વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.108.1
आश्वासयन्तं भरतं जाबालिर्ब्राह्मणोत्तमः ।
उवाच रामं धर्मज्ञं धर्मापेतमिदं वचः ॥ २.१०८.१ ॥
ભરતને આશ્વાસન આપતા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ જાબાલિએ ધર્મજ્ઞ રામને ધર્મરહિત એવું આ વચન કહ્યું.
2.108.2
साधु राघव माभूत्ते बुद्धिरेवं निरर्थिका ।
प्राकृतस्य नरस्येव ह्यार्यबुद्धेर्मनस्विनः ॥ २.१०८.२ ॥
હે રાઘવ, ઠીક; તારી બુદ્ધિ આ રીતે નિરર્થક ન થાઓ. સામાન્ય માણસની જેમ, આર્યબુદ્ધિ અને મનસ્વી એવા તારો આ વિચાર પણ વ્યર્થ છે.
2.108.3
कः कस्य पुरुषो बन्धुः किमाप्यं कस्य केनचित् ।
यदेको जायते जन्तुरेक एव विनश्यति ॥ २.१०८.३ ॥
કોણ કોનો બંધુ છે? કોનાથી કોને શું મળે છે? કારણ કે જીવ એકલો જન્મે છે અને એકલો નાશ પામે છે.
2.108.4
तस्मान्माता पिता चेति राम सज्जेतयो नरः ।
उन्मत्त इव स ज्ञेयो नास्ति कश्चिद्धि कस्यचित् ॥ २.१०८.४ ॥
તેથી, હે રામ, 'આ માતા છે, આ પિતા છે' એમ કહી જે માણસ આસક્ત થાય છે, તેને પાગલ જેવો જાણવો; ખરેખર કોઈનું કોઈ નથી.
2.108.5
यथा ग्रामान्तरं गच्छन् नरः कश्चित् क्वचिद्वसेत् ।
उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरे ऽहनि ॥ २.१०८.५ ॥
કોઈ માણસ બીજા ગામ જતાં ક્યાંક રોકાય છે; તે નિવાસ છોડીને બીજા દિવસે આગળ ચાલી નીકળે છે.
2.108.6
एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु ।
आवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः ॥ २.१०८.६ ॥
તે જ રીતે માણસો માટે પિતા, માતા, ઘર અને ધન માત્ર નિવાસ છે; હે કાકુત્સ્થ, એમાં સજ્જનો આસક્ત થતા નથી.
2.108.7
पित्र्यं राज्यं परित्यज्य स नार्हसि नरोत्तम ।
आस्थातुं कापथं दुःखं विषमं बहुकण्टकम् ॥ २.१०८.७ ॥
હે નરોત્તમ, પૈતૃક રાજ્યનો ત્યાગ કરીને દુઃખદાયક, વિષમ, ઘણા કાંટાવાળા કુમાર્ગે ચાલવું તમને યોગ્ય નથી.
2.108.8
समृद्धायामयोध्यायामात्मानमभिषेचय ।
एकवेणी धरा हि त्वां नगरी सम्प्रतीक्षते ॥ २.१०८.८ ॥
સમૃદ્ધ અયોધ્યામાં તમારો રાજ્યાભિષેક કરો; એકવેણી ધારણ કરેલી આ ધરતી અને નગરી તમારી રાહ જુએ છે.
2.108.9
राजभोगाननुभवन् महार्हान् पार्थिवात्मज ।
विहर त्वमयोध्यायां यथा शक्रस्त्रिविष्टपे ॥ २.१०८.९ ॥
હે રાજકુમાર, અતિ મૂલ્યવાન રાજભોગો ભોગવતા, ઇન્દ્ર જેમ સ્વર્ગમાં વિહાર કરે તેમ તમે અયોધ્યામાં વિહાર કરો.
2.108.10
न ते कश्चिद्दशरथस्त्वं च तस्य न कश्चन ।
अन्यो राजा त्वमन्यः स तस्मात् कुरु यदुच्यते ॥ २.१०८.१० ॥
દશરથ તમારા કોઈ નથી, અને તમે પણ તેમના કોઈ નથી; તેઓ બીજા રાજા છે અને તમે બીજા. તેથી જે કહેવામાં આવે છે તે કરો.
2.108.11
बीजमात्रं पिता जन्तोः शुक्लं रुधिरमेव च ।
संयुक्तमृतुमन्मात्रा पुरुषस्येह जन्म तत् ॥ २.१०८.११ ॥
પિતા જીવનું માત્ર બીજ છે; શુક્ર અને રક્ત જ તે છે. ઋતુમતી માતા સાથે સંયોગ થઈને અહીં મનુષ્યનો જન્મ થાય છે.
2.108.12
गतः स नृपतिस्तत्र गन्तव्यं यत्र तेन वै ।
प्रवृत्तिरेषा मर्त्त्यानां त्वं तु मिथ्या विहन्यसे ॥ २.१०८.१२ ॥
તે રાજા ત્યાં ગયા છે જ્યાં સૌએ જવાનું છે; મરણશીલોની આ જ ગતિ છે. અને તમે તો વ્યર્થ પોતાનો જ નાશ કરી રહ્યા છો.
2.108.13
अर्थधर्मपरा ये ये तांस्तान् शोचामि नेतरान् ।
ते हि दुःखमिह प्राप्य विनाशं प्रेत्य भेजिरे ॥ २.१०८.१३ ॥
અર્થ અને ધર્મમાં તત્પર રહેલા લોકો માટે જ હું શોક કરું છું, બીજાઓ માટે નહીં. તેઓ અહીં દુઃખ પામીને મૃત્યુ પછી વિનાશ પામ્યા.
2.108.14
अष्टका पितृदैवत्यमित्ययं प्रसृतो जनः ।
अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किमशिष्यति ॥ २.१०८.१४ ॥
'અષ્ટકા પિતૃદેવતાઓ માટે છે' એમ માનીને આ લોકો ફેલાયેલા છે. અન્નનો આ બગાડ જુઓ. મૃત માણસ શું ખાશે?
2.108.15
यदि भुक्तमिहान्येन देहमन्यस्य गच्छति ।
दद्यात् प्रवसतः श्राद्धं न तत् पथ्यशनं भवेत् ॥ २.१०८.१५ ॥
અહીં બીજો કોઈ ખાય અને તે અન્ન બીજાના દેહને પહોંચે, તો પ્રવાસે ગયેલાને શ્રાદ્ધ આપવું જોઈએ — પણ તે ભોજન તેના માટે પથ્ય નહીં હોય.
2.108.16
दानसंवनना ह्येते ग्रन्था मेधाविभिः कृताः ।
यजस्व देहि दीक्षस्व तपस्तप्यस्व सन्त्यज ॥ २.१०८.१६ ॥
આ ગ્રંથો બુદ્ધિમાનોએ દાનને આધારે રચ્યા છે. યજ્ઞ કર, દાન આપ, દીક્ષા લે, તપ કર — પછી ત્યાગ કર.
2.108.17
स नास्ति परमित्येव कुरु बुद्धिं महामते ।
प्रत्यक्षं यत्तदातिष्ठ परोक्षं पृष्ठतः कुरु ॥ २.१०८.१७ ॥
'તે પરલોક નથી' એવો જ નિશ્ચય મનમાં કર, હે મહામતિ. જે પ્રત્યક્ષ છે તેને પકડ; જે પરોક્ષ છે તેને પાછળ મૂક.
2.108.18
स तां बुद्धिं पुरस्कृत्य सर्वलोकनिदर्शिनीम् ।
राज्यं त्वं प्रतिगृह्णीष्व भरतेन प्रसादितः ॥ २.१०८.१८ ॥
સર્વ લોકોને માર્ગ બતાવનારી તે બુદ્ધિને આગળ રાખીને, ભરતે પ્રસન્ન કરેલો તું રાજ્ય સ્વીકાર.