વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.112.1
तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।
विस्मिताः सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥ २.११२.१ ॥
અપ્રતિમ તેજવાળા એ બે ભાઈઓનું મિલન રોમાંચક હતું; તે જોઈને ભેગા થયેલા મહર્ષિઓ વિસ્મિત થયા.
2.112.2
अन्तर्हितास्त्वृषिगणाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
तौ भ्रातरौ महात्मानौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥ २.११२.२ ॥
છુપાઈને ઊભેલા ઋષિગણો, સિદ્ધો અને પરમર્ષિઓએ તે બંને મહાત્મા, કાકુત્સ્થ વંશના ભાઈઓની પ્રશંસા કરી.
2.112.3
स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।
श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोः स्पृहयामहे ॥ २.११२.३ ॥
ધર્મજ્ઞ અને ધર્મમાં પરાક્રમી એવા બે પુત્રો જેને છે તે ધન્ય છે; એ બંનેનો સંવાદ સાંભળી અમે પણ તેની ઇચ્છા રાખીએ છીએ.
2.112.4
ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः ।
भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः सङ्गता वचः ॥ २.११२.४ ॥
ત્યારે દશગ્રીવના વધની ઇચ્છા રાખનારા ઋષિગણો ઝડપથી ભેગા થઈ રાજશાર્દૂલ ભરતને આમ બોલ્યા.
2.112.5
कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः ।
ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥ २.११२.५ ॥
હે કુળમાં જન્મેલા મહાપ્રાજ્ઞ, મહાચરિત્રવાળા, મહાયશસ્વી! જો તું પિતાનો વિચાર કરે છે તો રામનું વચન સ્વીકારવું જોઈએ.
2.112.6
सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।
अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.११२.६ ॥
અમે ઇચ્છીએ છીએ કે આ રામ સદા પિતાના ઋણથી મુક્ત રહે; અને કૈકેયીના વચનઋણથી મુક્ત થવાથી જ દશરથ સ્વર્ગે ગયા.
2.112.7
एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः ।
राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वांस्वां गतिं गताः ॥ २.११२.७ ॥
આટલું કહીને ગંધર્વો, મહર્ષિઓ અને રાજર્ષિઓ બધા ત્યારે જ પોતપોતાના માર્ગે ચાલ્યા ગયા.
2.112.8
ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः ।
रामः संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥ २.११२.८ ॥
એ શુભ વચનથી પ્રસન્ન થયેલા, શુભ દર્શનવાળા રામે હર્ષિત મુખે તે ઋષિઓનું સન્માન કર્યું.
2.112.9
स्रस्तगात्रस्तु भरतः स वाचा सज्जमानया ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥ २.११२.९ ॥
પણ શિથિલ અંગવાળા ભરતે લથડતી વાણીથી, હાથ જોડીને, રાઘવને ફરી આ વચન કહ્યું.
2.112.10
राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।
कर्त्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम् ॥ २.११२.१० ॥
હે કાકુત્સ્થ! રાજધર્મ અને કુલધર્મની પરંપરાનો વિચાર કરીને મારી અને મારી માતાની યાચના પૂરી કરવી આપને યોગ્ય છે.
2.112.11
रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।
पौरजानपदांश्चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा ॥ २.११२.११ ॥
આટલું મોટું રાજ્ય એકલો રક્ષી શકું એવી મારામાં હિંમત નથી; અનુરક્ત પૌરજનો અને જનપદવાસીઓને રીઝવવાનું પણ હું કરી શકું નહીં.
2.112.12
ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।
त्वामेव प्रतिकांक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥ २.११२.१२ ॥
અમારા સગાં, યોદ્ધાઓ, મિત્રો અને હિતેચ્છુઓ પણ ખેડૂતો મેઘની રાહ જુએ તેમ કેવળ આપની જ પ્રતીક્ષા કરી રહ્યા છે.
2.112.13
इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।
शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥ २.११२.१३ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, આ રાજ્ય સ્વીકારીને તેની સ્થાપના કર. હે કાકુત્સ્થ, લોકના પાલનમાં તું સમર્થ છે.
2.112.14
इत्युक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।
भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः ॥ २.११२.१४ ॥
આમ કહીને પ્રિયવાદી ભરત ત્યારે ભાઈના ચરણોમાં પડ્યા અને રામને જ અત્યંત આગ્રહથી પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા.
2.112.15
तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।
श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥ २.११२.१५ ॥
તે ભાઈને ખોળામાં બેસાડીને રામે પોતે આ વચનો કહ્યાં — શ્યામવર્ણ, કમળનયન, મત્ત હંસ જેવા સ્વરવાળા ભરતને.
2.112.16
आगता त्वामियं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या ।
भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि ॥ २.११२.१६ ॥
હે તાત, તારામાં સ્વભાવથી અને તાલીમથી જન્મેલી આ બુદ્ધિ આવી છે; આ પૃથ્વીનું રક્ષણ કરવા પણ તું અત્યંત ઉત્સુક છે.
2.112.17
अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।
सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय ॥ २.११२.१७ ॥
અમાત્યો, મિત્રો, બુદ્ધિમાનો અને મંત્રીઓ સાથે મસલત કરીને, ભલે કેટલાં પણ મોટાં હોય, બધાં કામો કરાવ.
2.112.18
लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् ।
अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥ २.११२.१८ ॥
ચંદ્રથી લક્ષ્મી દૂર થાય, અથવા હિમાલય પોતાનો બરફ છોડે, અથવા સાગર કિનારો ઓળંગે, તોપણ હું પિતાની પ્રતિજ્ઞા નહીં તોડું.
2.112.19
कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्त्तव्यं वर्त्तितव्यं च मातृवत् ॥ २.११२.१९ ॥
પ્રિય ભાઈ, કામનાથી કે લોભથી માતાએ તારા માટે આ કર્યું હોય તો પણ તે મનમાં ન રાખજે; તેમની સાથે માતાની જેમ જ વર્તજે.
2.112.20
एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।
तेजसादित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥ २.११२.२० ॥
આ પ્રમાણે બોલતા રામને કૌસલ્યાપુત્ર ભરતે કહ્યું; તેઓ તેજમાં સૂર્ય સમાન અને પ્રતિપદાના ચંદ્ર જેવા દર્શનીય હતા.
2.112.21
अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।
एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥ २.११२.२१ ॥
સોનાથી શણગારેલી આ પાદુકાઓ પર પગ મૂકીને ચઢો; આ બંને સમસ્ત લોકનું યોગક્ષેમ સાધશે.
2.112.22
सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च ।
प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥ २.११२.२२ ॥
તે મહાતેજસ્વી નરશ્રેષ્ઠે પાદુકાઓ પર ચઢીને, પછી ઉતરીને, મહાત્મા ભરતને આપી.
2.112.23
स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् ।
चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्यहम् ॥ २.११२.२३ ॥
પાદુકાઓને પ્રણામ કરીને તેમણે રામને કહ્યું—ચૌદ વર્ષ સુધી હું જટા અને વલ્કલ ધારણ કરીશ.
2.112.24
फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।
तवागमनमाकांक्षन् वसन् वै नगराद्बहिः ॥ २.११२.२४ ॥
હે વીર, રઘુનંદન, હું ફળ-મૂળ ખાઈને નગરની બહાર રહીને તમારા પાછા આવવાની રાહ જોઈશ.
2.112.25
तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप ।
चतुर्दशे हि सम्पूर्णे वर्षे ऽहनि रघूत्तम ।
न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.११२.२५ ॥
હે શત્રુદમન, તારી પાદુકાઓ પર રાજ્યભાર સોંપીને, હે રઘુશ્રેષ્ઠ, ચૌદ વર્ષ પૂર્ણ થવાના દિવસે જો હું તને નહીં જોઉં, તો હું અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ.
2.112.26
तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ।
शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ॥ २.११२.२६ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને, તેને આદરપૂર્વક આલિંગન આપીને, અને શત્રુઘ્નને પણ આલિંગન આપીને, તેણે ભરતને આ કહ્યું.
2.112.27
मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ।
मया च सीतया चैव शप्तो ऽसि रघुसत्तम ॥ २.११२.२७ ॥
માતા કૈકેયીનું રક્ષણ કરજે, તેના પ્રત્યે ક્રોધ ન કરજે. હે રઘુશ્રેષ્ઠ, મારા દ્વારા અને સીતા દ્વારા તું શપથથી બંધાયેલો છે.
2.112.28
इत्युक्त्वा ऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ऺह ॥ २.११२.२८ ॥
આ પ્રમાણે કહીને, આંસુઓથી ભરેલી આંખો સાથે તેણે ભાઈને વિદાય આપી.
2.112.29
स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्द्धनि ॥ २.११२.२९ ॥
ધર્મજ્ઞ, પ્રતાપી ભરતે તે સુશોભિત પાદુકાઓની સારી રીતે પૂજા કરી, રાઘવની પ્રદક્ષિણા કરી, અને ઉત્તમ હાથીના મસ્તક પર તેમને મૂક્યા.
2.112.30
अथानुपूर्व्यात् प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ ।
व्यसर्जयद्राघववंशवर्द्धनः स्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः ॥ २.११२.३० ॥
પછી ક્રમપૂર્વક તે લોકોને, વડીલોને, મંત્રીઓ અને પ્રજાને, તેમજ બન્ને નાના ભાઈઓને અભિવાદન કરીને વિદાય આપી — રઘુવંશને વધારનાર, પોતાના ધર્મમાં હિમાલયની જેમ સ્થિર એવા તેમણે.
2.112.31
तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।
स त्वेव मातऽरभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥ २.११२.३१ ॥
આંસુથી રૂંધાયેલા કંઠવાળી માતાઓ દુઃખને કારણે તેને વિદાય આપી શકી નહીં. પરંતુ રામે બધી માતાઓને પ્રણામ કરીને રડતા રડતા પોતાની કુટિરમાં પ્રવેશ કર્યો.