వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.112.1
तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।
विस्मिताः सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥ २.११२.१ ॥
అప్రతిమ తేజస్సు కలిగిన ఆ ఇద్దరు సోదరుల సమాగమం రోమాంచకరంగా ఉండగా, అక్కడ సమావేశమైన మహర్షులు ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు.
2.112.2
अन्तर्हितास्त्वृषिगणाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
तौ भ्रातरौ महात्मानौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥ २.११२.२ ॥
కనబడకుండా ఉన్న ఋషిగణాలు, సిద్ధులు, పరమ ఋషులు ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు, కాకుత్స్థ వంశీయులైన సోదరులను ప్రశంసించారు.
2.112.3
स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।
श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोः स्पृहयामहे ॥ २.११२.३ ॥
ధర్మం తెలిసినవారు, ధర్మంలో పరాక్రమం కలవారైన ఇద్దరు కుమారులు ఎవరికి ఉన్నారో అతడు ధన్యుడు; వారిద్దరి సంభాషణ విని మేము కూడా ఆకాంక్షిస్తున్నాము.
2.112.4
ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः ।
भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः सङ्गता वचः ॥ २.११२.४ ॥
అప్పుడు దశగ్రీవుని వధను కోరుకున్న ఋషిగణాలు త్వరగా కలిసి, రాజశార్దూలుడైన భరతునితో ఇలా పలికారు.
2.112.5
कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः ।
ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥ २.११२.५ ॥
ఉత్తమ కులంలో జన్మించిన మహాప్రాజ్ఞా, మహావృత్తుడా, మహాయశస్వీ! నీవు తండ్రిని గౌరవిస్తే రాముని మాటను స్వీకరించాలి.
2.112.6
सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।
अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.११२.६ ॥
ఈ రాముడు ఎల్లప్పుడూ తండ్రి ఋణం నుండి విముక్తుడై ఉండాలని మేము కోరుతున్నాము; కైకేయికి ఇచ్చిన మాట ఋణం నుండి విముక్తి పొందడం వల్లనే దశరథుడు స్వర్గానికి వెళ్లాడు.
2.112.7
एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः ।
राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वांस्वां गतिं गताः ॥ २.११२.७ ॥
ఇంతవరకు పలికి, గంధర్వులు, మహర్షులు, రాజర్షులు అందరూ అప్పుడే తమ తమ మార్గంలో వెళ్ళిపోయారు.
2.112.8
ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः ।
रामः संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥ २.११२.८ ॥
ఆ శుభవాక్యాలతో సంతోషించి, శుభకరమైన రూపం గల రాముడు ప్రసన్నమైన ముఖంతో ఆ ఋషులను పూజించాడు.
2.112.9
स्रस्तगात्रस्तु भरतः स वाचा सज्जमानया ।
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥ २.११२.९ ॥
కానీ శిథిల అవయవాలతో ఉన్న భరతుడు, తడబడే మాటతో, చేతులు జోడించి, రాఘవునితో మళ్ళీ ఈ మాటలు పలికాడు.
2.112.10
राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।
कर्त्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम् ॥ २.११२.१० ॥
ఓ కాకుత్స్థా! రాజధర్మాన్ని, కులధర్మ పరంపరను ఆలోచించి, నా మరియు నా తల్లి యాచనను మీరు నెరవేర్చడం తగును.
2.112.11
रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।
पौरजानपदांश्चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा ॥ २.११२.११ ॥
ఇంత పెద్ద రాజ్యాన్ని ఒంటరిగా రక్షించడానికి నాకు ఉత్సాహం లేదు; అనురక్తులైన పౌరులను, జనపదవాసులను సంతోషపెట్టడానికి కూడా నేను సమర్థుడను కాను.
2.112.12
ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।
त्वामेव प्रतिकांक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥ २.११२.१२ ॥
మా బంధువులు, యోధులు, మిత్రులు, హితులు కూడా మిమ్మల్నే ఎదురుచూస్తున్నారు, రైతులు వర్షపు మేఘాన్ని ఎదురుచూసినట్లు.
2.112.13
इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।
शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥ २.११२.१३ ॥
ఓ మహాప్రాజ్ఞుడా, ఈ రాజ్యాన్ని స్వీకరించి స్థాపించు. ఓ కాకుత్స్థా, లోకాన్ని పాలించడంలో నీవు సమర్థుడవు.
2.112.14
इत्युक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।
भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः ॥ २.११२.१४ ॥
ఇలా చెప్పి, ప్రియవచనుడైన భరతుడు అప్పుడు అన్నయ్య పాదాలపై పడి, రాముడినే ఎంతో వేడుకున్నాడు.
2.112.15
तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।
श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥ २.११२.१५ ॥
ఆ తమ్ముడిని ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకుని, రాముడు స్వయంగా ఈ మాటలు పలికాడు — శ్యామవర్ణుడు, కమలనేత్రుడు, మత్తహంస స్వరుడైన అతనితో.
2.112.16
आगता त्वामियं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या ।
भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि ॥ २.११२.१६ ॥
ప్రియ తమ్ముడా, నీకు సహజంగా, శిక్షణ వల్ల కలిగిన ఈ బుద్ధి ఉంది; ఈ భూమిని రక్షించడానికి కూడా నీవు ఎంతో ఉత్సాహంగా ఉన్నావు.
2.112.17
अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।
सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय ॥ २.११२.१७ ॥
మంత్రులు, మిత్రులు, బుద్ధిమంతులు, సలహాదారులతో చర్చించి, అత్యంత గొప్ప కార్యాలైనా సరే, అన్ని పనులనూ నెరవేర్చు.
2.112.18
लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् ।
अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥ २.११२.१८ ॥
చంద్రుని నుండి లక్ష్మి తొలగిపోయినా, హిమవంతుడు తన మంచును విడిచినా, సముద్రం తన తీరాన్ని దాటినా, నేను తండ్రి ప్రతిజ్ఞను దాటను.
2.112.19
कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम् ।
न तन्मनसि कर्त्तव्यं वर्त्तितव्यं च मातृवत् ॥ २.११२.१९ ॥
ప్రియ సోదరా, కామంతోనో లోభంతోనో తల్లి నీ కోసం ఇది చేసినప్పటికీ, దాన్ని మనసులో పెట్టుకోకు; ఆమెను తల్లిలాగే గౌరవించు.
2.112.20
एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।
तेजसादित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥ २.११२.२० ॥
ఇలా మాట్లాడుతున్న రాముడితో, కౌసల్య కుమారుడైన భరతుడు ఇలా అన్నాడు; ఆయన తేజస్సులో సూర్యునితో సమానుడు, పాడ్యమి చంద్రుని రూపంలా కనిపించేవాడు.
2.112.21
अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।
एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥ २.११२.२१ ॥
బంగారంతో అలంకరించిన ఈ పాదుకలపై కాళ్లు పెట్టి ఎక్కు; ఇవి రెండూ సమస్త లోకానికి యోగక్షేమాలను సమకూర్చుతాయి.
2.112.22
सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च ।
प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥ २.११२.२२ ॥
ఆ మహాతేజస్వి, నరశ్రేష్ఠుడు పాదుకలపై ఎక్కి, తరువాత దిగి, వాటిని మహాత్ముడైన భరతునికి ఇచ్చాడు.
2.112.23
स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् ।
चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्यहम् ॥ २.११२.२३ ॥
పాదుకలకు నమస్కరించి, అతడు రాముడితో ఇలా అన్నాడు—పద్నాలుగు సంవత్సరాలు నేను జటలు, చీరలు ధరించి ఉంటాను.
2.112.24
फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।
तवागमनमाकांक्षन् वसन् वै नगराद्बहिः ॥ २.११२.२४ ॥
వీరుడా, రఘునందనా, నేను పండ్లు, దుంపలు తిని, నగరానికి వెలుపల నివసిస్తూ, నీ తిరిగి రాకను ఎదురుచూస్తాను.
2.112.25
तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप ।
चतुर्दशे हि सम्पूर्णे वर्षे ऽहनि रघूत्तम ।
न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ २.११२.२५ ॥
శత్రుసంహారీ, నీ పాదుకలపై రాజ్యభారం ఉంచి, రఘూత్తమా, పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తయ్యే రోజున నిన్ను చూడకపోతే నేను అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను.
2.112.26
तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ।
शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ॥ २.११२.२६ ॥
'అలాగే' అని వాగ్దానం చేసి, అతనిని గౌరవంగా కౌగిలించుకుని, శత్రుఘ్నుని కూడా కౌగిలించుకుని, భరతునితో ఇలా అన్నాడు.
2.112.27
मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ।
मया च सीतया चैव शप्तो ऽसि रघुसत्तम ॥ २.११२.२७ ॥
తల్లి కైకేయిని రక్షించు, ఆమెపై కోపం చూపవద్దు. రఘుశ్రేష్ఠా, నా చేతా సీత చేతా నీవు ప్రమాణం చేయబడ్డావు.
2.112.28
इत्युक्त्वा ऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ऺह ॥ २.११२.२८ ॥
ఇలా చెప్పి, కన్నీటితో నిండిన కళ్ళతో సోదరుని పంపివేశాడు.
2.112.29
स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्द्धनि ॥ २.११२.२९ ॥
ధర్మజ్ఞుడు, ప్రతాపవంతుడు అయిన భరతుడు ఆ అలంకరించిన పాదుకలను భక్తితో పూజించి, రాఘవుని ప్రదక్షిణం చేసి, గొప్ప ఏనుగు తలపై వాటిని ఉంచాడు.
2.112.30
अथानुपूर्व्यात् प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ ।
व्यसर्जयद्राघववंशवर्द्धनः स्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः ॥ २.११२.३० ॥
అప్పుడు క్రమంగా ఆ ప్రజలను, పెద్దలను, మంత్రులను, పౌరులను, అలాగే ఇద్దరు తమ్ములను ప్రశంసించి పంపివేశాడు — రాఘవ వంశాన్ని వృద్ధి చేసేవాడు, తన ధర్మంలో హిమవంతుని వలె స్థిరుడు అయినవాడు.
2.112.31
तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।
स त्वेव मातऽरभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥ २.११२.३१ ॥
తల్లులు కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయి, దుఃఖంతో అతనికి వీడ్కోలు చెప్పలేకపోయారు. కానీ రాముడు తల్లులందరికీ నమస్కరించి, ఏడుస్తూ తన కుటీరంలోకి ప్రవేశించాడు.