รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.111.1
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोऺहितः ।
अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः ॥ २.१११.१ ॥
ครั้นนั้น วสิษฐ ปุโรหิตของพระราชา กล่าวกับพระรามแล้ว ก็กล่าวถ้อยคำอีกประการหนึ่งที่เปี่ยมด้วยธรรม
2.111.2
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः ।
आचार्य्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव ॥ २.१११.२ ॥
ข้าแต่กากุตสถ ข้าแต่ราฆวะ สำหรับบุรุษผู้เกิดมาในโลกนี้ มีครูอยู่สามผู้ คือ อาจารย์ บิดา และมารดา
2.111.3
पिता ह्येनं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते ॥ २.१११.३ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่คน บิดาเป็นผู้ให้กำเนิดบุรุษผู้นี้ ส่วนอาจารย์ประทานปัญญา เพราะเหตุนั้นท่านจึงถูกเรียกว่าครู
2.111.4
सो ऽहं ते पितुराचार्य्यस्तव चैव परन्तप ।
मम त्वं वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.४ ॥
ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู เราคืออาจารย์ของบิดาของเจ้า และเป็นอาจารย์ของเจ้าด้วย จงฟังถ้อยคำของเรา อย่าละเมิดทางแห่งผู้ประเสริฐ
2.111.5
इमा हि ते परिषदः श्रेणयश्च द्विजास्तथा ।
एषु तात चरन् धर्मं नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.५ ॥
ข้าแต่ลูกรัก นี่คือที่ประชุมของเจ้า คณะช่างฝีมือทั้งหลาย และพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง จงประพฤติธรรมในหมู่เขาเหล่านั้น อย่าละเมิดทางแห่งผู้ประเสริฐ
2.111.6
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्त्तितुम् ।
अस्यास्तु वचनं कुर्वन् नातिवर्त्तेः सताङ्गतिम् ॥ २.१११.६ ॥
ไม่สมควรที่เจ้าจะละเลยมารดาผู้ชราและมีศีลธรรม จงฟังถ้อยคำของมารดานาง อย่าละเมิดทางแห่งผู้ประเสริฐ
2.111.7
भरतस्य वचः कुर्वन् याचमानस्य राघव ।
आत्मानं नातिवर्त्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम ॥ २.१११.७ ॥
ข้าแต่ราฆวะ จงทำตามคำของภรตที่กำลังวิงวอนอยู่ เจ้าผู้มีความกล้าหาญตั้งมั่นในสัจจะและธรรม ไม่ควรหันหนีจากสิ่งนั้นเลย
2.111.8
एवं मधुरमुक्तस्तु गुरुणा राघवः स्वयम् ।
प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः ॥ २.१११.८ ॥
เมื่อครูกล่าวด้วยถ้อยคำอ่อนหวานเช่นนี้แล้ว พระราฆวะเองก็ตอบวสิษฐผู้นั่งอยู่ที่นั่น บุรุษผู้ประเสริฐที่สุด
2.111.9
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतः सदा ।
न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम् ॥ २.१११.९ ॥
การปฏิบัติที่มารดาและบิดาแสดงต่อบุตรอยู่เสมอ ความกรุณาที่มารดาและบิดากระทำนั้น ไม่อาจตอบแทนได้โดยง่าย
2.111.10
यथाशक्ति प्रदानेन स्नापनोच्छादनेन च ।
नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्द्धनेन च ॥ २.१११.१० ॥
ด้วยการให้ตามกำลัง ด้วยการอาบน้ำและทาน้ำมันให้ ด้วยการกล่าวถ้อยคำน่ารักเสมอ และด้วยการเลี้ยงดูบำรุงให้เติบโต ท่านทั้งสองจึงเลี้ยงดูบุตรมา
2.111.11
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम ।
आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ २.१११.११ ॥
พระราชาทศรถผู้เป็นบิดาที่ให้กำเนิดเรานั้น คำสั่งที่ท่านได้ประทานไว้ เราจะไม่ทำให้เป็นโมฆะ
2.111.12
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम् ।
उवाच परमोदारः सूतं परमदुर्मनाः ॥ २.१११.१२ ॥
เมื่อพระรามตรัสดังนี้แล้ว ภรตผู้มีน้ำใจกว้างขวางยิ่ง มีใจทุกข์ระทมอย่างยิ่ง จึงกล่าวตอบทันทีแก่สารถี
2.111.13
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे ।
आर्य्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति ॥ २.१११.१३ ॥
สารถีเอ๋ย จงปูหญ้าคาให้เราเร็วๆ ณ ที่นี้บนพื้นดินเปล่า เราจะนั่งเผชิญหน้ากับท่านผู้เป็นอารยะ จนกว่าท่านจะพอพระทัยเรา
2.111.14
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः ।
शेष्ये पुरस्तात् शालाया यावन्न प्रतियास्यति ॥ २.१११.१४ ॥
ข้าพเจ้าจะอดอาหาร ไร้แสงสว่างแห่งใจ เหมือนพราหมณ์ที่หมดทรัพย์ จะนอนอยู่ข้างหน้าศาลา จนกว่าท่านจะเสด็จกลับมา
2.111.15
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं प्रेक्ष्य दुर्मनाः ।
कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवास्तरत् स्वयम् ॥ २.१११.१५ ॥
แต่สุมันตระเห็นพระรามกำลังมองดูอยู่ เมื่อเห็นดังนั้น ภรตผู้มีใจทุกข์ระทม ก็ปูที่นอนหญ้าคาไว้บนพื้นดินด้วยพระองค์เอง
2.111.16
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः ।
किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि ॥ २.१११.१६ ॥
พระรามผู้มีรัศมีรุ่งโรจน์ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ราชฤๅษี ตรัสกับภรตว่า "ภรตเอ๋ย เจ้าทำอะไรอยู่ เจ้าลูกรัก เหตุใดเจ้าจึงจะนั่งลงเผชิญหน้ากับเรา"
2.111.17
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान् रोद्धुमिहार्हति ।
न तु मूर्द्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने ॥ २.१११.१७ ॥
พราหมณ์อาจนั่งอยู่ข้างเดียวและกั้นผู้คนไว้ได้ที่นี่ แต่ผู้ที่รับมุรธาภิเษกแล้ว ตามธรรมเนียมไม่ควรนั่งลงเผชิญหน้าผู้ที่รับมุรธาภิเษกเหมือนกัน
2.111.18
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम् ।
पुरवर्य्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव ॥ २.१११.१८ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นเสือในหมู่คน จงลุกขึ้นเถิด จงละวัตรอันโหดร้ายนี้เสีย ข้าแต่ราฆวะ จงรีบจากที่นี่ไปยังนครอโยธยาอันประเสริฐ
2.111.19
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम् ।
उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ ॥ २.१११.१९ ॥
ฝ่ายภรตยังนั่งอยู่ ได้มองไปรอบๆ แล้วกล่าวกับชาวเมืองและชาวชนบท ว่า "ท่านทั้งหลายผู้เป็นอารยะ เหตุใดท่านจึงไม่ตักเตือนพระองค์เล่า"
2.111.20
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः ।
काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग्वदति राघवः ॥ २.१११.२० ॥
ชาวเมืองและชาวชนบทจึงกล่าวแก่ผู้มีจิตใหญ่นั้นว่า "เรารู้จักกากุตสถ พระราฆวะตรัสถูกต้องแล้ว"
2.111.21
एषो ऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति ।
अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्त्तयितुमञ्जसा ॥ २.१११.२१ ॥
พระองค์ผู้มีบุญยิ่งนี้ก็ยังดำรงอยู่ในถ้อยคำของพระบิดา เพราะเหตุนี้เราจึงไม่อาจหันพระองค์กลับได้โดยง่าย
2.111.22
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत् ।
एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम् ॥ २.१११.२२ ॥
เมื่อทราบถ้อยคำของพวกเขาแล้ว พระรามจึงตรัสว่า "จงฟังถ้อยคำของมิตรสหายเหล่านี้ ผู้มีดวงตาคือธรรม ดังนี้เถิด"
2.111.23
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक् सम्पश्य राघव ।
उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम् ॥ २.१११.२३ ॥
"ข้าแต่พระราฆพ เมื่อได้ฟังทั้งสองฝ่ายนี้แล้ว จงพิจารณาให้ถ้วนถี่ ข้าแต่ผู้มีพระพาหาอันยิ่งใหญ่ จงลุกขึ้นและแตะต้องข้าพเจ้ากับน้ำนั้นเถิด"
2.111.24
अथोत्थाय जलं स्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
श्रृण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिणः श्रेणयस्तथा ॥ २.१११.२४ ॥
ครั้นแล้ว ภรตลุกขึ้นแตะต้องน้ำ แล้วกล่าวว่า "ขอให้ที่ประชุม เหล่าเสนาอำมาตย์ และสมาคมช่างฝีมือทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้าเถิด"
2.111.25
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम् ।
आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम् ॥ २.१११.२५ ॥
ข้าพเจ้ามิได้ขอราชสมบัติจากพระบิดา และมิได้บังคับพระมารดา ข้าพเจ้ามิได้อนุญาตให้พระราฆพผู้ประเสริฐ ผู้รู้ธรรมอันสูงสุด ไปจากไปเลย
2.111.26
यदि त्ववश्यं वस्तव्यं कर्त्तव्यं च पितुर्वचः ।
अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने ॥ २.१११.२६ ॥
หากจำต้องอยู่ และถ้อยคำของพระบิดาต้องได้รับการปฏิบัติ ข้าพเจ้าเองจะอยู่ในป่าเป็นเวลาสิบสี่ปี
2.111.27
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः ।
उवाच रामः सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम् ॥ २.१११.२७ ॥
พระรามผู้มีจิตใจในธรรม เมื่อประหลาดใจในถ้อยคำอันเป็นความจริงของพระอนุชา จึงมองดูประชาชนชาวเมืองและชาวชนบท แล้วตรัสขึ้น
2.111.28
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत् पित्रा जीवता मम ।
न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा ॥ २.१११.२८ ॥
สิ่งที่พระบิดาของข้าพเจ้าขาย จำนำ หรือซื้อไว้เพื่อข้าพเจ้าขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ ไม่อาจเพิกถอนได้ ทั้งโดยข้าพเจ้าและโดยภรต
2.111.29
अपधिर्न मया कार्य्यो वनवासे जुगुप्सितः ।
युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम् ॥ २.१११.२९ ॥
ข้าพเจ้าไม่เห็นความผิดน่าตำหนิใดในการเนรเทศไปอยู่ป่า สิ่งที่ไกเกยีกล่าวนั้นถูกต้องแล้ว และพระบิดาของข้าพเจ้าได้ทำกรรมดีแล้ว
2.111.30
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम् ।
सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि ॥ २.१११.३० ॥
ข้าพเจ้ารู้ว่าภรตเป็นผู้อดทนและเคารพผู้ใหญ่ ในผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้มั่นในสัตย์นี้ ทุกสิ่งนี้ย่อมนำมาซึ่งความดีงามอย่างแท้จริง
2.111.31
अनेन धर्मशीलेन वनात् प्रत्यागतः पुनः ।
भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः ॥ २.१११.३१ ॥
เมื่อกลับจากป่ามาอีกครั้ง พร้อมกับพระอนุชาผู้มีศีลธรรมนี้ ข้าพเจ้าจะได้เป็นจอมกษัตริย์ผู้ประเสริฐแห่งแผ่นดินอีกครั้ง
2.111.32
वृतो राजा हि कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम् ।
अनृतन्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम् ॥ २.१११.३२ ॥
พระราชาถูกไกเกยีผูกมัดด้วยพร และข้าพเจ้าได้ปฏิบัติตามถ้อยคำนั้น ด้วยเหตุนี้ ข้าแต่ผู้มีพระพาหา จงปลดปล่อยพระบิดาผู้เป็นจอมกษัตริย์แห่งแผ่นดินนั้นให้พ้นจากการกล่าวเท็จเถิด