वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.67.1
जनकस्य वचः श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः।
धनुर्दर्शय रामाय इति होवाच पार्थिवम् ॥ १.६७.१ ॥
जनकाचे बोलणे ऐकून महामुनी विश्वामित्र राजाला म्हणाले, रामाला धनुष्य दाखवा.
1.67.2
ततः स राजा जनकः सचिवान् व्यादिदेश ह।
धनुरानीयतां दिव्यं गन्धमाल्यानुलेपितम् ॥ १.६७.२ ॥
तेव्हा राजा जनकाने मंत्र्यांना आज्ञा केली की सुगंध आणि माळांनी सजवलेले दिव्य धनुष्य आणावे.
1.67.3
जनकेन समादिष्टाः सचिवाः प्राविशन् पुरम्।
तद्धनुः पुरतः कृत्वा निर्जग्मुरमितौजसः ॥ १.६७.३ ॥
जनकाच्या आज्ञेने अमित तेजस्वी मंत्री नगरात गेले आणि ते धनुष्य पुढे ठेवून बाहेर आले.
1.67.4
नृणां शतानि पञ्चाशद् व्यायतानां महात्मनाम्।
मञ्जूषामष्टचक्रां तां समूहुस्ते कथंचन ॥ १.६७.४ ॥
पन्नास शे बलवान महात्मे लोक त्या आठ चाकांच्या पेटीला कसेबसे वाहून नेत होते.
1.67.5
तामादाय सुमञ्जूषामायसीं यत्र तद्धनुः।
सुरोपमं ते जनकमूचुर्नृपतिमन्त्रिणः ॥ १.६७.५ ॥
ती लोखंडी सुंदर पेटी घेऊन, जिथे देवतुल्य धनुष्य होते तिथे येऊन राजाच्या मंत्र्यांनी जनकाला सांगितले.
1.67.6
इदं धनुर्वरं राजन् पूजितं सर्वराजभिः।
मिथिलाधिप राजेन्द्र दर्शनीयं यदीच्छसि ॥ १.६७.६ ॥
हे राजा, हे श्रेष्ठ धनुष्य सर्व राजांनी पूजिले आहे. हे मिथिलाधिपती, हे राजेंद्रा, आपली इच्छा असेल तर ते पाहू शकता.
1.67.7
तेषां नृपो वचः श्रुत्वा कृताञ्जलिरभाषत।
विश्वामित्रं महात्मानं तावुभौ रामलक्ष्मणौ ॥ १.६७.७ ॥
त्यांचे बोलणे ऐकून राजाने हात जोडून महात्मा विश्वामित्रांना आणि त्या दोघा राम-लक्ष्मणांना म्हटले.
1.67.8
इदं धनुर्वरं ब्रह्मञ्जनकैरभिपूजितम्।
राजभिश्च महावीर्यैरशक्तैः पूरितं तदा ॥ १.६७.८ ॥
हे ब्रह्मन्, हे श्रेष्ठ धनुष्य जनकांनी पूजिलेले आहे; त्या वेळी महापराक्रमी राजांनाही ते चढवता आले नाही.
1.67.9
नैतत् सुरगणाः सर्वे सासुरा न च राक्षसाः।
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ॥ १.६७.९ ॥
हे धनुष्य सर्व सुरगण, असुरांसह, राक्षस, गंधर्व-यक्षांतील श्रेष्ठ, किन्नर आणि महानागही चढवू शकणार नाहीत.
1.67.10
क्व गतिर्मानुषाणां च धनुषोऽस्य प्रपूरणे।
आरोपणे समायोगे वेपने तोलने तथा ॥ १.६७.१० ॥
या धनुष्याला प्रत्यंचा लावणे, ती चढवणे, जोडणे, हलवणे किंवा तोलणे यात माणसाची शक्ती कुठे?
1.67.11
तदेतद् धनुषां श्रेष्ठमानीतं मुनिपुंगव।
दर्शयैतन्महाभाग अनयो राजपुत्रयोः ॥ १.६७.११ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, धनुष्यांमधील हे श्रेष्ठ धनुष्य आणले आहे; हे महाभाग, या दोन राजपुत्रांना ते दाखवा.
1.67.12
विश्वामित्रः सरामस्तु श्रुत्वा जनकभाषितम्।
वत्स राम धनुः पश्य इति राघवमब्रवीत् ॥ १.६७.१२ ॥
जनकाचे बोलणे ऐकून विश्वामित्र रामासह राघवाला म्हणाले, "वत्स राम, धनुष्य पहा."
1.67.13
महर्षेर्वचनाद् रामो यत्र तिष्ठति तद्धनुः।
मञ्जूषां तामपावृत्य दृष्ट्वा धनुरथाब्रवीत् ॥ १.६७.१३ ॥
महर्षींच्या वचनानुसार रामाने धनुष्य असलेली मंजूषा उघडून धनुष्य पाहिले आणि मग म्हटले.
1.67.14
इदं धनुर्वरं दिव्यं संस्पृशामीह पाणिना।
यत्नवांश्च भविष्यामि तोलने पूरणेऽपि वा ॥ १.६७.१४ ॥
हे श्रेष्ठ दिव्य धनुष्य मी येथे हाताने स्पर्श करतो; उचलण्यात व प्रत्यंचा ओढण्यात मी प्रयत्न करीन.
1.67.15
बाढमित्यब्रवीद् राजा मुनिश्च समभाषत।
लीलया स धनुर्मध्ये जग्राह वचनान्मुनेः ॥ १.६७.१५ ॥
'ठीक आहे' असे राजा म्हणाला; मुनीही बोलले. मुनींच्या वचनाने त्याने सहजपणे धनुष्याचा मध्यभाग धरला.
1.67.16
पश्यतां नृसहस्राणां बहूनां रघुनन्दनः।
आरोपयत् स धर्मात्मा सलीलमिव तद्धनुः ॥ १.६७.१६ ॥
हजारो मानसे व अनेक जण पाहत असताना रघुनंदन धर्मात्मा रामाने ते धनुष्य सहजपणे जणू खेळता खेळता चढवले.
1.67.17
आरोपयित्वा मौर्वीं च पूरयामास तद्धनुः।
तद् बभञ्ज धनुर्मध्ये नरश्रेष्ठो महायशाः ॥ १.६७.१७ ॥
प्रत्यंचा चढवून त्याने ते धनुष्य पूर्ण ओढले आणि महायशस्वी नरश्रेष्ठाने ते मध्येच मोडले.
1.67.18
तस्य शब्दो महानासीन्निर्घातसमनिःस्वनः।
भूमिकम्पश्च सुमहान् पर्वतस्येव दीर्यतः ॥ १.६७.१८ ॥
त्याचा आवाज मोठा होता, वज्रपातासारखा गर्जनारा; पर्वत फुटावा तसा मोठा भूकंपही झाला.
1.67.19
निपेतुश्च नराः सर्वे तेन शब्देन मोहिताः।
वर्जयित्वा मुनिवरं राजानं तौ च राघवौ ॥ १.६७.१९ ॥
त्या शब्दाने मोहित होऊन सर्व माणसे कोसळली; मुनिवर, राजा आणि ते दोन राघव सोडून.
1.67.20
प्रत्याश्वस्ते जने तस्मिन् राजा विगतसाध्वसः।
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो मुनिपुंगवम् ॥ १.६७.२० ॥
लोक सावरल्यावर भयमुक्त झालेला राजा हात जोडून, वाक्यज्ञ होऊन मुनिश्रेष्ठांना असे म्हणाला.
1.67.21
भगवन् दृष्टवीर्यो मे रामो दशरथात्मजः।
अत्यद्भुतमचिन्त्यं च अतर्कितमिदं मया ॥ १.६७.२१ ॥
भगवन्! दशरथपुत्र रामाचे पराक्रम मी पाहिले; हे अत्यंत अद्भुत, अचिंत्य आणि माझ्या कल्पनेबाहेरचे आहे.
1.67.22
जनकानां कुले कीर्तिमाहरिष्यति मे सुता।
सीता भर्तारमासाद्य रामं दशरथात्मजम् ॥ १.६७.२२ ॥
माझी कन्या सीता, दशरथपुत्र रामाला पती म्हणून मिळवून जनकांच्या कुलात कीर्ती आणेल.
1.67.23
मम सत्या प्रतिज्ञा सा वीर्यशुल्केति कौशिक।
सीता प्राणैर्बहुमता देया रामाय मे सुता ॥ १.६७.२३ ॥
हे कौशिका! वीर्य हेच शुल्क असलेली माझी प्रतिज्ञा सत्य आहे; प्राणांहूनही प्रिय असलेली माझी कन्या सीता रामाला द्यावी.
1.67.24
भवतोऽनुमते ब्रह्मन् शीघ्रं गच्छन्तु मन्त्रिणः।
मम कौशिक भद्रं ते अयोध्यां त्वरिता रथैः ॥ १.६७.२४ ॥
हे ब्रह्मन्! आपल्या अनुमतीने माझे मंत्री लवकर रथांनी अयोध्येला जावोत. हे कौशिका! तुमचे कल्याण असो.
1.67.25
राजानं प्रश्रितैर्वाक्यैरानयन्तु पुरं मम।
प्रदानं वीर्यशुल्कायाः कथयन्तु च सर्वशः ॥ १.६७.२५ ॥
राजाला नम्र शब्दांनी माझ्या नगरात आणावे; ज्या कन्येचे शुल्क पराक्रम होते तिच्या दानाची सर्व हकीकत सांगावी.
1.67.26
मुनिगुप्तौ च काकुत्स्थौ कथयन्तु नृपाय वै।
प्रीतियुक्तं तु राजानमानयन्तु सुशीघ्रगाः ॥ १.६७.२६ ॥
मुनींनी संरक्षिलेल्या दोन काकुत्स्थांविषयी राजाला सांगावे; प्रेमाने भरलेल्या राजाला वेगाने जाऊन आणावे.
1.67.27
कौशिकस्तु तथेत्याह राजा चाभाष्य मन्त्रिणः।
अयोध्यां प्रेषयामास धर्मात्मा कृतशासनान्।
यथावृत्तं समाख्यातुमानेतुं च नृपं तथा ॥ १.६७.२७ ॥
कौशिक म्हणाला 'तसेच होवो'; राजाने मंत्र्यांशी बोलून, धर्मात्मा असल्याने आज्ञा मिळालेल्या दूतांना अयोध्येला पाठवले, जे घडले ते यथावत सांगण्यासाठी आणि राजाला आणण्यासाठी.