वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.77.1
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनुः।
वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते महायशाः ॥ १.७७.१ ॥
राम निघून गेल्यावर, प्रशांतचित्त, महायशस्वी दाशरथी रामाने अप्रमेय वरुणाच्या हाती ते धनुष्य दिले.
1.77.2
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन्।
पितरं विकलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दनः ॥ १.७७.२ ॥
मग वसिष्ठादी प्रमुख ऋषींना वंदन करून, व्याकुळ पित्याला पाहून रघुनंदन राम बोलला.
1.77.3
जामदग्न्यो गतो रामः प्रयातु चतुरंगिणी।
अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता ॥ १.७७.३ ॥
जमदग्नीचा पुत्र राम गेला आहे; आपण नाथ म्हणून रक्षिलेली चतुरंगिणी सेना आता अयोध्येकडे जावो.
1.77.4
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथः सुतम्।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्न्युपाघ्राय राघवम् ॥ १.७७.४ ॥
रामाचे बोलणे ऐकून राजा दशरथाने पुत्र राघवाला दोन्ही बाहूंनी घट्ट आलिंगन देऊन मस्तकावर हुंगून चुंबन घेतले.
1.77.5
गतो राम इति श्रुत्वा हृष्टः प्रमुदितो नृपः।
पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च ॥ १.७७.५ ॥
राम गेला हे ऐकून राजा हर्षित आणि अत्यानंदित झाला; तेव्हा त्याने स्वतःला आणि पुत्राला जणू पुनर्जन्म मिळाला असे मानले.
1.77.6
चोदयामास तां सेनां जगामाशु ततः पुरीम्।
पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम् ॥ १.७७.६ ॥
त्याने त्या सेनेला पुढे जाण्याची आज्ञा दिली; मग ती पताका व ध्वजांनी सजलेल्या, वाद्यांच्या गजराने दुमदुमणाऱ्या रमणीय नगरीकडे वेगाने निघाली.
1.77.7
सिक्तराजपथारम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम्।
राजप्रवेशसुमुखैः पौरैर्मङ्गलपाणिभिः ॥ १.७७.७ ॥
राजमार्ग पाण्याने शिंपलेले व सुंदर होते, विखुरलेल्या फुलांच्या राशींनी भरलेले होते; राजाच्या प्रवेशाने प्रसन्नमुख झालेले नागरिक हातात मंगल वस्तू घेऊन होते.
1.77.8
सम्पूर्णां प्राविशद् राजा जनौघैः समलंकृताम्।
पौरैः प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभिः ॥ १.७७.८ ॥
राजा जनसमुदायाने भरलेल्या व सजवलेल्या नगरात प्रवेशला; नागरिक आणि ब्राह्मण दूरपर्यंत पुढे येऊन त्याचे स्वागत करत होते.
1.77.9
पुत्रैरनुगतः श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशाः।
प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं प्रियम् ॥ १.७७.९ ॥
पुत्रांनी अनुसरलेला, वैभवशाली आणि महायशस्वी राजा हिमालयासारख्या प्रिय गृहात प्रवेशला.
1.77.10
ननन्द स्वजनै राजा गृहे कामैः सुपूजितः।
कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा ॥ १.७७.१० ॥
राजा स्वजनांसह आनंदला; घरात इच्छित वस्तूंनी त्याचा चांगला सन्मान झाला. कौसल्या, सुमित्रा आणि सुंदर कंबरेची कैकेयी (ही सुद्धा आनंदली).
1.77.11
वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषितः।
ततः सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम् ॥ १.७७.११ ॥
सुनांचे स्वागत करण्यात गुंतलेल्या इतर राजस्त्रियांनी तेव्हा महाभाग्यवती सीता आणि यशस्विनी ऊर्मिला यांना स्वीकारले.
1.77.12
कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपयोषितः।
मंगलालापनैर्होमैः शोभिताः क्षौमवाससः ॥ १.७७.१२ ॥
कुशध्वजाच्या दोन्ही कन्यांना राजस्त्रियांनी स्वीकारले; त्या मंगल-गायन व होमांनी शोभलेल्या आणि क्षौम वस्त्र परिधान केलेल्या होत्या.
1.77.13
देवतायतनान्याशु सर्वास्ताः प्रत्यपूजयन्।
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा ॥ १.७७.१३ ॥
त्या सर्वांनी लगेच देवमंदिरांची पूजा केली; तेव्हा सर्व राजस्नुषांनी वंदनीयांना अभिवादन केले.
1.77.14
रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिर्मुदिता रहः।
कृतदाराः कृतास्त्राश्च सधनाः ससुहृज्जनाः ॥ १.७७.१४ ॥
सर्व पत्नी पतींसह आनंदाने एकांतात रमल्या; त्या विवाहित, शस्त्रविद्येत निपुण, धन आणि मित्रांनी संपन्न होत्या.
1.77.15
शुश्रूषमाणाः पितरं वर्तयन्ति नरर्षभाः।
कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथः सुतम् ॥ १.७७.१५ ॥
नरश्रेष्ठ पित्याची सेवा करीत जीवन जगत होते; काही काळानंतर राजा दशरथ आपल्या पुत्राला...
1.77.16
भरतं कैकयीपुत्रमब्रवीद् रघुनन्दनः।
अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक ॥ १.७७.१६ ॥
रघुनंदनाने कैकेयीपुत्र भरताला म्हटले: 'वत्सा, हा केकयराजाचा पुत्र येथे राहतो.'
1.77.17
त्वां नेतुमागतो वीरो युधाजिन्मातुलस्तव।
श्रुत्वा दशरथस्यैतद् भरतः कैकयीसुतः ॥ १.७७.१७ ॥
तुला नेण्यासाठी वीर युधाजित, तुझा मामा आला आहे.' दशरथाचे हे बोलणे ऐकून कैकेयीपुत्र भरत...
1.77.18
गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।
आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम् ॥ १.७७.१८ ॥
तेव्हा शूर भरत शत्रुघ्नासह जाण्यास निघाला; पित्याचा आणि निर्दोष आचरण करणाऱ्या रामाचा निरोप घेऊन.
1.77.19
मातॄश्चापि नरश्रेष्ठः शत्रुघ्नसहितो ययौ।
युधाजित् प्राप्य भरतं सशत्रुघ्नं प्रहर्षितः ॥ १.७७.१९ ॥
नरश्रेष्ठ भरत शत्रुघ्नासह मातांकडेही गेला. युधाजित भरत व शत्रुघ्न यांना भेटून आनंदित झाला.
1.77.20
स्वपुरं प्राविशद् वीरः पिता तस्य तुतोष ह।
गते च भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ॥ १.७७.२० ॥
वीराने आपल्या नगरात प्रवेश केला; त्याचे वडील संतुष्ट झाले. भरत गेल्यानंतर राम व महाबल लक्ष्मणही.
1.77.21
पितरं देवसंकाशं पूजयामासतुस्तदा।
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वशः ॥ १.७७.२१ ॥
त्यांनी तेव्हा देवतुल्य पित्याचा सन्मान केला. पित्याच्या आज्ञेला प्रथम मानून नगरातील सर्व कार्ये.
1.77.22
चकार रामः सर्वाणि प्रियाणि च हितानि च।
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रितः ॥ १.७७.२२ ॥
रामाने सर्व प्रिय व हितकारक कामे केली. मातांसाठी मातृकर्तव्ये पार पाडून तो अत्यंत संयमी राहिला.
1.77.23
गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत।
एवं दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा ॥ १.७७.२३ ॥
गुरुजनांची कार्ये तो योग्य वेळी पाहत असे. अशा प्रकारे दशरथ प्रसन्न झाला; ब्राह्मण व नगरवासीही तसेच.
1.77.24
रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिनः।
तेषामतियशा लोके रामः सत्यपराक्रमः ॥ १.७७.२४ ॥
रामाच्या शीलाने व वर्तनाने राज्यातील सर्व रहिवासी संतुष्ट झाले. त्यांच्यात जगात अत्यंत यशस्वी असा सत्यपराक्रमी राम होता.
1.77.25
स्वयंभूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः।
रामश्च सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून् ॥ १.७७.२५ ॥
प्राण्यांमध्ये स्वयंभू ब्रह्मदेवाप्रमाणे राम अत्यंत गुणवान झाले; ते सीतेसह अनेक ऋतूंमध्ये आनंदाने विहरले.
1.77.26
मनस्वी तद्गतमनास्तस्या हृदि समर्पितः।
प्रिया तु सीता रामस्य दाराः पितृकृता इति ॥ १.७७.२६ ॥
उदारमनस्क रामाचे मन सीतेतच गुंतलेले होते; त्यांचे हृदय तिलाच अर्पिलेले होते. सीता रामाला प्रिय होती; पित्याने दिलेली पत्नी म्हणून ते तिला मानत.
1.77.27
गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभिवर्धते।
तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते ॥ १.७७.२७ ॥
तिच्या गुणांमुळे व रूपगुणांमुळे प्रेम आणखी वाढले; तिच्या पतीच्या हृदयात ते दुप्पट होऊन राहिले.
1.77.28
अन्तर्गतमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा।
तस्य भूयो विशेषेण मैथिली जनकात्मजा।
देवताभिः समा रूपे सीता श्रीरिव रूपिणी ॥ १.७७.२८ ॥
हृदयात लपलेला भावही हृदयाद्वारे स्पष्टपणे प्रकट होतो. त्यांना विशेषतः मैथिली, जनकाची कन्या सीता प्रिय होती; रूपात ती देवतांइतकीच होती, जणू मूर्तिमंत श्री.
1.77.29
तया स राजर्षिसुतोऽभिकामया।
समेयिवानुत्तमराजकन्यया।
अतीव रामः शुशुभे मुदान्वितो
विभुः श्रिया विष्णुरिवामरेश्वरः ॥ १.७७.२९ ॥
त्या प्रेमळ, उत्तम राजकन्येशी मिलन होऊन राजर्षिपुत्र राम अत्यंत आनंदाने शोभू लागले; श्रीसह असलेल्या सर्वसमर्थ विष्णूप्रमाणे, देवांचा अधिपती इंद्राप्रमाणे ते झळकले.