ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.111.1
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोऺहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ २.१११.१ ॥
ਤਦ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਚਨ ਫਿਰ ਆਖਿਆ।
2.111.2
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्य्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ २.१११.२ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਆਚਾਰਯ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ।
2.111.3
पिता ह्येनं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ २.१११.३ ॥
ਹੇ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਿਤਾ ਹੀ ਇਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਚਾਰਯ ਇਸਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰੂ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2.111.4
सो ऽहं ते पितुराचार्य्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.४ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟ।
2.111.5
इमा हि ते परिषदः श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन् धर्मं नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.५ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟ।
2.111.6
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्त्तितुम् ।
अस्यास्तु वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.६ ॥
ਬੁੱਢੀ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਟਾਲਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟ।
2.111.7
भरतस्य वचः कुर्वन् याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्त्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ २.१११.७ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਭਰਤ ਦੇ ਬੋਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਸੱਚ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ (ਧਰਮ ਤੋਂ) ਨਾ ਹਟਾਓ।
2.111.8
एवं मधुरमुक्तस्तु गुरुणा राघवः स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ २.१११.८ ॥
ਗੁਰੂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਏ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਖੁਦ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
2.111.9
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ २.१११.९ ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜੋ ਵਰਤਾਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਉਹ ਉਪਕਾਰ ਸੌਖਿਆਂ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
2.111.10
यथाशक्ति प्रदानेन स्नापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्द्धनेन च ॥ २.१११.१० ॥
ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਨਹਾਉਣ ਤੇ ਮਾਲਸ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ (ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ)।
2.111.11
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ २.१११.११ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ (ਪਾਲੀ ਜਾ ਕੇ) ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
2.111.12
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारः सूतं परमदुर्मनाः ॥ २.१११.१२ ॥
ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਰਮ ਉਦਾਰ ਭਰਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
2.111.13
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्य्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ २.१११.१३ ॥
ਹੇ ਸਾਰਥੀ! ਇੱਥੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਸ਼ ਵਿਛਾ ਦਿਓ। ਜਦ ਤੱਕ ਆਰਿਆ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ।
2.111.14
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्तात् शालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ २.१११.१४ ॥
ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਜਹੀਣ ਅਤੇ ਧਨਹੀਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੇਟਿਆ ਰਹਾਂਗਾ।
2.111.15
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं प्रेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवास्तरत् स्वयम् ॥ २.१११.१५ ॥
ਪਰ ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾਂ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਵਿਛਾ ਲਿਆ।
2.111.16
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ २.१११.१६ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਭਰਤ, ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?"
2.111.17
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान् रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्द्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ २.१११.१७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੂਰਧਾਭਿਸ਼ਿਕਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਣਾ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
2.111.18
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्य्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ २.१११.१८ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਠ! ਇਹ ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇੱਥੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜਾਹ।
2.111.19
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ २.१११.१९ ॥
ਭਰਤ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਆਰਿਆ ਜਨੋ, ਤੁਸੀਂ (ਰਾਮ ਨੂੰ) ਕਿਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?"
2.111.20
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग्वदति राघवः ॥ २.१११.२० ॥
ਤਦ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਰਾਘਵ ਠੀਕ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।"
2.111.21
एषो ऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्त्तयितुमञ्जसा ॥ २.१११.२१ ॥
"ਇਹ ਮਹਾਭਾਗ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖਿਆਂ ਮੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।"
2.111.22
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ २.१११.२२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਧਰਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ।"
2.111.23
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक् सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ २.१११.२३ ॥
"ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਉੱਠੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹੋ।"
2.111.24
अथोत्थाय जलं स्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रृण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिणः श्रेणयस्तथा ॥ २.१११.२४ ॥
ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਸੁਣਨ।"
2.111.25
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ २.१११.२५ ॥
ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਆਰਯ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
2.111.26
यदि त्ववश्यं वस्तव्यं कर्त्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ २.१११.२६ ॥
ਜੇ ਜ਼ਰੂਰ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।
2.111.27
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच रामः सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ २.१११.२७ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਭਰਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲੇ।
2.111.28
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत् पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ २.१११.२८ ॥
ਪਿਤਾ ਜੀਵਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵੇਚਿਆ, ਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਖਰੀਦਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਜਾਂ ਭਰਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਿਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
2.111.29
अपधिर्न मया कार्य्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ २.१११.२९ ॥
ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਕੈਕੇਯੀ ਦੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਭਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
2.111.30
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ २.१११.३० ॥
ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਲਾ ਹੀ ਹੈ।
2.111.31
अनेन धर्मशीलेन वनात् प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ २.१११.३१ ॥
ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਇਸ ਭਰਾ ਨਾਲ ਵਣੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸੁਆਮੀ ਬਣਾਂਗਾ।
2.111.32
वृतो राजा हि कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतन्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ २.१११.३२ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਵਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਹ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਛੁਡਾ।