વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.64.1
सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत् त्वया।
लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥ १.६४.१ ॥
હે રંભા, દેવોનું આ અતિ મહત્ત્વનું કાર્ય તારે કરવાનું છે — અહીં કૌશિકને કામ અને મોહથી ભરેલા પ્રલોભનમાં ફસાવવાનો છે.
1.64.2
तथोक्ता साप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता।
व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥ १.६४.२ ॥
હે રામ, બુદ્ધિમાન સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) આમ કહેતાં, એ અપ્સરા લજ્જિત થઈ હાથ જોડીને દેવરાજને આ વચન બોલી.
1.64.3
अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः।
क्रोधमुत्स्रक्ष्यते घोरं मयि देव न संशयः ॥ १.६४.३ ॥
હે સુરપતિ, આ ભયંકર મહામુનિ વિશ્વામિત્ર મારા પર ભયંકર ક્રોધ વરસાવશે, હે દેવ, એમાં સંશય નથી.
1.64.4
ततो हि मे भयं देव प्रसादं कर्तुुमर्हसि।
एवमुक्तस्तया राम सभयं भीतया तदा ॥ १.६४.४ ॥
તેથી હે દેવ, મને ભય લાગે છે; મારા પર કૃપા કરવી ઘટે. હે રામ, ત્યારે ભયભીત રંભાએ આમ કહ્યું.
1.64.5
तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम्।
मा भैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥ १.६४.५ ॥
સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) ધ્રૂજતી, હાથ જોડીને ઊભેલી એ રંભાને બોલ્યા — હે રંભા, ડરીશ નહીં, તારું કલ્યાણ થાઓ; મારી આજ્ઞા પાળ.
1.64.6
कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे।
अहं कन्दर्पसहितः स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥ १.६४.६ ॥
વસંતમાં સુંદર વૃક્ષો પર હૃદય હરી લેનાર કોયલ ટહુકશે; હું કંદર્પ સાથે તારી બાજુમાં ઊભો રહીશ.
1.64.7
त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम्।
तमृषिं कौशिकं भद्रे भेदयस्व तपस्विनम् ॥ १.६४.७ ॥
હે ભદ્રે! તું અનેક ગુણોથી યુક્ત અત્યંત તેજસ્વી રૂપ ધારણ કરીને તે તપસ્વી કૌશિક ઋષિનું તપ ભંગ કર.
1.64.8
सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम्।
लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥ १.६४.८ ॥
તેનું વચન સાંભળીને તે શુચિસ્મિતા, લલિત રંભાએ અનુપમ રૂપ ધારણ કરીને વિશ્વામિત્રને લલચાવ્યા.
1.64.9
कोकिलस्य तु शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम्।
सम्प्रहृष्टेन मनसा स चैनामन्ववैक्षत ॥ १.६४.९ ॥
કોયલનો મધુર ટહુકો સાંભળીને મનમાં અત્યંત પ્રસન્ન થઈને તેમણે તેના તરફ જોયું.
1.64.10
अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च।
दर्शनेन च रम्भाया मुनिः संदेहमागतः ॥ १.६४.१० ॥
પછી રંભાના તે અવાજ, અપ્રતિમ ગીત અને તેના દર્શનથી મુનિના મનમાં સંદેહ ઉત્પન્ન થયો.
1.64.11
सहस्राक्षस्य तत्सर्वं विज्ञाय मुनिपुंगवः।
रम्भां क्रोधसमाविष्टः शशाप कुशिकात्मजः ॥ १.६४.११ ॥
સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રની એ આખી ચાલ સમજીને મુનિશ્રેષ્ઠ કુશિકપુત્ર ક્રોધથી ભરાઈ ગયા અને રંભાને શાપ આપ્યો.
1.64.12
यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम्।
दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥ १.६४.१२ ॥
હે રંભે! કામ અને ક્રોધ પર વિજય મેળવવા ઇચ્છતા મને તું લલચાવે છે, તેથી હે દુર્ભગે, દસ હજાર વર્ષ સુધી તું પથ્થર બનીને ઊભી રહીશ.
1.64.13
ब्राह्मणः सुमहातेजास्तपोबलसमन्वितः।
उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥ १.६४.१३ ॥
અતિ તેજસ્વી અને તપોબળથી સંપન્ન કોઈ બ્રાહ્મણ, હે રંભા, મારા ક્રોધથી કલુષિત થયેલી તને ઉદ્ધારશે.
1.64.14
एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः।
अशक्नुवन् धारयितुं कोपं संतापमात्मनः ॥ १.६४.१४ ॥
આ પ્રમાણે કહીને મહાતેજસ્વી મહામુનિ વિશ્વામિત્ર પોતાનો ક્રોધ રોકી ન શક્યા અને પોતાના સંતાપથી પીડાયા.
1.64.15
तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाभवत्।
वचः श्रुत्वा च कन्दर्पो महर्षेः स च निर्गतः ॥ १.६४.१५ ॥
તેમના મહાશાપથી રંભા તે જ ક્ષણે શિલા બની ગઈ; અને મહર્ષિના વચન સાંભળીને કંદર્પ પણ ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
1.64.16
कोपेन च महातेजास्तपोऽपहरणे कृते।
इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥ १.६४.१६ ॥
હે રામ, તપનું અપહરણ થવાથી ઉત્પન્ન થયેલા ક્રોધથી અને અજિત ઇન્દ્રિયોને કારણે તે મહાતેજસ્વીને પોતાના અંતરમાં શાંતિ મળી નહીં.
1.64.17
बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते।
नैवं क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथंचन ॥ १.६४.१७ ॥
તપનું અપહરણ થતાં તેમના મનમાં ચિંતા ઊભી થઈ: 'આ રીતે હું ક્રોધને વશ નહીં થાઉં, અને કોઈ પણ રીતે કંઈ બોલીશ નહીં.'
1.64.18
अथवा नोच्छ्वसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि।
अहं हि शोषयिष्यामि आत्मानं विजितेन्द्रियः ॥ १.६४.१८ ॥
અથવા સેંકડો વર્ષો સુધી પણ હું શ્વાસ નહીં લઉં; ઇન્દ્રિયો જીતીને હું પોતાને જ સૂકવી નાખીશ.
1.64.19
तावद् यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसार्जितम्।
अनुच्छ्वसन्नभुञ्जानस्तिष्ठेयं शाश्वतीः समाः ॥ १.६४.१९ ॥
તપથી પ્રાપ્ત બ્રાહ્મણત્વ મને મળે ત્યાં સુધી, શ્વાસ લીધા વિના અને ભોજન કર્યા વિના હું અનંત વર્ષો સુધી સ્થિર રહીશ.
1.64.20
नहि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः।
एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुंगवः।
चकाराप्रतिमां लोके प्रतिज्ञां रघुनन्दन ॥ १.६४.२० ॥
તપ કરતા મારા અંગોનો ક્ષય ક્યારેય નહીં થાય. આ રીતે તે મુનિશ્રેષ્ઠે હજાર વર્ષની દીક્ષા લીધી અને જગતમાં અપ્રતિમ પ્રતિજ્ઞા કરી, હે રઘુનંદન.