सुखं तपश्चरिष्यामः सुखं तद्धि तपोवनम् ॥ १.६१.३ ॥
పశ్చిమ దిక్కున, పుష్కరాల వద్ద విశాలమైన ప్రదేశంలో మనం సుఖంగా తపస్సు చేస్తాం; అది తపోవనం కదా.
1.61.4
एवमुक्त्वा महातेजाः पुष्करेषु महामुनिः।
तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशनः ॥ १.६१.४ ॥
ఇలా చెప్పి, మహాతేజస్వి అయిన మహర్షి పుష్కరాల వద్ద ఉగ్రమైన, ఎదిరించరాని తపస్సు చేశాడు; దుంపలు, పండ్లు తింటూ.
1.61.5
एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्महान्।
अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे ॥ १.६१.५ ॥
ఇదే సమయంలో అయోధ్యకు మహారాజైన, అంబరీషుడు అని ప్రసిద్ధుడైనవాడు యజ్ఞం చేయడం ప్రారంభించాడు.
1.61.6
तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह।
प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.६१.६ ॥
ఆ యజమాని యొక్క పశువును ఇంద్రుడు అపహరించాడు. పశువు కనబడకపోవడంతో విప్రుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు.
1.61.7
पशुरभ्याहृतो राजन् प्रणष्टस्तव दुर्नयात्।
अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ॥ १.६१.७ ॥
ఓ రాజా! నీ దుర్నీతి వల్ల పశువు అపహరించబడి పోయింది. ఓ నరేశ్వరా! రక్షించని రాజును దోషాలు నాశనం చేస్తాయి.
1.61.8
प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ।
आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत् कर्म प्रवर्तते ॥ १.६१.८ ॥
ఓ పురుషర్షభా! దీనికి గొప్ప ప్రాయశ్చిత్తం కావాలి — ఒక మనిషినైనా లేదా పశువునైనా వెంటనే తీసుకురా, యాగకర్మ కొనసాగుతున్నంత కాలం.
1.61.9
उपाध्यायवचः श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभः।
अन्वियेष महाबुद्धिः पशुं गोभिः सहस्रशः ॥ १.६१.९ ॥
పురోహితుని మాట విని ఆ మహాబుద్ధి గల, పురుషర్షభుడైన రాజు వేలాది గోవులతో కలిసి పశువును వెతికాడు.
1.61.10
देशाञ्जनपदांस्तांस्तान् नगराणि वनानि च।
आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपतिः ॥ १.६१.१० ॥
దేశాలు, జనపదాలు, ఆయా నగరాలు, అడవులు, పవిత్ర ఆశ్రమాలు — వాటన్నిటిలో వెతుకుతూ ఆ మహీపతి తిరిగాడు.
1.61.11
स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन।
भृगुतुंगे समासीनमृचीकं संददर्श ह ॥ १.६१.११ ॥
ఓ రఘునందనా! అతడు పుత్రులు, భార్యతో కలిసి భృగుతుంగంపై కూర్చున్న ఋచీకుడిని చూశాడు.
1.61.12
तमुवाच महातेजाः प्रणम्याभिप्रसाद्य च।
महर्षिं तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभः ॥ १.६१.१२ ॥
మహాతేజస్వి, అమితమైన ప్రభ గల రాజర్షి, తపస్సుతో ప్రకాశించే ఆ మహర్షికి నమస్కరించి, ప్రసన్నం చేసుకుని ఇలా అన్నాడు.
1.61.13
पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलमृचीकं तमिदं वचः।
गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि ॥ १.६१.१३ ॥
అందరి క్షేమాన్ని అడిగి, అంబరీషుడు ఋచీకునితో ఇలా పలికెను - మీరు మీ కుమారుని లక్ష గోవులకు అమ్మితే...
1.61.14
पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव।
सर्वे परिगता देशा यज्ञियं न लभे पशुम् ॥ १.६१.१४ ॥
ఓ మహాభాగ భార్గవా, పశువు కోసం నేను కృతకృత్యుడనైతిని. అన్ని దేశాలూ వెతికాను; యజ్ఞార్హమైన పశువు దొరకలేదు.
1.61.15
दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम।
एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद् वचः ॥ १.६१.१५ ॥
మీ కుమారులలో ఒకరిని వెలకు నాకు ఇవ్వండి. ఇలా చెప్పబడిన మహాతేజస్వి ఋచీకుడు ఇలా పలికెను.
1.61.16
नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथंचन।
ऋचीकस्य वचः श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम् ॥ १.६१.१६ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠా, నేను జ్యేష్ఠుని ఏ విధంగానూ అమ్మను. ఋచీకుని మాటలు విని ఆ మహాత్ముల తల్లి...
1.61.17
उवाच नरशार्दूलमम्बरीषमिदं वचः।
अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गवः ॥ १.६१.१७ ॥
ఆ మహాత్ముల తల్లి నరశార్దూలుడైన అంబరీషునితో ఇలా పలికెను - భగవానుడు భార్గవుడు జ్యేష్ఠ కుమారుడు అమ్మదగినవాడు కాదని చెప్పాడు.
1.61.18
ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं प्रभो।
तस्मात् कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ॥ १.६१.१८ ॥
ప్రభువా, నాకు కనిష్ఠుడైన శునకుడు కూడా ప్రియుడని తెలుసుకో. అందుచేత రాజా, నేను చిన్నకుమారుని నీకు ఇవ్వను.
1.61.19
प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठाः पितृषु वल्लभाः।
मातॄणां च कनीयांसस्तस्माद् रक्ष्ये कनीयसम् ॥ १.६१.१९ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠా, సాధారణంగా తండ్రులకు పెద్ద కుమారులు ప్రియులు; తల్లులకు చిన్న కుమారులు ప్రియులు. కాబట్టి నేను చిన్నవాడిని రక్షిస్తాను.
1.61.20
उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनिपत्न्यां तथैव च।
शुनःशेपः स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.६१.२० ॥
ఆ ముని అలా చెప్పిన తర్వాత, ముని భార్య కూడా అలాగే చెప్పగా, ఓ రామా, మధ్యముడైన శునఃశేపుడు స్వయంగా ఈ మాట పలికాడు.
1.61.21
पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम्।
विक्रेयं मध्यमं मन्ये राजपुत्र नयस्व माम् ॥ १.६१.२१ ॥
తండ్రి పెద్దవాడిని అమ్మరానివాడని, తల్లి చిన్నవాడిని అమ్మరానివాడని అన్నారు. మధ్యముడినే అమ్మదగినవాడిగా నేను భావిస్తాను. రాజకుమారా, నన్ను తీసుకెళ్లు.
1.61.22
अथ राजा महाबाहो वाक्यान्ते ब्रह्मवादिनः।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य कोटिभी रत्नराशिभिः ॥ १.६१.२२ ॥
అప్పుడు, ఓ మహాబాహూ, బ్రహ్మవాది మాటలు ముగిసిన తర్వాత, రాజు కోట్ల కొలది బంగారంతో, రత్నరాశులతో...
1.61.23
गवां शतसहस्रेण शुनःशेपं नरेश्वरः।
गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ॥ १.६१.२३ ॥
ఒక లక్ష ఆవులతో, నరేశ్వరుడు శునఃశేపుడిని తీసుకొని అత్యంత సంతోషంతో వెళ్ళాడు, ఓ రఘునందనా.
1.61.24
अम्बरीषस्तु राजर्षी रथमारोप्य सत्वरः।
शुनःशेपं महातेजा जगामाशु महायशाः ॥ १.६१.२४ ॥
కానీ రాజర్షి అంబరీషుడు, మహాతేజస్వి, మహాయశస్వి, వేగంగా శునఃశేపుడిని రథమెక్కించి త్వరగా వెళ్ళాడు.