വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.111.1
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोऺहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ २.१११.१ ॥
അപ്പോൾ രാജപുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠൻ രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ധർമ്മസംയുക്തമായ മറ്റൊരു വാക്ക് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
2.111.2
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्य्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ २.१११.२ ॥
കാകുത്സ്ഥാ, രാഘവാ! ഈ ലോകത്ത് ജനിച്ച മനുഷ്യന് മൂന്ന് ഗുരുക്കന്മാരുണ്ട്: ആചാര്യൻ, പിതാവ്, മാതാവ്.
2.111.3
पिता ह्येनं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ २.१११.३ ॥
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ! പിതാവാണ് ഈ പുരുഷനെ ജനിപ്പിക്കുന്നത്; ആചാര്യൻ പ്രജ്ഞ നൽകുന്നു; അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഗുരു എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
2.111.4
सो ऽहं ते पितुराचार्य्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.४ ॥
ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ! ഞാൻ നിന്റെ പിതാവിന്റെ ആചാര്യനാണ്, നിനക്കും ആചാര്യനാണ്. എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച്, സജ്ജനങ്ങളുടെ വഴി ലംഘിക്കരുത്.
2.111.5
इमा हि ते परिषदः श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन् धर्मं नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.५ ॥
പ്രിയപുത്രാ! ഇവർ നിന്റെ സഭകളും, ശ്രേണികളും, ദ്വിജന്മാരും ആണ്. ഇവരുടെ ഇടയിൽ ധർമ്മം ആചരിച്ച്, സജ്ജനങ്ങളുടെ വഴി ലംഘിക്കരുത്.
2.111.6
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्त्तितुम् ।
अस्यास्तु वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.६ ॥
വൃദ്ധയും ധർമ്മശീലയുമായ നിന്റെ മാതാവിന്റെ വാക്കിനെ ലംഘിക്കുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല. അവളുടെ വാക്ക് അനുസരിച്ച്, സജ്ജനങ്ങളുടെ വഴി ലംഘിക്കരുത്.
2.111.7
भरतस्य वचः कुर्वन् याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्त्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ २.१११.७ ॥
രാഘവാ, യാചിക്കുന്ന ഭരതന്റെ വാക്ക് നിറവേറ്റുക. സത്യധർമപരാക്രമിയായ നീ നിന്നെത്തന്നെ (ധർമത്തിൽനിന്ന്) അകറ്റരുത്.
2.111.8
एवं मधुरमुक्तस्तु गुरुणा राघवः स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ २.१११.८ ॥
ഗുരുവായ വസിഷ്ഠനാൽ ഇങ്ങനെ മധുരമായി സംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട രാഘവൻ (രാമൻ) ഇരുന്നിരുന്ന വസിഷ്ഠനോട് തന്നെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
2.111.9
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ २.१११.९ ॥
മാതാപിതാക്കൾ മകനോട് എന്നും കാണിക്കുന്ന പെരുമാറ്റം, മാതാവും പിതാവും ചെയ്ത ആ ഉപകാരം എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചടയ്ക്കാനാവില്ല.
2.111.10
यथाशक्ति प्रदानेन स्नापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्द्धनेन च ॥ २.१११.१० ॥
കഴിവിനൊത്ത് ദാനം ചെയ്തും, കുളിപ്പിച്ചും, തേച്ചുതിരുമ്മിയും, നിത്യം പ്രിയവാക്കുകളാലും, അതുപോലെ പോറ്റിവളർത്തിയും (മാതാപിതാക്കൾ മകനെ വളർത്തി).
2.111.11
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ २.१११.११ ॥
ആ രാജാവായ ദശരഥൻ, എന്നെ ജനിപ്പിച്ച പിതാവ്. അദ്ദേഹം നൽകിയ ആജ്ഞ എന്നാൽ (പാലിക്കപ്പെട്ട്) വ്യർത്ഥമാകില്ല.
2.111.12
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारः सूतं परमदुर्मनाः ॥ २.१११.१२ ॥
രാമനാൽ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട പരമോദാരനായ ഭരതൻ, അത്യന്തം ദുഃഖിതമനസ്സോടെ ഉടൻ സാരഥിയോട് സംസാരിച്ചു.
2.111.13
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्य्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ २.१११.१३ ॥
ഹേ സാരഥീ! ഇവിടെ വേഗം നഗ്നമായ നിലത്ത് എനിക്കായി ദർഭപ്പുല്ല് വിരിക്കൂ. ആര്യൻ എന്നിൽ പ്രസാദിക്കുന്നതുവരെ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഇരിക്കും.
2.111.14
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्तात् शालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ २.१११.१४ ॥
ആഹാരമില്ലാതെ, പ്രകാശമില്ലാതെ, ധനമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണനെപ്പോലെ, അദ്ദേഹം മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഈ ശാലയുടെ മുന്നിൽ ഞാൻ കിടക്കും.
2.111.15
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं प्रेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवास्तरत् स्वयम् ॥ २.१११.१५ ॥
എന്നാൽ രാമനെ നോക്കിനിന്ന സുമന്ത്രനെ കണ്ട് ദുഃഖിതനായി, അദ്ദേഹം തന്നെ നിലത്ത് ദർഭകൾ വിരിച്ച് കിടക്ക ഒരുക്കി.
2.111.16
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ २.१११.१६ ॥
മഹാതേജസ്വിയും രാജർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ രാമൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: "ഭരതാ, എന്തു ചെയ്യുകയാണ്? പ്രിയനേ, എന്റെ മുന്നിൽ എന്തിന് ഇരിക്കാൻ ഭാവിക്കുന്നു?"
2.111.17
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान् रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्द्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ २.१११.१७ ॥
ബ്രാഹ്മണന് ഒരു വശത്തിരുന്ന് ആളുകളെ തടയാം. എന്നാൽ മൂർധാഭിഷിക്തരായ രാജാക്കന്മാരുടെ മുന്നിൽ ഇരിക്കുന്നത് വിധിയല്ല.
2.111.18
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्य्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ २.१११.१८ ॥
നരശ്രേഷ്ഠാ, എഴുന്നേൽക്കൂ! ഈ കഠിനവ്രതം ഉപേക്ഷിച്ച് രാഘവാ, ഇവിടെനിന്ന് വേഗം ശ്രേഷ്ഠനഗരമായ അയോധ്യയിലേക്ക് പോകൂ.
2.111.19
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ २.१११.१९ ॥
ഭരതൻ ഇരുന്നുകൊണ്ടുതന്നെ നാലുപാടും നോക്കി നഗരവാസികളോടും ഗ്രാമവാസികളോടും പറഞ്ഞു: "ആര്യരേ, നിങ്ങൾ (രാമനെ) എന്തുകൊണ്ട് ഉപദേശിക്കുന്നില്ല?"
2.111.20
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग्वदति राघवः ॥ २.१११.२० ॥
അപ്പോൾ നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ആ മഹാത്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: "കാകുത്സ്ഥനെ ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു; രാഘവൻ ശരിയായിത്തന്നെ സംസാരിക്കും."
2.111.21
एषो ऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्त्तयितुमञ्जसा ॥ २.१११.२१ ॥
"ഈ മഹാഭാഗനും പിതാവിന്റെ വാക്കിൽത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിനാൽ അവനെ എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ ഞങ്ങൾക്കു കഴിയുന്നില്ല."
2.111.22
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ २.१११.२२ ॥
അവരുടെ വാക്ക് മനസ്സിലാക്കി രാമൻ പറഞ്ഞു: "ധർമ്മദൃഷ്ടിയുള്ള സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഈ വാക്കുകൾ ഇപ്രകാരം ഗ്രഹിക്കുക."
2.111.23
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक् सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ २.१११.२३ ॥
"രാഘവാ, ഇവ രണ്ടും കേട്ട് നന്നായി ചിന്തിക്കുക. മഹാബാഹോ, എഴുന്നേറ്റ് എന്നെയും ജലത്തെയും സ്പർശിക്കുക."
2.111.24
अथोत्थाय जलं स्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रृण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिणः श्रेणयस्तथा ॥ २.१११.२४ ॥
അപ്പോൾ എഴുന്നേറ്റ് ജലം സ്പർശിച്ചു ഭരതൻ പറഞ്ഞു: "എന്റെ വാക്ക് സഭക്കാരും മന്ത്രിമാരും സംഘങ്ങളും കേൾക്കട്ടെ."
2.111.25
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ २.१११.२५ ॥
ഞാൻ പിതാവിനോട് രാജ്യം ചോദിക്കുന്നില്ല, മാതാവിനെ ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, പരമധർമ്മജ്ഞനായ ആര്യനായ രാഘവനെയും അനുവദിക്കുന്നില്ല.
2.111.26
यदि त्ववश्यं वस्तव्यं कर्त्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ २.१११.२६ ॥
അവശ്യം വസിക്കണമെങ്കിൽ, പിതാവിന്റെ വചനം അനുഷ്ഠിക്കണമെങ്കിൽ, ഞാൻ തന്നെ പതിന്നാലു വർഷം വനത്തിൽ വസിക്കും.
2.111.27
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच रामः सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ २.१११.२७ ॥
ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ സഹോദരന്റെ സത്യവാക്യത്താൽ വിസ്മയിച്ച്, പൗരന്മാരെയും ജനപദവാസികളെയും നോക്കി സംസാരിച്ചു.
2.111.28
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत् पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ २.१११.२८ ॥
പിതാവ് ജീവിച്ചിരിക്കെ എനിക്കുവേണ്ടി വിറ്റതും സൂക്ഷിച്ചതും വാങ്ങിയതും ആയത് എനിക്കോ ഭരതനോ മാറ്റാനാവില്ല.
2.111.29
अपधिर्न मया कार्य्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ २.१११.२९ ॥
വനവാസത്തിൽ ഞാൻ നിന്ദ്യമായ ഒരു കുറ്റവും കാണുന്നില്ല. കൈകേയി പറഞ്ഞത് ഉചിതമാണ്; എന്റെ പിതാവ് നല്ലത് ചെയ്തു.
2.111.30
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ २.१११.३० ॥
ഭരതൻ ക്ഷമയുള്ളവനും ഗുരുജനങ്ങളെ ആദരിക്കുന്നവനും ആണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു. സത്യസന്ധനായ മഹാത്മാവിൽ ഇതെല്ലാം മംഗളമാണ്.
2.111.31
अनेन धर्मशीलेन वनात् प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ २.१११.३१ ॥
ധർമ്മശീലനായ ഈ സഹോദരനോടൊപ്പം കാട്ടിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തി ഞാൻ വീണ്ടും ഭൂമിയുടെ ഉത്തമ പതിയാകും.
2.111.32
वृतो राजा हि कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतन्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ २.१११.३२ ॥
രാജാവിനെ കൈകേയി വരത്താൽ ബന്ധിച്ചു; ഞാൻ ആ വാക്ക് നിറവേറ്റി. ഇതിനാൽ ആ മഹീപതിയായ പിതാവിനെ അസത്യത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കൂ.