ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.112.1
तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।
विस्मिताः सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥ २.११२.१ ॥
ଅପ୍ରତିମ ତେଜସ୍ୱୀ ସେହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମିଳନ ରୋମାଞ୍ଚକର ଥିଲା; ତାହା ଦେଖି ସମବେତ ମହର୍ଷିମାନେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
2.112.2
अन्तर्हितास्त्वृषिगणाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
तौ भ्रातरौ महात्मानौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥ २.११२.२ ॥
ଲୁଚି ରହିଥିବା ଋଷିଗଣ, ସିଦ୍ଧଗଣ ଏବଂ ପରମ ଋଷିମାନେ ସେହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
2.112.3
स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।
श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोः स्पृहयामहे ॥ २.११२.३ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମରେ ପରାକ୍ରମୀ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଯାହାର, ସେ ଧନ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ସମ୍ଭାଷଣ ଶୁଣି ଆମେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଇଚ୍ଛା କରୁ।
2.112.4
ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः ।
भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः सङ्गता वचः ॥ २.११२.४ ॥
ତା'ପରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ବଧ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଋଷିଗଣ ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ର ହୋଇ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ ଭରତଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
2.112.5
कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः ।
ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥ २.११२.५ ॥
ହେ କୁଳରେ ଜାତ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମହାଚରିତ୍ରବାନ୍, ମହାଯଶସ୍ୱୀ! ଯଦି ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ, ତେବେ ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
2.112.6
सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।
अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.११२.६ ॥
ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁ ଯେ ଏହି ରାମ ସଦା ପିତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ; ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ବଚନ-ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାରୁ ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
2.112.7
एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः ।
राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वांस्वां गतिं गताः ॥ २.११२.७ ॥
ଏତିକି କହି ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହର୍ଷି ଓ ରାଜର୍ଷିମାନେ ସମସ୍ତେ ସେତେବେଳେ ନିଜ ନିଜ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ।
2.112.8
ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः ।
रामः संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥ २.११२.८ ॥
ସେହି ଶୁଭ ବାକ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ଶୁଭଦର୍ଶନ ରାମ ହର୍ଷିତ ମୁଖରେ ସେହି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
2.112.9
स्रस्तगात्रस्तु भरतः स वाचा सज्जमानया ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥ २.११२.९ ॥
କିନ୍ତୁ ଶିଥିଳ ଅଙ୍ଗ ଭରତ ଅଟକି ଅଟକି କଥା କହି, ହାତ ଯୋଡ଼ି, ରାଘବଙ୍କୁ ପୁଣି ଏ କଥା କହିଲେ।
2.112.10
राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।
कर्त्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम् ॥ २.११२.१० ॥
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ! ରାଜଧର୍ମ ଓ କୁଳଧର୍ମର ପରମ୍ପରା ବିଚାର କରି ମୋର ଓ ମୋ ମାତାଙ୍କର ଯାଚନା ପୂରଣ କରିବା ଆପଣଙ୍କର ଉଚିତ।
2.112.11
रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।
पौरजानपदांश्चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा ॥ २.११२.११ ॥
ଏତେ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଏକାକୀ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମୋର ସାହସ ନାହିଁ; ଅନୁରକ୍ତ ନଗରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
2.112.12
ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।
त्वामेव प्रतिकांक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥ २.११२.१२ ॥
ଆମ ଜ୍ଞାତି, ଯୋଦ୍ଧା, ମିତ୍ର ଓ ହିତୈଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ କୃଷକମାନେ ମେଘକୁ ଚାହିଁଥିବା ପରି କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
2.112.13
इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।
शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥ २.११२.१३ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କର। ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଲୋକପାଳନରେ ତୁମେ ସମର୍ଥ।
2.112.14
इत्युक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।
भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः ॥ २.११२.१४ ॥
ଏପରି କହି ପ୍ରିୟବାଦୀ ଭରତ ସେତେବେଳେ ଭାଇଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ହିଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
2.112.15
तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।
श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥ २.११२.१५ ॥
ସେହି ଭାଇଙ୍କୁ କୋଳରେ ବସାଇ ରାମ ନିଜେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ — ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, କମଳନୟନ, ମତ୍ତ ହଂସ ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ଭରତଙ୍କୁ।
2.112.16
आगता त्वामियं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या ।
भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि ॥ २.११२.१६ ॥
ହେ ତାତ, ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱଭାବରୁ ଓ ଶିକ୍ଷାରୁ ଜାତ ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଆସିଛି; ଏହି ପୃଥିବୀ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ।
2.112.17
अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।
सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय ॥ २.११२.१७ ॥
ଅମାତ୍ୟ, ସୁହୃଦ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରି, ଯେତେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଅ।
2.112.18
लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् ।
अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥ २.११२.१८ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୂରେଇଗଲେ, କିମ୍ବା ହିମାଳୟ ନିଜ ତୁଷାର ତ୍ୟାଗ କଲେ, କିମ୍ବା ସାଗର ନିଜ କୂଳ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ତଥାପି ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭାଙ୍ଗିବି ନାହିଁ।
2.112.19
कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्त्तव्यं वर्त्तितव्यं च मातृवत् ॥ २.११२.१९ ॥
ପ୍ରିୟ ଭାଇ, କାମନାରେ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ମାତା ତୁମ ପାଇଁ ଏହା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ମନରେ ରଖିବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ସହିତ ମାତାଙ୍କ ପରି ବ୍ୟବହାର କର।
2.112.20
एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।
तेजसादित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥ २.११२.२० ॥
ଏପରି କହୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ କୌଶଲ୍ୟାପୁତ୍ର ଭରତ କହିଲେ; ସେ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଏବଂ ପ୍ରତିପଦାର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
2.112.21
अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।
एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥ २.११२.२१ ॥
ସୁନାରେ ସଜ୍ଜିତ ଏହି ପାଦୁକା ଉପରେ ପାଦ ରଖି ଆରୋହଣ କର; ଏ ଦୁଇଟି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଯୋଗକ୍ଷେମ ବିଧାନ କରିବେ।
2.112.22
सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च ।
प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥ २.११२.२२ ॥
ସେହି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଦୁକା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ପରେ ଓହ୍ଲାଇ, ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଲେ।
2.112.23
स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् ।
चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्यहम् ॥ २.११२.२३ ॥
ପାଦୁକାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—ଚଉଦ ବର୍ଷ ମୁଁ ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳ ଧାରଣ କରି ରହିବି।
2.112.24
फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।
तवागमनमाकांक्षन् वसन् वै नगराद्बहिः ॥ २.११२.२४ ॥
ହେ ବୀର, ରଘୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଫଳମୂଳ ଖାଇ, ନଗର ବାହାରେ ରହି, ତୁମର ଫେରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି।
2.112.25
तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप ।
चतुर्दशे हि सम्पूर्णे वर्षे ऽहनि रघूत्तम ।
न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.११२.२५ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ତୁମ ପାଦୁକା ଉପରେ ରାଜ୍ୟଭାର ସମର୍ପଣ କରି, ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚଉଦ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ ହେବାର ଦିନରେ ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ନ ଦେଖେ, ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
2.112.26
तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ।
शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ॥ २.११२.२६ ॥
'ସେପରି ହେଉ' ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ତାକୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେ ଭରତଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.112.27
मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ।
मया च सीतया चैव शप्तो ऽसि रघुसत्तम ॥ २.११२.२७ ॥
ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କର ନାହିଁ। ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶପଥବଦ୍ଧ ହୋଇଛ।
2.112.28
इत्युक्त्वा ऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ऺह ॥ २.११२.२८ ॥
ଏହା କହି, ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ସେ ଭାଇଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
2.112.29
स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्द्धनि ॥ २.११२.२९ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଭରତ ସେହି ସୁସଜ୍ଜିତ ପାଦୁକାକୁ ଭଲ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ହାତୀର ମସ୍ତକ ଉପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିଲେ।
2.112.30
अथानुपूर्व्यात् प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ ।
व्यसर्जयद्राघववंशवर्द्धनः स्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः ॥ २.११२.३० ॥
ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ, ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୁଇ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି ବିଦାୟ ଦେଲେ — ରଘୁବଂଶର ବର୍ଦ୍ଧନକାରୀ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ହିମାଳୟ ପରି ଅଚଳ ସେ।
2.112.31
तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।
स त्वेव मातऽरभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥ २.११२.३१ ॥
ଲୁହରେ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ମାତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାମ ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ କୁଟୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।