वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.108.1
आश्वासयन्तं भरतं जाबालिर्ब्राह्मणोत्तमः ।
उवाच रामं धर्मज्ञं धर्मापेतमिदं वचः ॥ २.१०८.१ ॥
भरताला सांत्वन देत असलेले श्रेष्ठ ब्राह्मण जाबाली धर्मज्ञ रामाला धर्मरहित असे हे वचन बोलले.
2.108.2
साधु राघव माभूत्ते बुद्धिरेवं निरर्थिका ।
प्राकृतस्य नरस्येव ह्यार्यबुद्धेर्मनस्विनः ॥ २.१०८.२ ॥
हे राघवा, ठीक; तुझी बुद्धी अशी निरर्थक होऊ नये. सामान्य माणसासारखी, आर्यबुद्धी आणि मनस्वी माणसाचीही ही कल्पना व्यर्थ आहे.
2.108.3
कः कस्य पुरुषो बन्धुः किमाप्यं कस्य केनचित् ।
यदेको जायते जन्तुरेक एव विनश्यति ॥ २.१०८.३ ॥
कोण कोणाचा बंधू? कोणाकडून कोणाला काय मिळते? कारण जीव एकटाच जन्मतो आणि एकटाच नष्ट होतो.
2.108.4
तस्मान्माता पिता चेति राम सज्जेतयो नरः ।
उन्मत्त इव स ज्ञेयो नास्ति कश्चिद्धि कस्यचित् ॥ २.१०८.४ ॥
म्हणून, हे रामा, 'ही आई, हा वडील' असे म्हणून जो माणूस आसक्त होतो, त्याला वेड्यासारखे समजावे; खरे तर कोणाचा कोणी नाही.
2.108.5
यथा ग्रामान्तरं गच्छन् नरः कश्चित् क्वचिद्वसेत् ।
उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरे ऽहनि ॥ २.१०८.५ ॥
एखादा माणूस दुसऱ्या गावाला जाताना कुठेतरी राहतो; ते निवासस्थान सोडून दुसऱ्या दिवशी पुढे निघतो.
2.108.6
एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु ।
आवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः ॥ २.१०८.६ ॥
त्याचप्रमाणे माणसांसाठी वडील, आई, घर आणि संपत्ती केवळ निवासस्थान आहेत; हे काकुत्स्था, यात सज्जन आसक्त होत नाहीत.
2.108.7
पित्र्यं राज्यं परित्यज्य स नार्हसि नरोत्तम ।
आस्थातुं कापथं दुःखं विषमं बहुकण्टकम् ॥ २.१०८.७ ॥
हे नरोत्तमा, पैतृक राज्याचा त्याग करून दुःखद, विषम, काट्यांनी भरलेल्या कुमार्गावर चालणे तुला योग्य नाही.
2.108.8
समृद्धायामयोध्यायामात्मानमभिषेचय ।
एकवेणी धरा हि त्वां नगरी सम्प्रतीक्षते ॥ २.१०८.८ ॥
समृद्ध अयोध्येत स्वतःचा राज्याभिषेक कर; एकवेणी धारण केलेली ही धरा आणि नगरी तुझी वाट पाहत आहेत.
2.108.9
राजभोगाननुभवन् महार्हान् पार्थिवात्मज ।
विहर त्वमयोध्यायां यथा शक्रस्त्रिविष्टपे ॥ २.१०८.९ ॥
हे राजपुत्रा, अत्यंत मौल्यवान राजभोग भोगत, इंद्र जसा स्वर्गात विहार करतो तसा तू अयोध्येत विहार कर.
2.108.10
न ते कश्चिद्दशरथस्त्वं च तस्य न कश्चन ।
अन्यो राजा त्वमन्यः स तस्मात् कुरु यदुच्यते ॥ २.१०८.१० ॥
दशरथ तुझा कोणी नाही, आणि तूही त्याचा कोणी नाहीस; तो दुसरा राजा आहे आणि तू दुसरा. म्हणून जे सांगितले जाते ते कर.
2.108.11
बीजमात्रं पिता जन्तोः शुक्लं रुधिरमेव च ।
संयुक्तमृतुमन्मात्रा पुरुषस्येह जन्म तत् ॥ २.१०८.११ ॥
पिता हा जीवाचा केवळ बीज असतो; शुक्र आणि रक्तच ते असते. ऋतुमती मातेशी संयोग होऊन इथे मनुष्याचा जन्म होतो.
2.108.12
गतः स नृपतिस्तत्र गन्तव्यं यत्र तेन वै ।
प्रवृत्तिरेषा मर्त्त्यानां त्वं तु मिथ्या विहन्यसे ॥ २.१०८.१२ ॥
तो राजा तिथे गेला आहे जिथे सर्वांना जावे लागते; मर्त्यांची हीच गती आहे. आणि तू मात्र व्यर्थ स्वतःचा नाश करून घेत आहेस.
2.108.13
अर्थधर्मपरा ये ये तांस्तान् शोचामि नेतरान् ।
ते हि दुःखमिह प्राप्य विनाशं प्रेत्य भेजिरे ॥ २.१०८.१३ ॥
अर्थ आणि धर्मात तत्पर असलेल्यांसाठीच मी शोक करतो, इतरांसाठी नाही. ते येथे दुःख भोगून मृत्यूनंतर विनाशाला प्राप्त झाले.
2.108.14
अष्टका पितृदैवत्यमित्ययं प्रसृतो जनः ।
अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किमशिष्यति ॥ २.१०८.१४ ॥
'अष्टका पितृदेवतांसाठी आहे' असे मानून हे लोक पसरलेले आहेत. अन्नाची ही नासाडी पहा. मेलेला माणूस काय खाणार?
2.108.15
यदि भुक्तमिहान्येन देहमन्यस्य गच्छति ।
दद्यात् प्रवसतः श्राद्धं न तत् पथ्यशनं भवेत् ॥ २.१०८.१५ ॥
येथे दुसऱ्याने खाल्ले आणि ते अन्न दुसऱ्याच्या देहाला गेले, तर प्रवासाला गेलेल्यासाठी श्राद्ध द्यावे — पण ते भोजन त्याला पथ्य होणार नाही.
2.108.16
दानसंवनना ह्येते ग्रन्था मेधाविभिः कृताः ।
यजस्व देहि दीक्षस्व तपस्तप्यस्व सन्त्यज ॥ २.१०८.१६ ॥
हे ग्रंथ बुद्धिमानांनी दानाच्या आधारे रचले आहेत. यज्ञ कर, दान दे, दीक्षा घे, तप कर — आणि मग त्याग कर.
2.108.17
स नास्ति परमित्येव कुरु बुद्धिं महामते ।
प्रत्यक्षं यत्तदातिष्ठ परोक्षं पृष्ठतः कुरु ॥ २.१०८.१७ ॥
'तो परलोक नाही' असाच निश्चय मनात कर, हे महामते. जे प्रत्यक्ष आहे तेच धर; जे परोक्ष आहे ते मागे ठेव.
2.108.18
स तां बुद्धिं पुरस्कृत्य सर्वलोकनिदर्शिनीम् ।
राज्यं त्वं प्रतिगृह्णीष्व भरतेन प्रसादितः ॥ २.१०८.१८ ॥
सर्व लोकांना मार्ग दाखवणारी ती बुद्धी पुढे ठेवून, भरताने प्रसन्न केलेला तू राज्य स्वीकार.