വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.112.1
तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।
विस्मिताः सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥ २.११२.१ ॥
അപ്രതിമ തേജസ്സുള്ള ആ ഇരു സഹോദരന്മാരുടെ സംഗമം രോമാഞ്ചജനകമായിരുന്നു; അത് കണ്ട് സമ്മേളിച്ചിരുന്ന മഹർഷിമാർ വിസ്മയിച്ചു.
2.112.2
अन्तर्हितास्त्वृषिगणाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
तौ भ्रातरौ महात्मानौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥ २.११२.२ ॥
മറഞ്ഞുനിന്ന ഋഷിഗണങ്ങളും സിദ്ധന്മാരും പരമർഷിമാരും ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കളും കാകുത്സ്ഥവംശജരുമായ സഹോദരന്മാരെ പ്രശംസിച്ചു.
2.112.3
स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।
श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोः स्पृहयामहे ॥ २.११२.३ ॥
ധർമ്മജ്ഞരും ധർമ്മത്തിൽ വീര്യമുള്ളവരുമായ രണ്ടു പുത്രന്മാരുള്ളവൻ ധന്യനാണ്; അവരുടെ സംഭാഷണം കേട്ട് ഞങ്ങളും അത് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
2.112.4
ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः ।
भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः सङ्गता वचः ॥ २.११२.४ ॥
അനന്തരം ദശഗ്രീവവധം ആഗ്രഹിച്ച ഋഷിഗണങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ഒത്തുചേർന്ന് രാജശാർദൂലനായ ഭരതനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.112.5
कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः ।
ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥ २.११२.५ ॥
ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ച മഹാപ്രാജ്ഞാ, മഹാനടത്തയുള്ളവനേ, മഹായശസ്വിയേ! പിതാവിനെ നീ കരുതുന്നെങ്കിൽ രാമന്റെ വാക്ക് സ്വീകരിക്കണം.
2.112.6
सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।
अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.११२.६ ॥
ഈ രാമൻ എപ്പോഴും പിതാവിന്റെ കടത്തിൽനിന്ന് മുക്തനായിരിക്കണമെന്ന് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കൈകേയിക്കുള്ള വാഗ്ദാനകടത്തിൽനിന്ന് മുക്തനായതുകൊണ്ടാണ് ദശരഥൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയത്.
2.112.7
एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः ।
राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वांस्वां गतिं गताः ॥ २.११२.७ ॥
ഇത്രയും പറഞ്ഞ ശേഷം ഗന്ധർവന്മാരും മഹർഷിമാരും രാജർഷിമാരും എല്ലാവരും അപ്പോൾ തന്നെ തങ്ങളുടെ വഴിക്ക് പോയി.
2.112.8
ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः ।
रामः संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥ २.११२.८ ॥
ആ ശുഭവചനത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ, ശുഭദർശനനായ രാമൻ സന്തോഷിച്ച മുഖത്തോടെ ആ ഋഷിമാരെ പൂജിച്ചു.
2.112.9
स्रस्तगात्रस्तु भरतः स वाचा सज्जमानया ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥ २.११२.९ ॥
എന്നാൽ തളർന്ന ശരീരമുള്ള ഭരതൻ, വിക്കുന്ന വാക്കോടെ, കൈകൂപ്പി, രാഘവനോട് വീണ്ടും ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.112.10
राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।
कर्त्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम् ॥ २.११२.१० ॥
കാകുത്സ്ഥാ! രാജധർമ്മവും കുലധർമ്മപരമ്പരയും ആലോചിച്ച് എന്റെയും മാതാവിന്റെയും അപേക്ഷ നിറവേറ്റുന്നത് അങ്ങേക്ക് ഉചിതമാണ്.
2.112.11
रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।
पौरजानपदांश्चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा ॥ २.११२.११ ॥
ഇത്രയും വലിയ രാജ്യത്തെ ഒറ്റയ്ക്ക് സംരക്ഷിക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല; അനുരക്തരായ പൗരന്മാരെയും ജനപദവാസികളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കാനും എനിക്ക് കഴിയില്ല.
2.112.12
ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।
त्वामेव प्रतिकांक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥ २.११२.१२ ॥
ഞങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളും യോദ്ധാക്കളും മിത്രങ്ങളും ഹിതൈഷികളും കർഷകർ മഴമേഘത്തെ നോക്കുന്നതുപോലെ അങ്ങയെ മാത്രമാണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്.
2.112.13
इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।
शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥ २.११२.१३ ॥
മഹാപ്രാജ്ഞനേ, ഈ രാജ്യം സ്വീകരിച്ച് സ്ഥാപിക്കുക. കാകുത്സ്ഥാ, ലോകപാലനത്തിൽ നീ ശക്തനാണ്.
2.112.14
इत्युक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।
भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः ॥ २.११२.१४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, പ്രിയവാദിയായ ഭരതൻ അപ്പോൾ ജ്യേഷ്ഠന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, രാമനോടുതന്നെ അത്യധികം അപേക്ഷിച്ചു.
2.112.15
तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।
श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥ २.११२.१५ ॥
ആ അനുജനെ മടിയിലിരുത്തി രാമൻ സ്വയം ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു — ശ്യാമവർണ്ണനും താമരക്കണ്ണനും മദഹംസസ്വരനുമായ ആ അനുജനോട്.
2.112.16
आगता त्वामियं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या ।
भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि ॥ २.११२.१६ ॥
പ്രിയ അനുജാ, നിന്നിൽ സ്വാഭാവികമായും പരിശീലനത്താലും ഉണ്ടായ ഈ ബുദ്ധി വന്നിരിക്കുന്നു; ഈ ഭൂമിയെ രക്ഷിക്കാനും നീ അത്യധികം ഉത്സുകനാണ്.
2.112.17
अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।
सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय ॥ २.११२.१७ ॥
അമാത്യന്മാരോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും ബുദ്ധിമാന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും കൂടിയാലോചിച്ച്, എത്ര വലിയ കാര്യങ്ങളുമായാലും എല്ലാം നടപ്പിലാക്കുക.
2.112.18
लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् ।
अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥ २.११२.१८ ॥
ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ലക്ഷ്മി അകന്നാലും, ഹിമവാൻ മഞ്ഞ് ഉപേക്ഷിച്ചാലും, സമുദ്രം തീരം കടന്നാലും, ഞാൻ പിതാവിന്റെ പ്രതിജ്ഞ ലംഘിക്കില്ല.
2.112.19
कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्त्तव्यं वर्त्तितव्यं च मातृवत् ॥ २.११२.१९ ॥
പ്രിയ സഹോദരാ, ആഗ്രഹത്താലോ അത്യാഗ്രഹത്താലോ അമ്മ നിനക്കുവേണ്ടി ഇതു ചെയ്തിരുന്നാലും അത് മനസ്സിൽ വയ്ക്കരുത്; അമ്മയോടെന്നപോലെ പെരുമാറണം.
2.112.20
एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।
तेजसादित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥ २.११२.२० ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച രാമനോട് കൗസല്യാപുത്രനായ ഭരതൻ പറഞ്ഞു; തേജസ്സിൽ സൂര്യനു തുല്യനും പ്രഥമ ചന്ദ്രക്കലയുടെ രൂപമുള്ളവനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
2.112.21
अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।
एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥ २.११२.२१ ॥
സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ള ഈ പാദുകങ്ങളിൽ കാലുവച്ച് കയറുക; ഇവ രണ്ടും സർവലോകത്തിന്റെയും യോഗക്ഷേമം നിർവഹിക്കും.
2.112.22
सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च ।
प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥ २.११२.२२ ॥
ആ മഹാതേജസ്വിയായ നരശ്രേഷ്ഠൻ പാദുകങ്ങളിൽ കയറി, പിന്നെ ഇറങ്ങി, മഹാത്മാവായ ഭരതന് അവ നൽകി.
2.112.23
स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् ।
चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्यहम् ॥ २.११२.२३ ॥
പാദുകങ്ങളെ വണങ്ങി അദ്ദേഹം രാമനോട് പറഞ്ഞു—പതിന്നാലു വർഷം ഞാൻ ജടയും വൽക്കലവും ധരിച്ചിരിക്കും.
2.112.24
फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।
तवागमनमाकांक्षन् वसन् वै नगराद्बहिः ॥ २.११२.२४ ॥
വീരാ, രഘുനന്ദനാ, ഞാൻ ഫലമൂലങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ച്, നഗരത്തിന് പുറത്തു വസിച്ച്, നിന്റെ മടങ്ങിവരവിനായി കാത്തിരിക്കും.
2.112.25
तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप ।
चतुर्दशे हि सम्पूर्णे वर्षे ऽहनि रघूत्तम ।
न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.११२.२५ ॥
ശത്രുസംഹാരകനേ, നിന്റെ പാദുകങ്ങളിൽ രാജ്യഭാരം ഏൽപ്പിച്ച്, രഘുശ്രേഷ്ഠാ, പതിന്നാലു വർഷം പൂർണമാകുന്ന ദിവസം ഞാൻ നിന്നെ കണ്ടില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും.
2.112.26
तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ।
शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ॥ २.११२.२६ ॥
'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്ന് വാക്കു നൽകി, അവനെ ആദരപൂർവ്വം ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ശത്രുഘ്നനെയും ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ഭരതനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.112.27
मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ।
मया च सीतया चैव शप्तो ऽसि रघुसत्तम ॥ २.११२.२७ ॥
അമ്മ കൈകേയിയെ സംരക്ഷിക്കുക, അവളോട് കോപിക്കരുത്. രഘുശ്രേഷ്ഠാ, ഞാനും സീതയും നിന്നെ സത്യം ചെയ്യിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.112.28
इत्युक्त्वा ऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ऺह ॥ २.११२.२८ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ സഹോദരനെ യാത്രയാക്കി.
2.112.29
स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्द्धनि ॥ २.११२.२९ ॥
ധർമ്മജ്ഞനായ പ്രതാപശാലിയായ ഭരതൻ ആ അലങ്കരിച്ച പാദുകങ്ങളെ നന്നായി പൂജിച്ച്, രാഘവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ഉത്തമമായ ആനയുടെ തലയിൽ അവയെ വെച്ചു.
2.112.30
अथानुपूर्व्यात् प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ ।
व्यसर्जयद्राघववंशवर्द्धनः स्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः ॥ २.११२.३० ॥
പിന്നെ ക്രമപ്രകാരം ആ ജനങ്ങളെയും, മൂപ്പന്മാരെയും, മന്ത്രിമാരെയും, പ്രജകളെയും, അതുപോലെ രണ്ടു ഇളയ സഹോദരന്മാരെയും സ്വീകരിച്ച് യാത്രയാക്കി — രഘുവംശത്തെ വളർത്തുന്നവനും, തന്റെ ധർമ്മത്തിൽ ഹിമവാനെപ്പോലെ ഉറച്ചവനുമായവൻ.
2.112.31
तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।
स त्वेव मातऽरभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥ २.११२.३१ ॥
കണ്ണീരാൽ കണ്ഠം അടഞ്ഞ അമ്മമാർക്ക് ദുഃഖം മൂലം അവനോട് യാത്ര ചോദിക്കാനായില്ല. എന്നാൽ രാമൻ എല്ലാ അമ്മമാരെയും വന്ദിച്ച്, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് തന്റെ കുടിലിൽ പ്രവേശിച്ചു.