ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.10.1
विदर्शिता यदा देवी कुब्जया पापया भृशम्।
तदा शेते स्म सा भूमौ दिग्धविद्धेव किंनरी ॥ २.१०.१ ॥
ପାପିନୀ କୁବ୍ଜା ଦେବୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତେଜିତ କଲାବେଳେ, ବିଷାକ୍ତ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧା କିନ୍ନରୀ ପରି ସେ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
2.10.2
निश्चित्य मनसा कृत्यं सा सम्यगिति भामिनी।
मन्थरायै शनैः सर्वमाचचक्षे विचक्षणा ॥ २.१०.२ ॥
ମନରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି, 'ଏହା ଠିକ୍' ବୋଲି ଭାବି ସେହି ଚତୁରା ନାରୀ ମନ୍ଥରାକୁ ସବୁକିଛି ଧୀରେ ଧୀରେ କହିଲେ।
2.10.3
सा दीना निश्चयं कृत्वा मन्थरावाक्यमोहिता।
नागकन्येव निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च भामिनी ॥ २.१०.३ ॥
ଦୁଃଖିତା ହୋଇ, ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥାରେ ମୋହିତା ସେ ନାଗକନ୍ୟା ପରି ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
2.10.4
मुहूर्तं चिन्तयामास मार्गमात्मसुखावहम्।
सा सुहृच्चार्थकामा च तं निशम्य विनिश्चयम् ॥ २.१०.४ ॥
କିଛି ସମୟ ସେ ନିଜର ସୁଖଦାୟକ ପଥ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ହିତୈଷିଣୀ ଓ ଲାଭାକାଂକ୍ଷୀ ମନ୍ଥରାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି...
2.10.5
बभूव परमप्रीता सिद्धिं प्राप्येव मन्थरा।
अथ सा रुषिता देवी सम्यक् कृत्वा विनिश्चयम् ॥ २.१०.५ ॥
ମନ୍ଥରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେପରି ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି। ତା'ପରେ କ୍ରୋଧିତା ଦେବୀ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଭଲଭାବେ ସ୍ଥିର କଲେ।
2.10.6
संविवेशाबला भूमौ निवेश्य भ्रुकुटिं मुखे।
ततश्चित्राणि माल्यानि दिव्यान्याभरणानि च ॥ २.१०.६ ॥
ସେହି ଅବଳା ଭୂମିରେ ଶୋଇ ପଡ଼ିଲେ ଓ ମୁହଁରେ ଭ୍ରୂ କୁଞ୍ଚିତ କଲେ। ତାପରେ ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର [ଦୂରେଇ ରଖିଲେ]।
2.10.7
अपविद्धानि कैकेय्या तानि भूमिं प्रपेदिरे।
तया तान्य् अपविद्धानि माल्यान्य् आभरणानि च ॥ २.१०.७ ॥
କୈକେୟୀ ଫୋପାଡ଼ିଥିବା ସେହି (ହାରଗୁଡ଼ିକ) ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଫୋପାଡ଼ିଥିବା ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର (ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ)।
2.10.8
अशोभयन्त वसुधां नक्षत्राणि यथा नभः।
क्रोधागारे च पतिता सा बभौ मलिनाम्बरा ॥ २.१०.८ ॥
ଯେପରି ନକ୍ଷତ୍ରସମୂହ ଆକାଶକୁ ଶୋଭାଦିଏ, ସେହିପରି ସେସବୁ (ଅଳଙ୍କାର) ଭୂମିକୁ ଶୋଭାଦେଉଥିଲେ। କ୍ରୋଧାଗାରରେ ପଡ଼ିଥିବା, ମଇଳା ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ସେ (କୈକେୟୀ) ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
2.10.9
एकवेणीं दृढां बद्ध्वा गतसत्त्वेव किंनरी।
आज्ञाप्य तु महाराजो राघवस्याभिषेचनम् ॥ २.१०.९ ॥
ଗୋଟିଏ ବେଣୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧି, ପ୍ରାଣହୀନା କିନ୍ନରୀ ପରି (ସେ ଥିଲେ)। ମହାରାଜ ରାଘବଙ୍କ (ରାମଙ୍କ) ଅଭିଷେକର ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ।
2.10.10
उपस्थानमनुज्ञाप्य प्रविवेश निवेशनम्।
अद्य रामाभिषेको वै प्रसिद्ध इति जज्ञिवान् ॥ २.१०.१० ॥
ସଭାକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ (ରାଜା) ନିଜ ନିବାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଆଜି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି, ଏହା ଜାଣି।
2.10.11
प्रियार्हां प्रियमाख्यातुं विवेशान्तःपुरं वशी।
स कैकेय्या गृहं श्रेष्ठं प्रविवेश महायशाः ॥ २.१०.११ ॥
ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ (କୈକେୟୀଙ୍କୁ) ପ୍ରିୟ ସମାଚାର କହିବାକୁ, ସଂଯମୀ ସେ (ରାଜା) ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ମହାଯଶସ୍ୱୀ କୈକେୟୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.10.12
पाण्डुराभ्रम् इवाकाशं राहुयुक्तं निशाकरः।
शुक-बर्हिसमायुक्तं क्रौञ्चहंसरुतायुतम् ॥ २.१०.१२ ॥
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଧଳା ମେଘରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶରେ ଶୋଭାପାଏ, ସେହିପରି ସେହି ଗୃହ ଶୁଆ ଓ ମୟୂରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ରୌଞ୍ଚ ଓ ହଂସର ରବରେ ମୁଖରିତ ହୋଇ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
2.10.13
वादित्ररवसङ्घुष्टं कुब्जावामनिकायुतम्।
लतागृहैश्चित्रगृहैश्चम्पकाशोकशोभितैः ॥ २.१०.१३ ॥
ବାଦ୍ୟଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ, କୁବ୍ଜା ଓ ବାମନୀ ନାରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଲତାଗୃହ ଓ ଚିତ୍ରଗୃହରେ, ଚମ୍ପକ ଓ ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ।
2.10.14
दान्तराजतसौवर्णवेदिकाभिः समायुतम्।
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्वापीभिरुपशोभितम् ॥ २.१०.१४ ॥
ହାତୀଦାନ୍ତ, ରୂପା ଓ ସୁନାର ବେଦୀ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସଦା ଫୁଲଫଳ ଦେଉଥିବା ବୃକ୍ଷ ଓ ବାଉଳିରେ ଶୋଭିତ।
2.10.15
दान्तराजतसौवर्णैः संवृतं परमासनैः।
विविधैरन्नपानैश्च भक्ष्यैश्च विविधैरपि ॥ २.१०.१५ ॥
ହାତୀଦାନ୍ତ, ରୂପା ଓ ସୁନାର ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ଘେରା, ବିବିଧ ଅନ୍ନପାନ ଓ ନାନାବିଧ ଭକ୍ଷ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
2.10.16
उपपन्नं महार्हैश्च भूषणैस्त्रिदिवोपमम्।
स प्रविश्य महाराजः स्वमन्तःपुरमृद्धिमत् ॥ २.१०.१६ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ, ସ୍ୱର୍ଗ ସଦୃଶ। ସେ ମହାରାଜା ନିଜର ସମୃଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.10.17
न ददर्श स्त्रियं राजा कैकेयीं शयनोत्तमे।
स कामबलसंयुक्तो रत्यर्थी मनुजाधिपः ॥ २.१०.१७ ॥
ରାଜା ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟାରେ କୈକେୟୀ ନାମକ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। କାମବଳରେ ଯୁକ୍ତ, ରତି ଇଚ୍ଛୁକ ସେ ମନୁଜାଧିପ ଥିଲେ।
2.10.18
अपश्यन् दयितां भार्यां पप्रच्छ विषसाद च।
नहि तस्य पुरा देवी तां वेलामत्यवर्तत ॥ २.१०.१८ ॥
ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ସେ ପଚାରିଲେ ଓ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ପୂର୍ବରୁ ସେ ଦେବୀ ସେହି ସମୟକୁ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କରି ନ ଥିଲେ।
2.10.19
न च राजा गृहं शून्यं प्रविवेश कदाचन।
ततो गृहगतो राजा कैकेयीं पर्यपृच्छत ॥ २.१०.१९ ॥
ରାଜା କେବେ ହେଲେ ଶୂନ୍ୟ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରୁନଥିଲେ। ତା'ପରେ ଗୃହକୁ ଯାଇ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
2.10.20
यथापुरम् अविज्ञाय स्वार्थलिप्सुम् अपण्डिताम्।
प्रतिहारी त्वथोवाच संत्रस्ता तु कृताञ्जलिः ॥ २.१०.२० ॥
ପୂର୍ବ ପରି ତାହାକୁ ନ ଜାଣି, ସ୍ୱାର୍ଥଲୋଭୀ ଓ ଅବିବେକୀ କୈକେୟୀ ବିଷୟରେ, ଭୀତା ଦ୍ୱାରପାଳିକା ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲା।
2.10.21
देव देवी भृशं क्रुद्धा क्रोधागारमभिद्रुता।
प्रतीहार्या वचः श्रुत्वा राजा परमदुर्मनाः ॥ २.१०.२१ ॥
ହେ ଦେବ, ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ କ୍ରୋଧାଗାରକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାରପାଳିକାର କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
2.10.22
विषसाद पुनर्भूयो लुलितव्याकुलेन्द्रियः।
तत्र तां पतितां भूमौ शयानामतथोचिताम् ॥ २.१०.२२ ॥
ରାଜା ପୁଣି ଅଧିକ ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନଥିଲା।
2.10.23
प्रतप्त इव दुःखेन सोऽपश्यज्जगतीपतिः।
स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् ॥ २.१०.२३ ॥
ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ସେହି ଭୂପତି ଦେଖିଲେ। ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ନିଜ ଯୁବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ।
2.10.24
अपापः पापसंकल्पां ददर्श धरणीतले।
लतामिव विनिष्कृत्तां पतितां देवतामिव ॥ २.१०.२४ ॥
ନିଷ୍ପାପ ରାଜା ପାପସଂକଳ୍ପା ସେହି ନାରୀକୁ ଭୂମିରେ ଦେଖିଲେ। କଟାଯାଇଥିବା ଲତା ପରି, ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଦେବୀ ପରି ସେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
2.10.25
किन्नरीमिव निर्धूतां च्युताम् अप्सरसं यथा।
मायाम् इव परिभ्रष्टां हरिणीम् इव संयताम् ॥ २.१०.२५ ॥
ସେ କିନ୍ନରୀ ପରି ପଡ଼ିଥିଲେ, ଅପ୍ସରା ପରି ଚ୍ୟୁତ, ମାୟାରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ପରି ଏବଂ ବନ୍ଧା ହରିଣୀ ପରି ଥିଲେ।
2.10.26
करेणुम् इव दिग्धेन विद्धां मृगयुना वने।
महागज इवारण्ये स्नेहात् परमदुःखिताम् ॥ २.१०.२६ ॥
ସେ ବନରେ ବିଷ ଲେପା ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହସ୍ତିନୀ ପରି, ଏବଂ ବନରେ ସ୍ନେହରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ମହାଗଜ ପରି ଥିଲେ।
2.10.27
परिमृज्य च पाणिभ्यामभिसंत्रस्तचेतनः।
कामी कमलपत्राक्षीमुवाच वनितामिदम् ॥ २.१०.२७ ॥
ଭୟଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ପୋଛି, କାମୀ ପୁରୁଷ କମଳ-ନୟନା ସେହି ନାରୀକୁ ଏହା କହିଲା।
2.10.28
न तेऽहमभिजानामि क्रोधमात्मनि संश्रितम्।
देवि केनाभियुक्तासि केन वासि विमानिता ॥ २.१०.२८ ॥
ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଭିତରେ କ୍ରୋଧ ବସିଥିବା ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। କିଏ ତୁମକୁ ପୀଡ଼ିତ କଲା, ବା କିଏ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲା?
2.10.29
यदिदं मम दुःखाय शेषे कल्याणि पांसुषु।
भूमौ शेषे किमर्थं त्वं मयि कल्याणचेतसि ॥ २.१०.२९ ॥
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ମୋ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ତୁମେ ଧୂଳିରେ କାହିଁକି ପଡ଼ିଛ? ଶୁଭଚିତ୍ତ ମୋ ପ୍ରତି ତୁମେ ଭୂମିରେ କାହିଁକି ଶୋଇଛ?
2.10.30
भूतोपहतचित्तेव मम चित्तप्रमाथिनि।
सन्ति मे कुशला वैद्यास्त्वभितुष्टाश्च सर्वशः ॥ २.१०.३० ॥
ହେ ମୋ ଚିତ୍ତ ମନ୍ଥନକାରିଣୀ, ଭୂତଗ୍ରସ୍ତ ଚିତ୍ତ ପରି ତୁମେ ଅଛ। ମୋ ପାଖରେ ନିପୁଣ ବୈଦ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତୁମକୁ ସୁସ୍ଥ କରିବେ।
2.10.31
सुखितां त्वां करिष्यन्ति व्याधिमाचक्ष्व भामिनि।
कस्य वापि प्रियं कार्यं केन वा विप्रियं कृतम् ॥ २.१०.३१ ॥
ସେମାନେ ତୁମକୁ ସୁଖୀ କରିବେ; ହେ ଭାମିନି, ରୋଗ କୁହ। କାହାର ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ, କିମ୍ବା କିଏ ଅପ୍ରିୟ କରିଛି?
2.10.32
कः प्रियं लभतामद्य को वा सुमहदप्रियम्।
मा रौत्सीर्मा च कार्षीस्त्वं देवि सम्परिशोषणम् ॥ २.१०.३२ ॥
ଆଜି କିଏ ପ୍ରିୟ ପାଉ, କିମ୍ବା କାହାକୁ ବଡ଼ ଅପ୍ରିୟ ହେଉ? ହେ ଦେବୀ, କାନ୍ଦ ନାହିଁ, ଶରୀରକୁ ଶୁଖାଅ ନାହିଁ।
2.10.33
अवध्यो वध्यतां को वा वध्यः को वा विमुच्यताम्।
दरिद्रः को भवेदाढ्यो द्रव्यवान् वाप्यकिंचनः ॥ २.१०.३३ ॥
ଅବଧ୍ୟ କିଏ ବଧ ହେଉ, କିମ୍ବା ବଧ୍ୟ କିଏ ମୁକ୍ତ ହେଉ? ଦରିଦ୍ର କିଏ ଧନୀ ହେଉ, କିମ୍ବା ଧନବାନ କିଏ ନିର୍ଧନ ହେଉ?
2.10.34
अहं च हि मदीयाश्च सर्वे तव वशानुगाः।
न ते कंचिदभिप्रायं व्याहन्तुमहमुत्सहे ॥ २.१०.३४ ॥
ମୁଁ ଓ ମୋ ସମସ୍ତେ ତୁମ ବଶବର୍ତ୍ତୀ। ତୁମ ଅଭିପ୍ରାୟ କୌଣସିକୁ ବ୍ୟାହତ କରିବାକୁ ମୁଁ ସାହସ କରିବି ନାହିଁ।
2.10.35
आत्मनो जीवितेनापि ब्रूहि यन्मनसि स्थितम्।
बलमात्मनि जानन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि ॥ २.१०.३५ ॥
ମୋ ଜୀବନ ଶପଥ କରି ମଧ୍ୟ କୁହ, ମନରେ ଯାହା ଅଛି। ନିଜ ବଳ ଜାଣି ତୁମେ ମୋତେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.10.36
करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे।
यावदावर्तते चक्रं तावती मे वसुंधरा ॥ २.१०.३६ ॥
ତୁମ ପ୍ରୀତି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କରିବି; ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ସୁକୃତ ଶପଥ କରୁଛି। ଚକ୍ର ଯେତେଦୂର ଘୂରେ, ସେତିକି ମୋ ଏହି ପୃଥିବୀ।
2.10.37
द्राविडाः सिन्धुसौवीराः सौराष्ट्रा दक्षिणापथाः।
वङ्गाङ्गमगधा मत्स्याः समृद्धाः काशिकोसलाः ॥ २.१०.३७ ॥
ଦ୍ରାବିଡ଼, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଦକ୍ଷିଣାପଥବାସୀ, ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ, ମତ୍ସ୍ୟ, କାଶୀ ଓ କୋଶଳ — ସମସ୍ତେ ସମୃଦ୍ଧ।
2.10.38
तत्र जातं बहु द्रव्यं धनधान्यमजाविकम्।
ततो वृणीष्व कैकेयि यद् यत् त्वं मनसेच्छसि ॥ २.१०.३८ ॥
ସେଠାରେ ବହୁ ଧନ, ଧନଧାନ୍ୟ ଓ ଛେଳିମେଣ୍ଢା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅତଏବ ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମ ମନ ଯାହା ଚାହେଁ ତାହା ବର ରୂପେ ମାଗ।
2.10.39
किमायासेन ते भीरु उत्तिष्ठोत्तिष्ठ शोभने।
तत्त्वं मे ब्रूहि कैकेयि यतस्ते भयमागतम्।
तत् ते व्यपनयिष्यामि नीहारमिव रश्मिवान् ॥ २.१०.३९ ॥
ହେ ଭୀରୁ, ଏହି କଷ୍ଟରେ ତୁମର କ'ଣ ଲାଭ? ଉଠ, ଉଠ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଅତଏବ ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମ ଉପରେ କେଉଁ ଭୟ ଆସିଛି ତାହା ମୋତେ କୁହ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି କୁହୁଡ଼ି ଦୂର କରେ, ମୁଁ ତାହା ଦୂର କରିବି।
2.10.40
तथोक्ता सा समाश्वस्ता वक्तुकामा तदप्रियम्।
परिपीडयितुं भूयो भर्तारमुपचक्रमे ॥ २.१०.४० ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ଆଶ୍ବସ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ସେହି ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ପୁଣି ଆପଣା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲା।