વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.110.1
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तं वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ॥ २.११०.१ ॥
રામને ક્રુદ્ધ જાણીને વસિષ્ઠે તેમને ઉત્તર આપ્યો. જાબાલિ પણ આ લોકના આવવા-જવાને જાણે છે.
2.110.2
निवर्त्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमुक्तवान् ।
इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ॥ २.११०.२ ॥
તને પાછો વાળવાની ઇચ્છાથી જ તેમણે આ વાત કહી. હે લોકનાથ, આ લોકની ઉત્પત્તિ મારી પાસેથી સમજ.
2.110.3
सर्वं सलिलमेवासीत् पृथिवी यत्र निर्मिता ।
ततः समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतैः सह ।
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ॥ २.११०.३ ॥
પહેલાં બધું પાણી જ હતું; ત્યાં પૃથ્વી સર્જાઈ. પછી દેવતાઓ સાથે સ્વયંભૂ બ્રહ્મા પ્રગટ્યા. તે વરાહ બનીને પૃથ્વીને ઊંચકી લાવ્યા.
2.110.4
असृजच्च जगत् सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः ।
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ॥ २.११०.४ ॥
તેમણે સંયમી પુત્રો સાથે આ સમગ્ર જગત સર્જ્યું. આકાશમાંથી જન્મેલા બ્રહ્મા શાશ્વત, નિત્ય અને અવ્યય છે.
2.110.5
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे मरीचेः काश्यपः सुतः ॥ २.११०.५ ॥
તેમનાથી મરીચિ જન્મ્યા. મરીચિના પુત્ર કશ્યપ.
2.110.6
विवस्वान् काश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वतस्सुतः ।
स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः ॥ २.११०.६ ॥
કશ્યપથી વિવસ્વાન જન્મ્યા. વિવસ્વાનના પુત્ર વૈવસ્વત મનુ. તે પૂર્વે પ્રજાપતિ હતા; મનુના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ.
2.110.7
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥ २.११०.७ ॥
મનુએ પ્રથમ આ સમૃદ્ધ પૃથ્વી જેમને આપી હતી, તે ઇક્ષ્વાકુને અયોધ્યાના પૂર્વના રાજા તરીકે જાણો.
2.110.8
इक्ष्वाकोस्तु सुतः श्रीमान् कुक्षिरेवेति विश्रुतः ।
कुक्षेरथात्मजो ऺवीरो विकुक्षिरुदपद्यत ॥ २.११०.८ ॥
ઇક્ષ્વાકુના પુત્ર શ્રીમાન કુક્ષિ નામે પ્રસિદ્ધ હતા; કુક્ષિના પુત્ર વીર વિકુક્ષિ ઉત્પન્ન થયા.
2.110.9
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान् ।
बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महायशाः ॥ २.११०.९ ॥
વિકુક્ષિનો પુત્ર મહાતેજસ્વી પ્રતાપી બાણ હતો; અને બાણનો મહાબાહુ, મહાયશસ્વી પુત્ર અનરણ્ય.
2.110.10
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्न दुर्भिक्षं सतां वरे ।
अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ॥ २.११०.१० ॥
સજ્જનોમાં શ્રેષ્ઠ એવા આમના સમયમાં વિવિધ પ્રકારનો વરસાદ થયો, દુષ્કાળ ન પડ્યો; મહારાજ અનરણ્યના રાજ્યમાં કોઈ ચોર પણ ન હતો.
2.110.11
अनरण्यान्महाबाहुः पृथू राजा बभूव ह ।
तस्मात् पृथोर्महाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ।
स सत्यवचनाद्वीरः सशरीरो दिवङ्गतः ॥ २.११०.११ ॥
અનરણ્યથી મહાબાહુ રાજા પૃથુ થયા; તેમનાથી મહારાજ ત્રિશંકુ ઉત્પન્ન થયા. તે વીર સત્યવચનના બળે સશરીર સ્વર્ગે ગયા.
2.110.12
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्धुन्धुमारो महायशाः ।
धुन्धुमारो महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ॥ २.११०.१२ ॥
ત્રિશંકુનો પુત્ર મહાયશસ્વી ધુંધુમાર થયો; મહાતેજસ્વી ધુંધુમારથી યુવનાશ્વ ઉત્પન્ન થયો.
2.110.13
युवनाश्वसुतः श्रीमान् मान्धाता समपद्यत ।
मान्धातुस्तु महातेजाः सुसन्धिरुदपद्यत ॥ २.११०.१३ ॥
યુવનાશ્વનો પુત્ર શ્રીમાન માંધાતા જન્મ્યો. માંધાતાનો મહાતેજસ્વી પુત્ર સુસંધિ જન્મ્યો.
2.110.14
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ।
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ॥ २.११०.१४ ॥
સુસંધિને બે પુત્રો હતા—ધ્રુવસંધિ અને પ્રસેનજિત. ધ્રુવસંધિનો યશસ્વી પુત્ર શત્રુસૂદન ભરત.
2.110.15
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ।
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।
हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥ २.११०.१५ ॥
મહાબાહુ ભરતથી અસિત નામનો પુત્ર જન્મ્યો. તેના શત્રુરૂપે આ પ્રતિરાજાઓ ઊભા થયા—હૈહય, તાલજંઘ અને શૂર શશિબિંદુઓ.
2.110.16
तांस्तु सर्वान् प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः ।
स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥ २.११०.१६ ॥
તે બધાનો યુદ્ધમાં સામનો કર્યા પછી રાજાને દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યા. તે રમ્ય શ્રેષ્ઠ પર્વત પર મુનિ થઈને આનંદથી રહ્યા.
2.110.17
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै सगरं ददौ ॥ २.११०.१७ ॥
તેની બે પત્નીઓ ગર્ભવતી હતી એવું સંભળાય છે. એકે શોક્યનો ગર્ભ નષ્ટ કરવા તેને સગર (ઝેર) આપ્યું.
2.110.18
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ।
तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ॥ २.११०.१८ ॥
હિમાલયનો આશ્રય લઈ રહેલા ભૃગુવંશી ચ્યવન નામના ઋષિ હતા. કાલિંદી તે ઋષિ પાસે જઈને આદરપૂર્વક નમસ્કાર કરી.
2.110.19
स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः ।
धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्त्ता ऽरिसूदनः ॥ २.११०.१९ ॥
પુત્રજન્મનું વરદાન ઇચ્છતી તેને તે બ્રાહ્મણ ઋષિએ કહ્યું, "હે દેવી, તને એક પુત્ર થશે, જે મહાત્મા, લોકવિખ્યાત, ધાર્મિક, સુશીલ, વંશકર્તા અને શત્રુનાશક થશે."
2.110.20
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिं तमनुमान्य च ।
पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।
ततः सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत ॥ २.११०.२० ॥
હર્ષ સાથે તેણે તે મુનિની પ્રદક્ષિણા કરી અને તેમની અનુમતિ લીધી. પછી ઘરે પાછી ફરીને તે દેવીએ કમળપાંદડાં જેવી આંખોવાળા અને કમળગર્ભ જેવી પ્રભાવાળા પુત્રને જન્મ આપ્યો.
2.110.21
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
गरेण सह तेनैव जातः स सगरो ऽभवत् ॥ २.११०.२१ ॥
પરંતુ શોક્યએ ગર્ભનો નાશ કરવાની ઇચ્છાથી તેને ઝેર આપ્યું. તે ઝેર સાથે જ તે જન્મ્યો અને સગર કહેવાયો.
2.110.22
स राजा सगरो नाम यः समुद्रमखानयत् ।
इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन्तमिमाः प्रजाः ॥ २.११०.२२ ॥
તે રાજા સગર, જેમણે સમુદ્ર ખોદાવ્યો. પર્વના દિવસે યજ્ઞ કરીને, આ પ્રજાઓને ભયભીત કરતાં તેમણે વેગથી સમુદ્ર ખોદાવ્યો.
2.110.23
असमञ्जस्तु पुत्रोभूत् सगरस्येति नः श्रुतम् ।
जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत् ॥ २.११०.२३ ॥
સગરને અસમંજ નામે પુત્ર થયો હતો એવું અમે સાંભળ્યું છે. પાપકર્મ કરનારને પિતાએ જીવતા હોવા છતાં કાઢી મૂક્યો.
2.110.24
अंशुमानपि पुत्रो ऽभूदसमञ्जस्य वीर्य्यवान् ।
दिलीपों ऽशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥ २.११०.२४ ॥
અસમંજનો પરાક્રમી પુત્ર અંશુમાન થયો. અંશુમાનનો પુત્ર દિલીપ, અને દિલીપનો પુત્ર ભગીરથ.
2.110.25
भगीरथात् ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः ।
ककुत्स्थस्य च पुत्रो ऽभूद्रघुर्येन तु राघवाः ॥ २.११०.२५ ॥
ભગીરથથી ककुत्स्थ થયા; તેમનાથી કાકુત્સ્થ પ્રસિદ્ધ થયા. ककुत्स्थના પુત્ર રઘુ થયા; તેમનાથી રાઘવ કહેવાયા.
2.110.26
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।
कल्माषपादः सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि ॥ २.११०.२६ ॥
રઘુનો તેજસ્વી પુત્ર મોટો થઈ નરભક્ષક બન્યો; પૃથ્વી પર તે કલ્માષપાદ અને સૌદાસ નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
2.110.27
कल्माषपादपुत्रो ऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः ।
यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत् ॥ २.११०.२७ ॥
કલ્માષપાદનો પુત્ર શંખણ નામે પ્રસિદ્ધ થયો; તેના પરાક્રમનો સામનો કરીને સેના સહિત નાશ પામ્યો.
2.110.28
शङ्खणस्य च पुत्रो ऽभूच्छूरः श्रीमान् सुदर्शनः ।
सुदर्शनस्याग्निवर्ण अग्निवर्णस्य शीघ्रगः ॥ २.११०.२८ ॥
શંખણનો પુત્ર શૂર અને શ્રીમાન સુદર્શન થયો. સુદર્શનનો પુત્ર અગ્નિવર્ણ; અગ્નિવર્ણનો પુત્ર શીઘ્રગ.
2.110.29
शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुकः ।
प्रशुश्रुकस्य पुत्रो ऽभूदम्बरीषो महाद्युतिः ॥ २.११०.२९ ॥
શીઘ્રગનો પુત્ર મરુ; મરુનો પુત્ર પ્રશુશ્રુક; પ્રશુશ્રુકનો પુત્ર મહાદ્યુતિ અંબરીષ થયો.
2.110.30
अम्बरीषस्य पुत्रो ऽभून्नहुषः सत्यविक्रमः ।
नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ २.११०.३० ॥
અંબરીષનો પુત્ર સત્યપરાક્રમી નહુષ થયો; નહુષનો પુત્ર પરમધાર્મિક નાભાગ.
2.110.31
अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।
अजस्य चैव धर्मात्मा राजा दशरथः सुतः ॥ २.११०.३१ ॥
અજ અને સુવ્રત, એ બંને નાભાગના પુત્રો હતા. અજના ધર્માત્મા પુત્ર રાજા દશરથ હતા.
2.110.32
तस्य ज्येष्ठो ऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः ।
तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप ॥ २.११०.३२ ॥
તેમનો જ્યેષ્ઠ વારસ તું છે, રામ નામે વિખ્યાત. હે નૃપ, તારું રાજ્ય સ્વીકાર અને પ્રજાનું રક્ષણ કર.
2.110.33
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः ।
पूर्वजे नावरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्ये ऽभिषिच्यते ॥ २.११०.३३ ॥
ઇક્ષ્વાકુના સર્વ વંશજોમાં જ્યેષ્ઠ પુત્ર જ રાજા બને છે. જ્યેષ્ઠ હોય ત્યારે નાનો નહિ, જ્યેષ્ઠનો જ રાજ્યાભિષેક થાય છે.
2.110.34
स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।
प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः ॥ २.११०.३४ ॥
હે મહાયશસ્વી, રાઘવોના આ સનાતન કુળધર્મને તું આજે ભંગ ન કર. પિતાની જેમ, રત્નોથી ભરેલી અને અનેક રાષ્ટ્રોવાળી આ પૃથ્વીનું શાસન કર.