વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.73.1
यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम्।
तस्मिंस्तु दिवसे वीरो युधाजित् समुपेयिवान् ॥ १.७३.१ ॥
જે દિવસે રાજાએ ઉત્તમ ગોદાન કર્યું, તે જ દિવસે વીર યુધાજિત્ આવી પહોંચ્યા.
1.73.2
पुत्रः केकयराजस्य साक्षाद्भरतमातुलः।
दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.७३.२ ॥
કેકય રાજાનો પુત્ર, ભરતનો સાક્ષાત્ મામા, રાજાને જોઈને અને કુશળ પૂછીને આ પ્રમાણે બોલ્યો.
1.73.3
केकयाधिपती राजा स्नेहात् कुशलमब्रवीत्।
येषां कुशलकामोऽसि तेषां सम्प्रत्यनामयम् ॥ १.७३.३ ॥
કેકયાધિપતિ રાજાએ સ્નેહથી કુશળ પૂછ્યું — તમે જેમના કુશળની કામના કરો છો, તેઓ હાલ કુશળ છે.
1.73.4
स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपतिः।
तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यां रघुनन्दन ॥ १.७३.४ ॥
હે રાજેન્દ્ર! મારા ભાણેજને જોવાની ઇચ્છા ધરાવતા રાજા માટે જ હું અયોધ્યા આવ્યો છું, હે રઘુનંદન.
1.73.5
श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान्।
मिथिलामुपयातांस्तु त्वया सह महीपते ॥ १.७३.५ ॥
હે મહીપતિ! અયોધ્યામાં મેં સાંભળ્યું કે લગ્ન માટે તમારા પુત્રો તમારી સાથે મિથિલા ગયા છે.
1.73.6
त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकामः स्वसुः सुतम्।
अथ राजा दशरथः प्रियातिथिमुपस्थितम् ॥ १.७३.६ ॥
મારી બહેનના પુત્રને જોવાની ઇચ્છાથી હું ઉતાવળે આવ્યો છું. ત્યારે રાજા દશરથે પ્રિય અતિથિને ઉપસ્થિત થયેલા જોયા.
1.73.7
दृष्ट्वा परमसत्कारैः पूजनार्हमपूजयत्।
ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभिः ॥ १.७३.७ ॥
તેને જોઈને તેમણે અત્યંત સત્કારપૂર્વક પૂજનીય અતિથિનું સન્માન કર્યું. પછી તે મહાત્મા પુત્રો સાથે તે રાત્રે ત્યાં રોકાઈ.
1.73.8
प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि तत्त्ववित् ।
ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत् ॥ १.७३.८ ॥
પ્રભાતે ફરી ઊઠીને, તત્ત્વજ્ઞ તેમણે નિત્યકર્મો કર્યા અને પછી ઋષિઓને આગળ રાખીને યજ્ઞવાટિકા તરફ ગયા.
1.73.9
युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितैः।
भ्रातृभिः सहितो रामः कृतकौतुकमंगलः ॥ १.७३.९ ॥
શુભ મુહૂર્તમાં, વિજય કાળે, સર્વ આભૂષણોથી શોભતા ભાઈઓ સાથે રામ, મંગળ-કૌતુક વિધિ પૂર્ણ કરીને (આવ્યા).
1.73.10
वसिष्ठं पुरतः कृत्वा महर्षीनपरानपि।
वसिष्ठो भगवानेत्य वैदेहमिदमब्रवीत् ॥ १.७३.१० ॥
વસિષ્ઠને આગળ રાખીને અને અન્ય મહર્ષિઓને પણ સાથે લઈને, ભગવાન વસિષ્ઠ વૈદેહ રાજા પાસે આવીને આમ બોલ્યા.
1.73.11
राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमंगलैः।
पुत्रैर्नरवरश्रेष्ठो दातारमभिकाङ्क्षते ॥ १.७३.११ ॥
હે રાજન! મંગળ-કૌતુક વિધિ પૂર્ણ થયેલા પુત્રો સાથે રાજા દશરથ, નરશ્રેષ્ઠ, દાતાની ઇચ્છા રાખે છે.
1.73.12
दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्थाः सम्भवन्ति हि।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यमुत्तमम् ॥ १.७३.१२ ॥
દાતા અને પ્રતિગ્રહીતા બંનેથી જ સર્વ હેતુઓ સિદ્ધ થાય છે. તારો ધર્મ સ્વીકારીને ઉત્તમ વિવાહ-સંસ્કાર પૂર્ણ કર.
1.73.13
इत्युक्तः परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना।
प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित् ॥ १.७३.१३ ॥
મહાત્મા વસિષ્ઠે આમ કહ્યું ત્યારે, પરમ ઉદાર, મહાતેજસ્વી અને પરમધર્મજ્ઞ (જનક) બોલ્યા.
1.73.14
कः स्थितः प्रतिहारो मे कस्याज्ञां सम्प्रतीक्षते।
स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यमिदं तव ॥ १.७३.१४ ॥
મારો દ્વારપાળ ક્યાં ઊભો છે? તે કોની આજ્ઞાની રાહ જુએ છે? પોતાના ઘરમાં શો વિચાર? આ રાજ્ય જેમ તમારું છે તેમ છે.
1.73.15
कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलमुपागताः।
मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता बह्नेरिवार्चिषः ॥ १.७३.१५ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મંગળ વિધિઓ સંપૂર્ણ થતાં, અગ્નિની જ્વાળાઓ જેવી તેજસ્વી મારી કન્યાઓ વેદીના મૂળ પાસે આવી છે.
1.73.16
सद्योऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठितः।
अविघ्नं क्रियतां सर्वं किमर्थं हि विलम्ब्यते ॥ १.७३.१६ ॥
હું તમારી રાહ જોતો અહીં આ વેદી પર તરત જ બેઠો છું. બધું વિઘ્ન વિના થવા દો; શા માટે વિલંબ થાય છે?
1.73.17
तद् वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस्तदा।
प्रवेशयामास सुतान् सर्वानृषिगणानपि ॥ १.७३.१७ ॥
જનકનાં એ વચન સાંભળીને દશરથે ત્યારે પોતાના સર્વ પુત્રોને અને ઋષિગણોને પણ અંદર પ્રવેશ કરાવ્યા.
1.73.18
ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत्।
कारयस्व ऋषे सर्वामृषिभिः सह धार्मिक ॥ १.७३.१८ ॥
ત્યારે વિદેહોના રાજા વસિષ્ઠને આમ બોલ્યા: હે ઋષિ, હે ધાર્મિક, ઋષિઓ સાથે સર્વ કાર્ય કરાવો.
1.73.19
रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं प्रभो।
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषिः ॥ १.७३.१९ ॥
લોકને આનંદ આપનાર રામનો વૈવાહિક વિધિ, હે પ્રભો! 'તેમ જ થાઓ' એમ કહીને ભગવાન ઋષિ વસિષ્ઠે જનકને (કહ્યું).
1.73.20
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।
प्रपामध्ये तु विधिवद् वेदिं कृत्वा महातपाः ॥ १.७३.२० ॥
વિશ્વામિત્ર અને ધાર્મિક શતાનંદને આગળ રાખીને, પ્રપાની મધ્યમાં વિધિપૂર્વક વેદી બનાવનાર મહાતપસ્વી (વસિષ્ઠ).
1.73.21
अलंचकार तां वेदिं गन्धपुष्पैः समन्ततः।
सुवर्णपालिकाभिश्च चित्रकुम्भैश्च साङ्कुरैः ॥ १.७३.२१ ॥
તે વેદીને ચારેબાજુ સુગંધિત પુષ્પોથી, સોનાના સ્તંભોથી અને અંકુરવાળા ચિત્રિત કળશોથી શણગારી.
1.73.22
अङ्कुराढ्यैः शरावैश्च धूपपात्रैः सधूपकैः।
शङ्खपात्रैः स्रुवैः स्रग्भिः पात्रैरर्घ्यादिपूजितैः ॥ १.७३.२२ ॥
અંકુરોથી ભરેલા શરાવો, ધૂપપાત્રો અને ધૂપ સાથે, શંખપાત્રો, સ્રુવો, માળાઓ અને અર્ઘ્યાદિથી પૂજિત પાત્રોથી (શણગાર્યું).
1.73.23
लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरपि संस्कृतैः।
दर्भैः समैः समास्तीर्य विधिवन्मन्त्रपूर्वकम् ॥ १.७३.२३ ॥
લાજાથી ભરેલાં પાત્રો અને વિધિપૂર્વક તૈયાર કરેલા અક્ષતથી, સમાન દર્ભ પાથરીને, મંત્રપૂર્વક વિધિસર (શણગાર્યું).
1.73.24
अग्निमाधाय तं वेद्यां विधिमन्त्रपुरस्कृतम्।
जुहावाग्नौ महातेजा वसिष्ठो मुनिपुंगवः ॥ १.७३.२४ ॥
વેદી પર વિધિ અને મંત્ર સાથે અગ્નિની સ્થાપના કરીને, મહાતેજસ્વી મુનિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠે અગ્નિમાં આહુતિ આપી.
1.73.25
ततः सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम्।
समक्षमग्नेः संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा ॥ १.७३.२५ ॥
ત્યારે સર્વ આભૂષણોથી શણગારેલી સીતાને લાવીને, અગ્નિની સમક્ષ રાઘવની સામે ત્યારે સ્થાપિત કરવામાં આવી.
1.73.26
अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्।
इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव ॥ १.७३.२६ ॥
કૌસલ્યાના આનંદને વધારનારને રાજા જનકે કહ્યું: "આ મારી પુત્રી સીતા છે, તારી ધર્મસહચારિણી.
1.73.27
प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना।
पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा ॥ १.७३.२७ ॥
આને સ્વીકાર, તારું કલ્યાણ થાઓ; તારા હાથથી એનો હાથ ગ્રહણ કર. પતિવ્રતા, મહાભાગ્યવતી આ છાયાની જેમ સદા તારું અનુસરણ કરશે.
1.73.28
इत्युक्त्वा प्राक्षिपद् राजा मन्त्रपूतं जलं तदा।
साधुसाध्विति देवानामृषीणां वदतां तदा ॥ १.७३.२८ ॥
એમ કહીને રાજાએ મંત્રપૂત જળ ત્યારે છોડ્યું. દેવો અને ઋષિઓ ત્યારે "સાધુ, સાધુ" એમ કહેતા હતા.
1.73.29
देवदुन्दुभिनिर्घोषः पुष्पवर्षो महानभूत्।
एवं दत्त्वा सुतां सीतां मन्त्रोदकपुरस्कृताम् ॥ १.७३.२९ ॥
દેવદુંદુભિનો ઘોષ અને મોટી પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ. આ રીતે મંત્રોદકથી સન્માનિત પુત્રી સીતાનું દાન કરીને.
1.73.30
अब्रवीज्जनको राजा हर्षेणाभिपरिप्लुतः।
लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलामुद्यतां मया ॥ १.७३.३० ॥
હર્ષથી ભરાઈ ગયેલા રાજા જનકે કહ્યું: "લક્ષ્મણ, આવ, તારું કલ્યાણ થાઓ. મારા દ્વારા અર્પિત ઊર્મિલાને (સ્વીકાર).
1.73.31
प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व मा भूत् कालस्य पर्ययः।
तमेवमुक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत ॥ १.७३.३१ ॥
વિલંબ ન કરો, હાથ સ્વીકારીને ગ્રહણ કરો. તેને એમ કહીને જનકે ભરતને પણ કહ્યું.
1.73.32
गृहाण पाणिं माण्डव्याः पाणिना रघुनन्दन।
शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीन्मिथिलेश्वरः ॥ १.७३.३२ ॥
રઘુનંદન, માંડવીનો હાથ તારા હાથથી ગ્રહણ કર. પછી ધર્માત્મા મિથિલેશ્વરે શત્રુઘ્નને પણ કહ્યું.
1.73.33
श्रुतकीर्तेर्महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना।
सर्वे भवन्तः सौम्याश्च सर्वे सुचरितव्रताः ॥ १.७३.३३ ॥
મહાબાહુ, શ્રુતકીર્તિનો હાથ તારા હાથથી ગ્રહણ કર. તમે બધા સૌમ્ય અને સારા વ્રત પાળનારા છો.
1.73.34
पत्नीभिः सन्तु काकुत्स्था मा भूत् कालस्य पर्ययः।
जनकस्य वचः श्रुत्वा पाणीन् पाणिभिरस्पृशन् ॥ १.७३.३४ ॥
કાકુત્સ્થ વંશજો પોતાની પત્નીઓ સાથે રહે, સમય વ્યર્થ ન જાય. જનકનું વચન સાંભળીને તેમણે હાથથી હાથ સ્પર્શ્યા.
1.73.35
चत्वारस्ते चतसॄणां वसिष्ठस्य मते स्थिताः।
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा वेदिं राजानमेव च ॥ १.७३.३५ ॥
તે ચારેય વસિષ્ઠના મત પ્રમાણે ચાર સ્ત્રીઓ સાથે ઊભા રહ્યા; અગ્નિ, વેદી અને રાજાની પ્રદક્ષિણા કરીને.
1.73.36
ऋषींश्चापि महात्मानः सहभार्या रघूद्वहाः।
यथोक्तेन ततश्चक्रुर्विवाहं विधिपूर्वकम् ॥ १.७३.३६ ॥
મહાત્મા રઘુવંશીઓએ પોતાની પત્નીઓ અને ઋષિઓ સાથે કહ્યા પ્રમાણે વિધિપૂર્વક લગ્ન કર્યા.
1.73.37
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात् सुभास्वरा।
दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिःस्वनैः ॥ १.७३.३७ ॥
આકાશમાંથી અત્યંત તેજસ્વી મહાન પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ; દિવ્ય દુંદુભિઓના ઘોષ અને ગીત-વાદ્યોના નાદ સાથે.
1.73.38
ननृतुश्चाप्सरःसङ्घा गन्धर्वाश्च जगुः कलम्।
विवाहे रघुमुख्यानां तदद्भुतमदृश्यत ॥ १.७३.३८ ॥
અપ્સરાઓના સમૂહ નાચ્યા અને ગંધર્વોએ મધુર ગાન કર્યું; રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ પુરુષોના વિવાહમાં એ અદ્ભુત દૃશ્ય દેખાયું.
1.73.39
ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते।
त्रिरग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर्भार्या महौजसः ॥ १.७३.३९ ॥
એવું ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે, વાજિંત્રોના ઘોષથી ગુંજતા વાતાવરણમાં, એ મહાતેજસ્વીઓએ અગ્નિની ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરી પોતાની પત્નીઓને લઈ ગયા.
1.73.40
अथोपकार्यं जग्मुस्ते सभार्या रघुनन्दनाः।
राजाप्यनुययौ पश्यन् सर्षिसङ्घः सबान्धवः ॥ १.७३.४० ॥
પછી રઘુનંદનો પોતાની પત્નીઓ સાથે નિવાસ તરફ ગયા; રાજા પણ ઋષિસમૂહ અને સ્વજનો સાથે જોતા તેમની પાછળ ગયા.