वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.7.1
तस्यामात्या गुणैरासन्विक्ष्वाकोः सुमहात्मनः ।
मन्त्रज्ञाश्चेङ्गितज्ञाश्च नित्यं प्रियहिते रताः ॥ १.७.१ ॥
इक्ष्वाकूच्या त्या महात्म्या राजाचे अमात्य गुणसंपन्न होते; ते मंत्रणा जाणणारे आणि इशारे ओळखणारे होते, आणि सदैव प्रिय व हितकारक कार्यात रत असत.
1.7.2
अष्टौ बभूवुर्वीरस्य तस्यामात्या यशस्विनः ।
शुचयश्चानुरक्ताश्च राजकृत्येषु नित्यशः ॥ १.७.२ ॥
त्या वीर राजाचे आठ यशस्वी अमात्य होते; ते शुचिर्भूत व निष्ठावान होते आणि सदैव राजकार्यात गुंतलेले असत.
1.7.3
धृष्टिर्जयन्तो विजयः सुराष्ट्रो राष्ट्र्वर्धनः ।
अकोपो धर्मपालश्च सुमन्त्रश्चाष्टमोऽर्थवित् ॥ १.७.३ ॥
धृष्टी, जयंत, विजय, सुराष्ट्र, राष्ट्रवर्धन, अकोप, धर्मपाल, आणि आठवा अर्थजाणकार सुमंत्र.
1.7.4
ऋत्विजौ द्वावभिमतौ तस्यास्तामृषिसत्तमौ ।
वसिष्ठो वामदेवश्च मन्त्रिणश्च तथापरे ॥ १.७.४ ॥
त्याचे दोन आवडते ऋत्विज होते, जे ऋषिश्रेष्ठ होते — वसिष्ठ आणि वामदेव; आणि इतरही मंत्री होते.
1.7.5
सुयज्ञोऽप्यथ जाबालिः काश्यपोऽप्यथ गौतमः ।
मार्कण्डेयस्तु दीर्घायुस्तथा कात्यायनो द्विजः ॥ १.७.५ ॥
सुयज्ञ, जाबालि, काश्यप, गौतम; दीर्घायुषी मार्कंडेय आणि द्विज कात्यायनही.
1.7.6
एतैर्ब्रह्मर्षिभिर्नित्यमृत्विजस्तस्य पौर्वकाः ।
विद्याविनीता ह्रीमन्तः कुशला नियतेन्द्रियाः ॥ १.७.६ ॥
या ब्रह्मर्षींसह त्याचे पूर्वापार ऋत्विज सदैव असत; ते विद्येने विनम्र, लज्जाशील, कुशल आणि इंद्रियनिग्रही होते.
1.7.7
श्रीमन्तश्च महात्मानः शास्त्रज्ञा दृढविक्रमाः ।
कीर्तिमन्तः प्रणिहिता यथावचनकारिणः ॥ १.७.७ ॥
ते श्रीमंत, महात्मे, शास्त्रज्ञ, दृढ पराक्रमी, कीर्तिमान, सावध आणि आज्ञेप्रमाणे वागणारे होते.
1.7.8
तेजःक्षमायशःप्राप्ताः स्मितपूर्वाभिभाषिणः ।
क्रोधात् कामार्थहेतोर्वा न ब्रूयुरनृतं वचः ॥ १.७.८ ॥
ते तेज, क्षमा व यश प्राप्त केलेले होते; हसतमुखाने आधी बोलणारे होते; क्रोधाने किंवा कामना वा धनासाठीही ते कधी असत्य बोलत नसत.
1.7.9
तेषामविदितं किंचित् स्वेषु नास्ति परेषु वा ।
क्रियमाणं कृतं वापि चारेणापि चिकीर्षितम् ॥ १.७.९ ॥
त्यांच्यापासून स्वकीयांत किंवा परकीयांत काहीही लपलेले नव्हते; होत असलेले, झालेले, आणि हेरांमार्फत करू इच्छिलेले तेही त्यांना ठाऊक असे.
1.7.10
कुशला व्यवहारेषु सौहृदेषु परीक्षिताः ।
प्राप्तकालं यथा दण्डं धारयेयुः सुतेष्वपि ॥ १.७.१० ॥
ते व्यवहारात कुशल आणि मैत्रीत परखलेले होते; योग्य वेळी, आपल्या पुत्रांवरही, यथोचित दंड ते लावत.
1.7.11
कोशसंग्रहणे युक्ता बलस्य च परिग्रहे ।
अहितं चापि पुरुषं न हिंस्युरविदूषकम् ॥ १.७.११ ॥
ते कोश संग्रहण आणि सैन्याच्या पालनपोषणात गुंतलेले होते; जो अहितकारक नाही अशा निर्दोष माणसालाही ते कधी इजा करत नसत.
1.7.12
वीराश्च नियतोत्साहा राजशास्त्रमनुष्ठिताः।
शुचीनां रक्षितारश्च नित्यं विषयवासिनाम् ॥ १.७.१२ ॥
ते वीर, स्थिर उत्साही, राजशास्त्राचे आचरण करणारे आणि आपल्या राज्यातील सज्जनांचे सदैव रक्षक होते.
1.7.13
ब्रह्मक्षत्रमहिंसन्तस्ते कोशं समपूरयन् ।
सुतीक्ष्णदण्डाः सम्प्रेक्ष्य पुरुषस्य बलाबलम् ॥ १.७.१३ ॥
ब्राह्मण आणि क्षत्रियांना त्रास न देता त्यांनी कोश भरला; माणसांचे बलाबल नीट पाहून कठोर दंड देत.
1.7.14
शुचीनामेकबुद्धीनां सर्वेषां सम्प्रजानताम् ।
नासीत्पुरे वा राष्ट्रे वा मृषावादी नरः क्वचित् ॥ १.७.१४ ॥
शुद्ध, एकनिष्ठ आणि सर्व काही जाणणाऱ्या त्या सर्वांमध्ये नगरात किंवा राष्ट्रात कुठेही खोटे बोलणारा मनुष्य नव्हता.
1.7.15
क्वचिन्न दुष्टस्तत्रासीत् परदाररतिर्नरः ।
प्रशान्तं सर्वमेवासीद् राष्ट्रं पुरवरं च तत् ॥ १.७.१५ ॥
तिथे कुठेही परस्त्रीत आसक्त असलेला दुष्ट मनुष्य नव्हता. ते संपूर्ण राष्ट्र आणि ते श्रेष्ठ नगर शांत होते.
1.7.16
सुवाससः सुवेशाश्च ते च सर्वे शुचिव्रताः ।
हितार्थाश्च नरेन्द्रस्य जाग्रतो नयचक्षुषा ॥ १.७.१६ ॥
ते सर्व सुंदर वस्त्रे व सुंदर वेष असलेले होते, शुद्ध व्रत पाळणारे होते, आणि नीतिदृष्टीने जागरूक राजाच्या हितात रत होते.
1.7.17
गुरोर्गुणगृहीताश्च प्रख्याताश्च पराक्रमैः ।
विदेशेष्वपि विज्ञाताः सर्वतो बुद्धिनिश्चयाः ॥ १.७.१७ ॥
गुरूंनी गुणांसाठी गौरविलेले, पराक्रमाने प्रसिद्ध, परदेशांतही ओळखले जाणारे, सर्व बाजूंनी बुद्धीच्या निश्चयाचे.
1.7.18
अभितो गुणवन्तश्च न चासन् गुणवर्जिताः ।
सन्धिविग्रहतत्वज्ञाः प्रकृत्या सम्पदान्विताः ॥ १.७.१८ ॥
ते सर्व बाजूंनी गुणवान होते, गुणहीन नव्हते; संधि व विग्रहाचे तत्त्व जाणणारे होते, आणि स्वभावतः संपत्तीने युक्त होते.
1.7.19
मंत्रसंवरणे शक्ताः शक्ताः सूक्ष्मासु बुद्धिषु ।
नीतिशास्त्रविशेषज्ञाः सततं प्रियवादिनः ॥ १.७.१९ ॥
ते मंत्रणा गुप्त ठेवण्यात समर्थ होते, सूक्ष्म बुद्धीच्या कामांत समर्थ होते, नीतिशास्त्राचे विशेष जाणकार होते आणि सदैव प्रियभाषी होते.
1.7.20
ईदृशैस्तैरमात्यैश्च राजा दशरथोऽनघः ।
उपपन्नो गुणोपेतैरन्वशासद् वसुन्धराम् ॥ १.७.२० ॥
अशा मंत्र्यांनी युक्त, गुणसंपन्न, निष्कलंक राजा दशरथाने या पृथ्वीचे शासन केले.
1.7.21
अवेक्ष्यमाणश्चारेण प्रजा धर्मेण रक्षयन् ।
प्रजानां पालनं कुर्वन्नधर्मं परिवर्जयन् ॥ १.७.२१ ॥
हेरांद्वारे लक्ष ठेवून, धर्माने प्रजेचे रक्षण करीत, प्रजापालन करीत आणि अधर्माचा त्याग करीत.
1.7.22
विश्रुतस्त्रिषु लोकेषु वदान्यः सत्यसंगरः ।
स तत्र पुरुषव्याघ्रः शशास पृथिवीमिमाम् ॥ १.७.२२ ॥
त्रिलोकात प्रसिद्ध, उदार आणि सत्यप्रतिज्ञ तो पुरुषोत्तम तेथे या पृथ्वीचे शासन करीत होता.
1.7.23
नाध्यगच्छद्विशिष्टं वा तुल्यं वा शत्रुमात्मनः ।
मित्रवान्नतसामन्तः प्रतापहतकण्टकः ।
स शशास जगद् राजा दिवि देवपतिर्यथा ॥ १.७.२३ ॥
स्वतःपेक्षा श्रेष्ठ किंवा समान असा शत्रू त्याला सापडला नाही. मित्रांनी युक्त, नम्र सामंतांसह, आपल्या प्रतापाने काटे नष्ट करणारा तो राजा, स्वर्गात देवपती इंद्र जसा, तसा जगावर राज्य करीत होता.
1.7.24
तैर्मन्त्रिभिर्मन्त्रहितै निविष्टै-
र्वृतोऽनुरक्तैः कुशलैः समर्थैः ।
स पार्थिवो दीप्तिमवाप युक्त-
स्तेजोमयैर्गोभिरिवोदितोऽर्कः ॥ १.७.२४ ॥
मंत्रणेत हितकर्ते, अनुरक्त, कुशल आणि समर्थ अशा त्या मंत्र्यांनी वेढलेला तो राजा, तेजोमय किरणांनी उगवलेल्या सूर्यासारखी दीप्ती पावला.