వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.111.1
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोऺहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ २.१११.१ ॥
అప్పుడు రాజపురోహితుడైన వసిష్ఠుడు రామునితో ఇలా చెప్పి, ధర్మయుక్తమైన మరొక మాటను మళ్లీ పలికాడు.
2.111.2
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्य्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ २.१११.२ ॥
ఓ కాకుత్స్థా, ఓ రాఘవా! ఈ లోకంలో పుట్టిన మనిషికి ముగ్గురు గురువులు ఉంటారు: ఆచార్యుడు, తండ్రి, తల్లి.
2.111.3
पिता ह्येनं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ २.१११.३ ॥
పురుషులలో శ్రేష్ఠుడా! తండ్రియే ఈ పురుషుడిని జన్మింపజేస్తాడు; ఆచార్యుడు ప్రజ్ఞను ఇస్తాడు; అందుచేత అతడు గురువు అని పిలువబడతాడు.
2.111.4
सो ऽहं ते पितुराचार्य्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.४ ॥
శత్రువులను తపింపజేసేవాడా! నేను నీ తండ్రికి ఆచార్యుడను, నీకూ ఆచార్యుడనే. నా మాట పాటిస్తూ సత్పురుషుల మార్గాన్ని అతిక్రమించకు.
2.111.5
इमा हि ते परिषदः श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन् धर्मं नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.५ ॥
ప్రియ బాలకా! ఇవి నీ సభలు, శ్రేణులు, ద్విజులు కూడా. వీరిలో ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ సత్పురుషుల మార్గాన్ని అతిక్రమించకు.
2.111.6
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्त्तितुम् ।
अस्यास्तु वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.६ ॥
వృద్ధురాలు, ధర్మశీలిని అయిన నీ తల్లి మాటను అతిక్రమించడం నీకు తగదు. ఆమె మాటను పాటిస్తూ సత్పురుషుల మార్గాన్ని అతిక్రమించకు.
2.111.7
भरतस्य वचः कुर्वन् याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्त्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ २.१११.७ ॥
రాఘవా, యాచించుచున్న భరతుని మాటను నెరవేర్చుము. సత్యధర్మపరాక్రమా, నిన్ను నీవు (ధర్మమునుండి) తప్పించుకోవద్దు.
2.111.8
एवं मधुरमुक्तस्तु गुरुणा राघवः स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ २.१११.८ ॥
గురువు వసిష్ఠుని చేత ఇలా మధురంగా సంబోధించబడిన రాఘవుడు (రాముడు) స్వయంగా కూర్చొని ఉన్న వసిష్ఠునికి సమాధానమిచ్చాడు.
2.111.9
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ २.१११.९ ॥
తల్లిదండ్రులు కుమారునిపట్ల సదా చేసే ప్రవర్తనను, తల్లి మరియు తండ్రి చేసిన ఆ ఉపకారాన్ని సులభంగా తీర్చలేము.
2.111.10
यथाशक्ति प्रदानेन स्नापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्द्धनेन च ॥ २.१११.१० ॥
యథాశక్తి దానం చేయడం, స్నానం చేయించడం, నూనె రాయడం, నిత్యం ప్రియమైన మాటలు, అలాగే పోషించడం ద్వారా (తల్లిదండ్రులు కుమారుని పెంచారు).
2.111.11
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ २.१११.११ ॥
ఆ రాజు దశరథుడు, నన్ను కన్న తండ్రి. ఆయన ఇచ్చిన ఆజ్ఞ నా చేత పాటించబడి వ్యర్థం కాదు.
2.111.12
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारः सूतं परमदुर्मनाः ॥ २.१११.१२ ॥
రాముని చేత ఇలా చెప్పబడిన పరమ ఉదారుడైన భరతుడు, అత్యంత దుఃఖితమైన మనసుతో వెంటనే సారథితో మాట్లాడాడు.
2.111.13
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्य्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ २.१११.१३ ॥
ఓ సారథీ! ఇక్కడ వెంటనే నేలపై నా కోసం దర్భలు పరచు. ఆర్యుడు నాపై ప్రసన్నుడయ్యే వరకు నేను ఆయన ఎదుట కూర్చుంటాను.
2.111.14
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्तात् शालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ २.१११.१४ ॥
ఆహారం లేకుండా, కాంతిహీనుడై, ధనహీనుడైన బ్రాహ్మణునిలా, ఆయన తిరిగి వచ్చేవరకు ఈ శాల ముందు నేను పడుకుంటాను.
2.111.15
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं प्रेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवास्तरत् स्वयम् ॥ २.१११.१५ ॥
అయితే ఆయన రాముని వైపు చూస్తున్న సుమంత్రుని చూసి దుఃఖిత మనస్కుడై, తానే నేలపై దర్భలతో శయ్యను పరిచాడు.
2.111.16
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ २.१११.१६ ॥
మహాతేజస్వి, రాజర్షులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: "భరతా, ఏమి చేస్తున్నావు? ప్రియుడా, నా ఎదుట ఎందుకు కూర్చోవాలని అనుకుంటున్నావు?"
2.111.17
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान् रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्द्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ २.१११.१७ ॥
బ్రాహ్మణుడు ఒక పక్కగా కూర్చొని మనుషులను ఆపగలడు. కానీ శిరస్సున అభిషేకించబడిన రాజుల ఎదుట కూర్చోవడం విధి కాదు.
2.111.18
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्य्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ २.१११.१८ ॥
నరశ్రేష్ఠుడా, లేవు! ఈ కఠిన వ్రతాన్ని విడిచిపెట్టి, రాఘవా, ఇక్కడి నుండి త్వరగా ఉత్తమ నగరమైన అయోధ్యకు వెళ్ళు.
2.111.19
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ २.१११.१९ ॥
భరతుడు కూర్చునే ఉన్నాడు. చుట్టూ చూసి పట్టణ, గ్రామీణ ప్రజలతో ఇలా అన్నాడు: "ఆర్యులారా, మీరు ఎందుకు (రాముడికి) బోధించడం లేదు?"
2.111.20
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग्वदति राघवः ॥ २.१११.२० ॥
అప్పుడు పట్టణ, గ్రామీణ ప్రజలు ఆ మహాత్ముడితో అన్నారు: "కాకుత్స్థుడిని మేము ఎరుగుదుము; రాఘవుడు సరిగానే మాట్లాడతాడు."
2.111.21
एषो ऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्त्तयितुमञ्जसा ॥ २.१११.२१ ॥
"ఈ మహాభాగుడు కూడా తండ్రి మాటలో నిలిచి ఉన్నాడు; అందువల్లనే మేము అతన్ని సులభంగా మరల్చలేకపోతున్నాము."
2.111.22
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ २.१११.२२ ॥
వారి మాటను అర్థం చేసుకుని రాముడు ఇలా అన్నాడు: "ధర్మదృష్టి కలిగిన సుహృత్తుల ఈ మాటలను ఇలా గ్రహించు."
2.111.23
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक् सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ २.१११.२३ ॥
"రాఘవా, ఈ రెండింటినీ విని బాగా ఆలోచించు. మహాబాహూ, లేచి నన్ను, నీటిని స్పృశించు."
2.111.24
अथोत्थाय जलं स्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रृण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिणः श्रेणयस्तथा ॥ २.१११.२४ ॥
అప్పుడు లేచి నీటిని స్పృశించి భరతుడు ఇలా అన్నాడు: "నా మాటను వినుగాక, సభికులు, మంత్రులు, శ్రేణులు."
2.111.25
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ २.१११.२५ ॥
నేను తండ్రిని రాజ్యం కోరను, తల్లికి ఆజ్ఞ ఇవ్వను, పరమధర్మజ్ఞుడైన ఆర్యుడు రాఘవుడిని కూడా అనుమతించను.
2.111.26
यदि त्ववश्यं वस्तव्यं कर्त्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ २.१११.२६ ॥
అవశ్యం నివసించాలి, తండ్రి మాట నెరవేర్చాలి అయితే, నేనే పదునాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో నివసిస్తాను.
2.111.27
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच रामः सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ २.१११.२७ ॥
ధర్మాత్ముడైన రాముడు సోదరుని సత్యవాక్యానికి విస్మితుడై, పౌరులను, జానపదులను చూస్తూ మాట్లాడాడు.
2.111.28
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत् पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ २.१११.२८ ॥
నా తండ్రి జీవించి ఉండగా అమ్మినది, ఉంచినది, కొన్నది ఏదైతే, దానిని నేనైనా, భరతుడైనా తొలగించలేము.
2.111.29
अपधिर्न मया कार्य्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ २.१११.२९ ॥
అడవి వాసంలో నేను నిందనీయమైన దోషం చూడను. కైకేయి చెప్పినది సరైనది; నా తండ్రి చేసినది మంచి పని.
2.111.30
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ २.१११.३० ॥
భరతుడు ఓర్పు గలవాడు, గురువులను గౌరవించేవాడు అని నాకు తెలుసు. సత్యసంధుడైన మహాత్ముడిలో ఇవన్నీ మంచివే.
2.111.31
अनेन धर्मशीलेन वनात् प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ २.१११.३१ ॥
ధర్మశీలుడైన ఈ సోదరునితో అడవి నుండి తిరిగి వచ్చి నేను మళ్ళీ భూమికి ఉత్తమ పతిగా అవుతాను.
2.111.32
वृतो राजा हि कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतन्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ २.१११.३२ ॥
రాజు కైకేయి వరంతో బంధింపబడ్డాడు; నేను ఆ మాటను నెరవేర్చాను. దీని ద్వారా ఆ మహీపతి అయిన తండ్రిని అసత్యం నుండి విడిపించు.