ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.112.1
तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।
विस्मिताः सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥ २.११२.१ ॥
ਅਪ੍ਰਤਿਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਰੋਮਾਂਚਕ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।
2.112.2
अन्तर्हितास्त्वृषिगणाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
तौ भ्रातरौ महात्मानौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥ २.११२.२ ॥
ਓਹਲੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਗਣਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ।
2.112.3
स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।
श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोः स्पृहयामहे ॥ २.११२.३ ॥
ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
2.112.4
ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः ।
भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः सङ्गता वचः ॥ २.११२.४ ॥
ਫਿਰ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਗਣ ਛੇਤੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ।
2.112.5
कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः ।
ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥ २.११२.५ ॥
ਹੇ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਮਹਾਚਰਿਤ੍ਰ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ! ਜੇ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.112.6
सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।
अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.११२.६ ॥
ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਰਾਮ ਸਦਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਬਚਨ-ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਦਸ਼ਰਥ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ।
2.112.7
एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः ।
राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वांस्वां गतिं गताः ॥ २.११२.७ ॥
ਇਤਨਾ ਆਖ ਕੇ ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸਭ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਗਏ।
2.112.8
ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः ।
रामः संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥ २.११२.८ ॥
ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ, ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਖਿੜੇ ਮੁਖ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
2.112.9
स्रस्तगात्रस्तु भरतः स वाचा सज्जमानया ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥ २.११२.९ ॥
ਪਰ ਢਿੱਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੇ ਲੜਖੜਾਂਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
2.112.10
राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।
कर्त्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम् ॥ २.११२.१० ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ! ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਕੁਲਧਰਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ।
2.112.11
रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।
पौरजानपदांश्चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा ॥ २.११२.११ ॥
ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਇਕੱਲਾ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਅਨੁਰਕਤ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਪਦ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ।
2.112.12
ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।
त्वामेव प्रतिकांक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥ २.११२.१२ ॥
ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਯੋਧੇ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਮੇਘ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
2.112.13
इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।
शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥ २.११२.१३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਇਹ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਕਾਕੁਤਸ੍ਥ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ।
2.112.14
इत्युक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।
भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः ॥ २.११२.१४ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਭਰਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਬਹੁਤ ਤਰਲੇ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
2.112.15
तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।
श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥ २.११२.१५ ॥
ਉਸ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ — ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਮਸਤ ਹੰਸ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੂੰ।
2.112.16
आगता त्वामियं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या ।
भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि ॥ २.११२.१६ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਆਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੈਂ।
2.112.17
अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।
सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय ॥ २.११२.१७ ॥
ਅਮਾਤਯਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਹੋਣ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਓ।
2.112.18
लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् ।
अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥ २.११२.१८ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਹਿਮਾਲਾ ਆਪਣੀ ਬਰਫ਼ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਸਾਗਰ ਆਪਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ ਹੱਦ ਟੱਪ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ।
2.112.19
कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्त्तव्यं वर्त्तितव्यं च मातृवत् ॥ २.११२.१९ ॥
ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲੋਭ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰ।
2.112.20
एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।
तेजसादित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥ २.११२.२० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਸਨ।
2.112.21
अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।
एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥ २.११२.२१ ॥
ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹੋ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਯੋਗ-ਖੇਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਗੀਆਂ।
2.112.22
सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च ।
प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥ २.११२.२२ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਖੜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਤਰ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ।
2.112.23
स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् ।
चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्यहम् ॥ २.११२.२३ ॥
ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਮੈਂ ਜਟਾ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰਹਾਂਗਾ।
2.112.24
फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।
तवागमनमाकांक्षन् वसन् वै नगराद्बहिः ॥ २.११२.२४ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਤੇਰੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ।
2.112.25
तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप ।
चतुर्दशे हि सम्पूर्णे वर्षे ऽहनि रघूत्तम ।
न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.११२.२५ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ-ਭਾਰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਹੇ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਦਿਨ ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
2.112.26
तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ।
शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ॥ २.११२.२६ ॥
'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.112.27
मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ।
मया च सीतया चैव शप्तो ऽसि रघुसत्तम ॥ २.११२.२७ ॥
ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਹੇ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੁਆਰਾ ਤੂੰ ਸਹੁੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈਂ।
2.112.28
इत्युक्त्वा ऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ऺह ॥ २.११२.२८ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
2.112.29
स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्द्धनि ॥ २.११२.२९ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ।
2.112.30
अथानुपूर्व्यात् प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ ।
व्यसर्जयद्राघववंशवर्द्धनः स्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः ॥ २.११२.३० ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਲੋਕਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ — ਰਘੁਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਾਮ ਨੇ।
2.112.31
तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।
स त्वेव मातऽरभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥ २.११२.३१ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਧੇ ਗਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਨਾ ਸਕੀਆਂ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।