ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.111.1
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोऺहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ २.१११.१ ॥
ಆಗ ರಾಜಪುರೋಹಿತ ವಸಿಷ್ಠರು ರಾಮನೊಡನೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಧರ್ಮಯುಕ್ತವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು.
2.111.2
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्य्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ २.१११.२ ॥
ಓ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ಓ ರಾಘವ! ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮೂರು ಗುರುಗಳಿರುತ್ತಾರೆ: ಆಚಾರ್ಯ, ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ.
2.111.3
पिता ह्येनं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ २.१११.३ ॥
ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ತಂದೆಯೇ ಈ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಚಾರ್ಯನು ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
2.111.4
सो ऽहं ते पितुराचार्य्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.४ ॥
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವವನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಆಚಾರ್ಯ, ನಿನಗೂ ಆಚಾರ್ಯನೇ. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಸತ್ಪುರುಷರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮೀರಬೇಡ.
2.111.5
इमा हि ते परिषदः श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन् धर्मं नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.५ ॥
ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ! ಇವು ನಿನ್ನ ಸಭೆಗಳು, ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಸತ್ಪುರುಷರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮೀರಬೇಡ.
2.111.6
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्त्तितुम् ।
अस्यास्तु वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.६ ॥
ವೃದ್ಧೆಯೂ ಧರ್ಮಶೀಲೆಯೂ ಆದ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮಾತನ್ನು ಮೀರುವುದು ನಿನಗೆ ತಕ್ಕದಲ್ಲ. ಅವಳ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಸತ್ಪುರುಷರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮೀರಬೇಡ.
2.111.7
भरतस्य वचः कुर्वन् याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्त्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ २.१११.७ ॥
ರಾಘವ, ಯಾಚಿಸುವ ಭರತನ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು. ಸತ್ಯ-ಧರ್ಮ-ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು (ಧರ್ಮದಿಂದ) ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ.
2.111.8
एवं मधुरमुक्तस्तु गुरुणा राघवः स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ २.१११.८ ॥
ಗುರು ವಸಿಷ್ಠರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಘವನು (ರಾಮ) ತಾನೇ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
2.111.9
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ २.१११.९ ॥
ತಾಯಿ-ತಂದೆಗಳು ಮಗನ ಕಡೆಗೆ ಸದಾ ತೋರುವ ನಡೆಯನ್ನು, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಮಾಡಿದ ಆ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತೀರಿಸಲಾಗದು.
2.111.10
यथाशक्ति प्रदानेन स्नापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्द्धनेन च ॥ २.१११.१० ॥
ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರ ದಾನ ನೀಡುವುದರಿಂದ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದ, ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ, ನಿತ್ಯ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಪೋಷಿಸುವುದರಿಂದ (ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮಗನನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು).
2.111.11
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ २.१११.११ ॥
ಆ ರಾಜ ದಶರಥ, ನನ್ನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ತಂದೆ. ಅವನು ಕೊಟ್ಟ ಆಜ್ಞೆ ನನ್ನಿಂದ (ಪಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು) ಮಿಥ್ಯವಾಗದು.
2.111.12
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारः सूतं परमदुर्मनाः ॥ २.१११.१२ ॥
ರಾಮನಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಮ ಉದಾರನಾದ ಭರತನು, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಸಾರಥಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
2.111.13
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्य्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ २.१११.१३ ॥
ಹೇ ಸಾರಥಿ! ಇಲ್ಲಿ ಬೇಗನೆ ಬರಿಯ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನನಗಾಗಿ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸು. ಆರ್ಯರು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುವವರೆಗೂ ನಾನು ಅವರ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
2.111.14
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्तात् शालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ २.१११.१४ ॥
ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಕಾಂತಿಹೀನನಾಗಿ, ಧನಹೀನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಂತೆ, ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗುವವರೆಗೂ ಈ ಶಾಲೆಯ ಮುಂದೆ ನಾನು ಮಲಗುತ್ತೇನೆ.
2.111.15
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं प्रेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवास्तरत् स्वयम् ॥ २.१११.१५ ॥
ಆದರೆ ಅವರು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ಕಂಡು ದುಃಖಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ತಾವೇ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ದರ್ಭೆಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಸಿದರು.
2.111.16
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ २.१११.१६ ॥
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ರಾಜರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಭರತ, ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ಪ್ರಿಯನೇ, ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಏಕೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವೆ?"
2.111.17
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान् रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्द्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ २.१११.१७ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಜನರನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಮೂರ್ಧಾಭಿಷಿಕ್ತ ರಾಜರ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಯಮವಲ್ಲ.
2.111.18
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्य्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ २.१११.१८ ॥
ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಏಳು! ಈ ಕಠಿಣ ವ್ರತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ರಾಘವ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೇಗನೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗು.
2.111.19
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ २.१११.१९ ॥
ಭರತನು ಕುಳಿತೇ ಇದ್ದನು. ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಆರ್ಯರೇ, ನೀವು (ರಾಮನಿಗೆ) ಏಕೆ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ?"
2.111.20
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग्वदति राघवः ॥ २.१११.२० ॥
ಆಗ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನನ್ನು ನಾವು ಬಲ್ಲೆವು; ರಾಘವನು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ."
2.111.21
एषो ऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्त्तयितुमञ्जसा ॥ २.१११.२१ ॥
"ಈ ಮಹಾಭಾಗನೂ ತಂದೆಯ ವಚನದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಾವು ಅವನನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಶಕ್ತರಲ್ಲ."
2.111.22
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ २.१११.२२ ॥
ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಅರಿತು ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: "ಧರ್ಮದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಸುಹೃದಯರ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿ."
2.111.23
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक् सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ २.१११.२३ ॥
"ರಾಘವ, ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸು. ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಏಳು; ನನ್ನನ್ನೂ ನೀರನ್ನೂ ಮುಟ್ಟು."
2.111.24
अथोत्थाय जलं स्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रृण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिणः श्रेणयस्तथा ॥ २.१११.२४ ॥
ಆಗ ಎದ್ದು ನೀರನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಭರತನು ಹೇಳಿದನು: "ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಸಭೆಯವರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಕೇಳಲಿ."
2.111.25
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ २.१११.२५ ॥
ನಾನು ತಂದೆಯ ಬಳಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯಾಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ತಾಯಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಮಧರ್ಮಜ್ಞ ಆರ್ಯ ರಾಘವನನ್ನೂ ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.111.26
यदि त्ववश्यं वस्तव्यं कर्त्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ २.१११.२६ ॥
ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು, ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಎಂದಾದರೆ, ನಾನೇ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆನು.
2.111.27
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच रामः सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ २.१११.२७ ॥
ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನು ಸಹೋದರನ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ಮಿತನಾಗಿ, ಪೌರ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಜನರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದನು.
2.111.28
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत् पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ २.१११.२८ ॥
ತಂದೆ ಜೀವಂತವಿದ್ದಾಗ ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾರಿದ್ದು, ಇಟ್ಟದ್ದು, ಕೊಂಡದ್ದು — ಅದನ್ನು ನಾನಾಗಲಿ ಭರತನಾಗಲಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
2.111.29
अपधिर्न मया कार्य्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ २.१११.२९ ॥
ಕಾಡುವಾಸದಲ್ಲಿ ನಾನು ಯಾವುದೇ ನಿಂದನೀಯ ದೋಷವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಾತು ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ; ನನ್ನ ತಂದೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
2.111.30
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ २.१११.३० ॥
ಭರತನು ಸಹನಶೀಲನೂ ಗುರುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವನೂ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಸತ್ಯಸಂಧ ಮಹಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಂಗಳಕರವೇ.
2.111.31
अनेन धर्मशीलेन वनात् प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ २.१११.३१ ॥
ಧರ್ಮಶೀಲನಾದ ಈ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತಮ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುವೆನು.
2.111.32
वृतो राजा हि कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतन्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ २.१११.३२ ॥
ರಾಜನನ್ನು ಕೈಕೇಯಿ ವರದಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದ್ದಳು; ನಾನು ಆ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದೆನು. ಇದರಿಂದ ಆ ಮಹೀಪತಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ಬಿಡಿಸು.