वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.64.1
सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत् त्वया।
लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥ १.६४.१ ॥
हे रम्भे, देवतांचे हे अत्यंत महत्त्वाचे कार्य तुला करायचे आहे — येथे कौशिकाला काम आणि मोहाने भरलेल्या मोहात अडकवायचे आहे.
1.64.2
तथोक्ता साप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता।
व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥ १.६४.२ ॥
हे राम, बुद्धिमान सहस्राक्ष (इंद्र) असे म्हटल्यावर ती अप्सरा लाजून हात जोडून देवेंद्राला हे बोलली.
1.64.3
अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः।
क्रोधमुत्स्रक्ष्यते घोरं मयि देव न संशयः ॥ १.६४.३ ॥
हे सुरपते, हा घोर महामुनी विश्वामित्र माझ्यावर भयंकर क्रोध सोडेल, हे देवा, यात संशय नाही.
1.64.4
ततो हि मे भयं देव प्रसादं कर्तुुमर्हसि।
एवमुक्तस्तया राम सभयं भीतया तदा ॥ १.६४.४ ॥
म्हणून हे देवा, मला भीती वाटते; माझ्यावर कृपा करा. हे राम, तेव्हा भयभीत रम्भा असे म्हणाली.
1.64.5
तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम्।
मा भैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥ १.६४.५ ॥
सहस्राक्ष (इंद्र) थरथरत हात जोडून उभ्या असलेल्या त्या रम्भेला म्हणाला — रम्भे, भिऊ नकोस, तुझे कल्याण होवो; माझी आज्ञा पाळ.
1.64.6
कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे।
अहं कन्दर्पसहितः स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥ १.६४.६ ॥
वसंतात सुंदर वृक्षांवर हृदय हरण करणारा कोकिळ गाईल; मी कंदर्पासह तुझ्या बाजूला उभा राहीन.
1.64.7
त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम्।
तमृषिं कौशिकं भद्रे भेदयस्व तपस्विनम् ॥ १.६४.७ ॥
हे भद्रे! तू अनेक गुणांनी युक्त असे अत्यंत तेजस्वी रूप धारण करून त्या तपस्वी कौशिक ऋषींची तपश्चर्या भंग कर.
1.64.8
सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम्।
लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥ १.६४.८ ॥
त्याचे बोलणे ऐकून त्या शुचिस्मिता, ललित रंभेने अनुपम रूप धारण करून विश्वामित्रांना मोहित केले.
1.64.9
कोकिलस्य तु शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम्।
सम्प्रहृष्टेन मनसा स चैनामन्ववैक्षत ॥ १.६४.९ ॥
कोकिळेचा मधुर स्वर ऐकून मनात अत्यंत हर्षित होऊन त्यांनी तिच्याकडे पाहिले.
1.64.10
अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च।
दर्शनेन च रम्भाया मुनिः संदेहमागतः ॥ १.६४.१० ॥
मग रंभेचा तो आवाज, अतुलनीय गाणे आणि तिचे दर्शन यामुळे मुनींच्या मनात संशय निर्माण झाला.
1.64.11
सहस्राक्षस्य तत्सर्वं विज्ञाय मुनिपुंगवः।
रम्भां क्रोधसमाविष्टः शशाप कुशिकात्मजः ॥ १.६४.११ ॥
सहस्राक्ष इंद्राचा तो सर्व डाव ओळखून मुनिश्रेष्ठ कुशिकपुत्र क्रोधाने भरले आणि त्यांनी रंभेला शाप दिला.
1.64.12
यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम्।
दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥ १.६४.१२ ॥
हे रंभे! काम आणि क्रोध जिंकू इच्छिणाऱ्या मला तू मोहित करत आहेस, म्हणून हे दुर्भगे, दहा हजार वर्षे तू दगड होऊन उभी राहशील.
1.64.13
ब्राह्मणः सुमहातेजास्तपोबलसमन्वितः।
उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥ १.६४.१३ ॥
अत्यंत तेजस्वी आणि तपोबलसंपन्न असा एखादा ब्राह्मण, हे रंभे, माझ्या क्रोधाने कलुषित झालेल्या तुला उद्धरील.
1.64.14
एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः।
अशक्नुवन् धारयितुं कोपं संतापमात्मनः ॥ १.६४.१४ ॥
असे बोलून महातेजस्वी महामुनी विश्वामित्र आपला क्रोध आवरू न शकले आणि स्वतःच्या संतापाने व्यथित झाले.
1.64.15
तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाभवत्।
वचः श्रुत्वा च कन्दर्पो महर्षेः स च निर्गतः ॥ १.६४.१५ ॥
त्यांच्या मोठ्या शापाने रंभा तत्क्षणी शिळा झाली; आणि महर्षीचे शब्द ऐकून कंदर्पही तेथून निघून गेला.
1.64.16
कोपेन च महातेजास्तपोऽपहरणे कृते।
इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥ १.६४.१६ ॥
हे रामा, तपाचे हरण झाल्यामुळे उत्पन्न झालेल्या क्रोधाने आणि अजिंक्य इंद्रियांमुळे त्या महातेजस्वींना आपल्या अंतःकरणात शांती लाभली नाही.
1.64.17
बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते।
नैवं क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथंचन ॥ १.६४.१७ ॥
तपाचे हरण झाल्यामुळे त्यांच्या मनात चिंता निर्माण झाली: 'असा मी क्रोधाच्या अधीन होणार नाही, आणि कोणत्याही प्रकारे काही बोलणार नाही.'
1.64.18
अथवा नोच्छ्वसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि।
अहं हि शोषयिष्यामि आत्मानं विजितेन्द्रियः ॥ १.६४.१८ ॥
किंवा शेकडो वर्षे गेली तरी मी श्वास घेणार नाही; इंद्रियांवर विजय मिळवून मी स्वतःलाच शुष्क करीन.
1.64.19
तावद् यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसार्जितम्।
अनुच्छ्वसन्नभुञ्जानस्तिष्ठेयं शाश्वतीः समाः ॥ १.६४.१९ ॥
तपाने मिळवलेले ब्राह्मण्य मला प्राप्त होईपर्यंत, श्वास न घेता व न जेवता मी शाश्वत वर्षे स्थिर राहीन.
1.64.20
नहि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः।
एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुंगवः।
चकाराप्रतिमां लोके प्रतिज्ञां रघुनन्दन ॥ १.६४.२० ॥
तपश्चर्या करणाऱ्या माझ्या अवयवांचा कधीही क्षय होणार नाही. अशाप्रकारे त्या मुनिश्रेष्ठाने हजार वर्षांची दीक्षा घेतली आणि जगात अतुलनीय प्रतिज्ञा केली, हे रघुनंदना.