ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.111.1
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोऺहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ २.१११.१ ॥
ସେତେବେଳେ ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଏହା କହି ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଆଉ ଏକ ବାକ୍ୟ ପୁଣି କହିଲେ ।
2.111.2
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्य्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ २.१११.२ ॥
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ହେ ରାଘବ! ଏ ଜଗତରେ ଜନ୍ମିତ ମନୁଷ୍ୟର ତିନି ଜଣ ଗୁରୁ ଥାଆନ୍ତି: ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ପିତା ଓ ମାତା।
2.111.3
पिता ह्येनं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ २.१११.३ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପିତା ହିଁ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି; ସେଥିପାଇଁ ସେ ଗୁରୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
2.111.4
सो ऽहं ते पितुराचार्य्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.४ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ! ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ତୁମରୋ ମଧ୍ୟ। ମୋ କଥା ପାଳନ କରି ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କର ନାହିଁ।
2.111.5
इमा हि ते परिषदः श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन् धर्मं नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.५ ॥
ହେ ତାତ! ଏଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ସଭା, ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମାଚରଣ କରି ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କର ନାହିଁ।
2.111.6
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्त्तितुम् ।
अस्यास्तु वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.६ ॥
ବୃଦ୍ଧା ଓ ଧର୍ମଶୀଳା ତୁମ ମାତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ କଥା ପାଳନ କରି ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କର ନାହିଁ।
2.111.7
भरतस्य वचः कुर्वन् याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्त्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ २.१११.७ ॥
ହେ ରାଘବ, ଯାଚନା କରୁଥିବା ଭରତଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କର। ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ସ୍ଥିତ ତୁମେ ନିଜକୁ (ଧର୍ମରୁ) ବିଚ୍ୟୁତ କର ନାହିଁ।
2.111.8
एवं मधुरमुक्तस्तु गुरुणा राघवः स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ २.१११.८ ॥
ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ ରାଘବ (ରାମ) ନିଜେ ବସିଥିବା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.111.9
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ २.१११.९ ॥
ମାତା-ପିତା ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ସଦା ଯେଉଁ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ମାତା ଓ ପିତା କରିଥିବା ସେହି ଉପକାର ସହଜରେ ପରିଶୋଧ କରାଯାଇ ନ ପାରେ।
2.111.10
यथाशक्ति प्रदानेन स्नापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्द्धनेन च ॥ २.१११.१० ॥
ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ, ସ୍ନାନ କରାଇ, ଉବଟନ ଲଗାଇ, ନିତ୍ୟ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହି ଏବଂ ସେହିପରି ପାଳନ-ପୋଷଣ କରି (ମାତାପିତା ପୁତ୍ରକୁ ବଢାଇଲେ)।
2.111.11
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ २.१११.११ ॥
ସେହି ରାଜା ଦଶରଥ, ମୋତେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ପିତା। ସେ ଦେଇଥିବା ଯେଉଁ ଆଜ୍ଞା, ମୋ ଦ୍ୱାରା (ପାଳିତ ହୋଇ) ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ।
2.111.12
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारः सूतं परमदुर्मनाः ॥ २.१११.१२ ॥
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଗଲେ ପରମ ଉଦାର ଭରତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ତୁରନ୍ତ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.111.13
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्य्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ २.१११.१३ ॥
ହେ ସାରଥି! ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଖାଲି ଭୂମିରେ ମୋ ପାଇଁ କୁଶ ବିଛାଅ। ଆର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିବି।
2.111.14
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्तात् शालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ २.१११.१४ ॥
ଆହାର ତ୍ୟାଗ କରି, ତେଜହୀନ ଓ ଧନହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରି, ସେ ଫେରି ନ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ଶାଳାର ସମ୍ମୁଖରେ ଶୋଇ ରହିବି।
2.111.15
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं प्रेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवास्तरत् स्वयम् ॥ २.१११.१५ ॥
ମାତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ମନରେ ସେ ନିଜେ ଭୂମିରେ କୁଶର ଶଯ୍ୟା ବିଛାଇଲେ।
2.111.16
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ २.१११.१६ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ରାଜର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭରତ, ଏ କ'ଣ କରୁଛ? ପ୍ରିୟ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କାହିଁକି ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?"
2.111.17
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान् रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्द्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ २.१११.१७ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସି ଲୋକଙ୍କୁ ରୋକିପାରେ। କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଦ୍ଧାଭିଷିକ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିବା ବିଧି ନୁହେଁ।
2.111.18
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्य्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ २.१११.१८ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଠ! ଏ କଠୋର ବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ରାଘବ, ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତମ ନଗରୀ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ।
2.111.19
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ २.१११.१९ ॥
ଭରତ ବସିଥିଲେ। ଚାରିପଟେ ଚାହିଁ ସେ ନଗର ଓ ଜନପଦର ଲୋକମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଆର୍ଯ୍ୟଗଣ, ଆପଣମାନେ (ରାମଙ୍କୁ) କାହିଁକି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ?"
2.111.20
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग्वदति राघवः ॥ २.१११.२० ॥
ସେତେବେଳେ ନଗର ଓ ଜନପଦର ଲୋକେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଜାଣୁ; ରାଘବ ଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତି।"
2.111.21
एषो ऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्त्तयितुमञ्जसा ॥ २.१११.२१ ॥
"ଏହି ମହାଭାଗ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ବଚନରେ ସ୍ଥିତ; ସେଥିପାଇଁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସହଜରେ ଫେରାଇ ପାରୁନାହୁଁ।"
2.111.22
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ २.१११.२२ ॥
ସେମାନଙ୍କ କଥା ବୁଝି ରାମ କହିଲେ, "ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଏପରି ବୁଝ।"
2.111.23
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक् सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ २.१११.२३ ॥
"ହେ ରାଘବ, ଏହି ଦୁଇଟି କଥା ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର। ହେ ମହାବାହୁ, ଉଠ ଏବଂ ମୋତେ ଓ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର।"
2.111.24
अथोत्थाय जलं स्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रृण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिणः श्रेणयस्तथा ॥ २.१११.२४ ॥
ତା'ପରେ ଉଠି ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଭରତ କହିଲେ, "ମୋ କଥା ସଭାସଦ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶ୍ରେଣୀମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।"
2.111.25
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ २.१११.२५ ॥
ମୁଁ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ଯାଚେ ନାହିଁ, ମାତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ କରେ ନାହିଁ, ଓ ପରମଧର୍ମଜ୍ଞ ଆର୍ଯ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଏ ନାହିଁ।
2.111.26
यदि त्ववश्यं वस्तव्यं कर्त्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ २.१११.२६ ॥
ଯଦି ଅବଶ୍ୟ ରହିବାକୁ ହୁଏ ଓ ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ହିଁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ବନରେ ରହିବି।
2.111.27
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच रामः सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ २.१११.२७ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଭାଇଙ୍କ ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟରେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ନଗରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଚାହିଁ କହିଲେ।
2.111.28
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत् पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ २.१११.२८ ॥
ପିତା ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ବିକ୍ରୟ, ଗଚ୍ଛିତ ବା କ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ବା ଭରତ ଲୋପ କରିପାରିବା ନାହିଁ।
2.111.29
अपधिर्न मया कार्य्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ २.१११.२९ ॥
ବନବାସରେ ମୁଁ କୌଣସି ନିନ୍ଦନୀୟ ଦୋଷ ଦେଖେ ନାହିଁ। କୈକେୟୀଙ୍କ କଥା ଉଚିତ; ମୋ ପିତା ଭଲ କାମ କରିଛନ୍ତି।
2.111.30
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ २.१११.३० ॥
ମୁଁ ଜାଣେ ଭରତ କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ସମ୍ମାନକାରୀ। ସତ୍ୟସନ୍ଧ ମହାତ୍ମାଙ୍କଠାରେ ଏ ସମସ୍ତ କଲ୍ୟାଣକର।
2.111.31
अनेन धर्मशीलेन वनात् प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ २.१११.३१ ॥
ଧର୍ମଶୀଳ ଏହି ଭାଇ ସହିତ ବନରୁ ଫେରି ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତମ ପତି ହେବି।
2.111.32
वृतो राजा हि कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतन्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ २.१११.३२ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ କୈକେୟୀ ବରରେ ବାନ୍ଧିଥିଲେ; ମୁଁ ସେହି ବଚନ ପାଳନ କରିଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ମହୀପତି ପିତାଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ କର।