Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.111.1
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोऺहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ २.१११.१ ॥
Entonces Vasiṣṭha, el sacerdote de la corte del rey, habiendo hablado así a Rāma, volvió a decir otra palabra llena de dharma.
2.111.2
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्य्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ २.१११.२ ॥
¡Oh Kākutstha, oh Rāghava! Para una persona nacida en este mundo hay tres maestros: el preceptor, el padre y la madre.
2.111.3
पिता ह्येनं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ २.१११.३ ॥
¡Oh mejor de los hombres! El padre en verdad engendra a esta persona, y el preceptor concede el entendimiento; por eso se le llama guru.
2.111.4
सो ऽहं ते पितुराचार्य्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.४ ॥
¡Oh abrasador de enemigos! Yo soy el preceptor de tu padre y también tuyo. Obedeciendo mi palabra, no transgredas el camino de los buenos.
2.111.5
इमा हि ते परिषदः श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन् धर्मं नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.५ ॥
Querido hijo, estas son tus asambleas, gremios y también los brahmanes doble-nacidos. Practicando el dharma entre ellos, no transgredas el camino de los buenos.
2.111.6
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्त्तितुम् ।
अस्यास्तु वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.६ ॥
No te corresponde desobedecer a tu madre anciana y virtuosa. Obedeciendo su palabra, no transgredas el camino de los buenos.
2.111.7
भरतस्य वचः कुर्वन् याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्त्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ २.१११.७ ॥
Oh Rāghava, cumple la palabra de Bharata, que te suplica. Tú, cuyo valor reside en la verdad y el dharma, no debes apartarte de ello.
2.111.8
एवं मधुरमुक्तस्तु गुरुणा राघवः स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ २.१११.८ ॥
Así dirigido con dulzura por el maestro, Rāghava mismo respondió a Vasiṣṭha, que estaba sentado, el mejor de los hombres.
2.111.9
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ २.१११.९ ॥
La conducta que el padre y la madre siempre muestran hacia un hijo; el bien que hicieron la madre y el padre no puede pagarse fácilmente.
2.111.10
यथाशक्ति प्रदानेन स्नापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्द्धनेन च ॥ २.१११.१० ॥
Dando según su capacidad, bañando y ungiendo, hablando siempre con palabras agradables y criando de la misma manera (así criaron al hijo el padre y la madre).
2.111.11
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ २.१११.११ ॥
Aquel rey Daśaratha, mi padre que me engendró: la orden que él dio no será falsa por mi causa.
2.111.12
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारः सूतं परमदुर्मनाः ॥ २.१११.१२ ॥
Así dirigido por Rāma, el magnánimo Bharata, con el ánimo profundamente afligido, respondió de inmediato al auriga.
2.111.13
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्य्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ २.१११.१३ ॥
Auriga, extiende rápidamente hierba kuśa para mí aquí, sobre el suelo desnudo. Me sentaré frente al noble hasta que él se complazca conmigo.
2.111.14
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्तात् शालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ २.१११.१४ ॥
En ayunas, abatido, como un brahmán privado de riquezas, me tenderé frente a la sala hasta que él regrese.
2.111.15
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं प्रेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवास्तरत् स्वयम् ॥ २.१११.१५ ॥
Pero al ver a Sumantra mirando hacia Rāma, Bharata, afligido, extendió él mismo un lecho de hierba kuśa en el suelo.
2.111.16
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ २.१११.१६ ॥
Rāma, de gran esplendor, el mejor de los reyes sabios, le dijo: "Bharata, ¿qué haces? Querido, ¿por qué deseas sentarte frente a mí?"
2.111.17
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान् रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्द्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ २.१११.१७ ॥
Un brahmán puede sentarse a un lado y detener a los hombres aquí; pero no es norma que quien ha sido ungido en la cabeza se siente frente a otro así ungido.
2.111.18
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्य्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ २.१११.१८ ॥
¡Levántate, tigre entre los hombres! Abandona este duro voto y, descendiente de Raghu, ve pronto desde aquí a la excelente ciudad de Ayodhyā.
2.111.19
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ २.१११.१९ ॥
Bharata, aún sentado, miró a su alrededor y dijo a los habitantes de la ciudad y del campo: "Nobles, ¿por qué no le aconsejáis?"
2.111.20
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग्वदति राघवः ॥ २.१११.२० ॥
Entonces los habitantes de la ciudad y del campo dijeron a aquel magnánimo: "Conocemos a Kākutstha; Rāghava habla con acierto."
2.111.21
एषो ऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्त्तयितुमञ्जसा ॥ २.१११.२१ ॥
"Este gran afortunado también permanece en la palabra de su padre; por eso no podemos hacerlo volver con facilidad."
2.111.22
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ २.१११.२२ ॥
Comprendiendo sus palabras, Rāma dijo: "Entended así estas palabras de vuestros amigos, cuyos ojos son el dharma."
2.111.23
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक् सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ २.१११.२३ ॥
"Oh Rāghava, habiendo oído ambas cosas, considéralo bien. Levántate, oh de brazos poderosos, y toca a mí y al agua."
2.111.24
अथोत्थाय जलं स्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रृण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिणः श्रेणयस्तथा ॥ २.१११.२४ ॥
Entonces, levantándose y tocando el agua, Bharata habló: "Que me escuchen las asambleas, los ministros y los gremios."
2.111.25
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ २.१११.२५ ॥
No pido a mi padre el reino, no ordeno a mi madre, ni concedo permiso al noble Rāghava, conocedor del supremo dharma.
2.111.26
यदि त्ववश्यं वस्तव्यं कर्त्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ २.१११.२६ ॥
Si en verdad debe habitarse y cumplirse la palabra del padre, yo mismo habitaré catorce años en el bosque.
2.111.27
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच रामः सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ २.१११.२७ ॥
Rāma, de alma justa, asombrado por las palabras veraces de su hermano, miró a los ciudadanos y a los habitantes del campo y habló.
2.111.28
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत् पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ २.१११.२८ ॥
Lo que mi padre, mientras vivía, vendió, empeñó o compró por mí, no puede ser anulado ni por mí ni por Bharata.
2.111.29
अपधिर्न मया कार्य्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ २.१११.२९ ॥
No veo falta reprochable en el exilio al bosque. Lo que dijo Kaikeyī es correcto, y mi padre ha hecho una buena obra.
2.111.30
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ २.१११.३० ॥
Sé que Bharata es paciente y honra a sus mayores. En este magnánimo, de voto veraz, todo esto es en verdad para bien.
2.111.31
अनेन धर्मशीलेन वनात् प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ २.१११.३१ ॥
Con este hermano de conducta virtuosa, habiendo regresado otra vez del bosque, seré de nuevo el mejor señor de la tierra.
2.111.32
वृतो राजा हि कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतन्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ २.१११.३२ ॥
El rey fue atado por Kaikeyī mediante un don, y yo cumplí esa palabra. Con esto, libera de la falsedad a aquel padre, señor de la tierra.