વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.116.1
प्रतिप्रयाते भरते वसन् रामस्तपोवने ।
लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम् ॥ २.११६.१ ॥
ભરત પાછો ગયા પછી તપોવનમાં રહેતા રામે તપસ્વીઓની ઉદ્વેગભરી ઉત્સુકતા ચિંતાપૂર્વક જોઈ.
2.116.2
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।
राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान् ॥ २.११६.२ ॥
ચિત્રકૂટની પૂર્વ બાજુએ તાપસાશ્રમમાં રામનો આશ્રય લઈને રહેલા તપસ્વીઓને તેમણે ઉત્સુક જોયા.
2.116.3
नयनैर्भुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः ।
अन्योन्यमुपजल्पन्तः शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः ॥ २.११६.३ ॥
આંખો અને ભ્રમરોથી રામ તરફ ઇશારો કરીને શંકિત તપસ્વીઓ એકબીજા સાથે ધીમેથી વાતો કરવા લાગ્યા.
2.116.4
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः ।
कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः ॥ २.११६.४ ॥
તેમની ઉત્સુકતા જોઈને રામ મનમાં શંકિત થયા, પછી હાથ જોડીને કુલપતિ ઋષિને આ કહ્યું.
2.116.5
न कच्चिद्भगवन् किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।
दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥ २.११६.५ ॥
હે ભગવન્, મારામાં પૂર્વનું કોઈ વર્તન વિકૃત દેખાય છે કે જેનાથી તપસ્વીઓ વિચલિત થાય છે?
2.116.6
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।
लक्ष्मणस्यर्षिभिर्दृष्टं नानुरूपमिवात्मनः ॥ २.११६.६ ॥
મારા નાના ભાઈ લક્ષ્મણનું પ્રમાદથી કોઈ આચરણ થયું છે કે જે ઋષિઓએ જોયું અને જે તેના સ્વભાવને યોગ્ય નથી લાગતું?
2.116.7
कच्चिच्छुश्रूषमाणा वः शुश्रूषणपरा मयि ।
प्रमादाभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते ॥ २.११६.७ ॥
તમારી અને મારી સેવામાં તત્પર સીતા બેદરકારીથી કોઈ અયોગ્ય આચરણ તો નથી કરતી ને?
2.116.8
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः ।
वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम् ॥ २.११६.८ ॥
ત્યારે વૃદ્ધાવસ્થાથી જર્જરિત, તપથી પણ જરા પામેલા તે ઋષિ, જાણે ધ્રૂજતા હોય તેમ, પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયાળુ રામને બોલ્યા.
2.116.9
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा ।
चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः ॥ २.११६.९ ॥
હે તાત! કલ્યાણ સ્વભાવવાળી અને કલ્યાણમાં જ રમતી વૈદેહીનું, ખાસ કરીને તપસ્વીઓ પ્રત્યે, ચલન કેવી રીતે હોય?
2.116.10
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान् प्रति वर्तते ।
रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः ॥ २.११६.१० ॥
તારા નિમિત્તે જ આ તપસ્વીઓ પ્રત્યે બની રહ્યું છે; રાક્ષસોથી ભયભીત તેઓ એકબીજા સાથે આવી વાતો કરી રહ્યા છે.
2.116.11
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः ।
उत्पाट्य तापसान् सर्वान् जनस्थाननिकेतनान् ॥ २.११६.११ ॥
રાવણનો નાનો ભાઈ ખર નામનો એક રાક્ષસ અહીં છે; જનસ્થાનમાં રહેતા સર્વ તપસ્વીઓને તે ઉખેડી રહ્યો છે.
2.116.12
धृष्टश्च जितकाशीं च नृशंसः पुरुषादकः ।
अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते ॥ २.११६.१२ ॥
તે ધૃષ્ટ, જીતનો અભિમાની, ક્રૂર, નરભક્ષી, ગર્વિષ્ઠ અને પાપી છે; હે તાત! તે તને પણ સહન કરતો નથી.
2.116.13
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।
तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान् ॥ २.११६.१३ ॥
હે તાત, તું આ આશ્રમમાં રહેવા લાગ્યો ત્યારથી જ રાક્ષસો તપસ્વીઓને હેરાન કરે છે.
2.116.14
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि ।
नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः ॥ २.११६.१४ ॥
તેઓ ભયાનક, ક્રૂર, બીભત્સ અને વિકૃત એવા અનેક રૂપો બતાવે છે.
2.116.15
अप्रशस्तैरशुचिभिः सम्प्रयोज्य च तापसान् ।
प्रतिघ्नन्त्यपरान् क्षिप्रमनार्य्याः पुरतः स्थिताः ॥ २.११६.१५ ॥
અનાર્ય રાક્ષસો અશુદ્ધ અને અયોગ્ય વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરીને તપસ્વીઓ અને બીજાઓને સામે ઊભા રહીને તરત જ મારે છે.
2.116.16
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।
रमन्ते तापसांस्तत्र नाशयन्तो ऽल्पयेतसः ॥ २.११६.१६ ॥
તે તે આશ્રમ સ્થાનોમાં છુપાઈને, ઓળખાયા વિના, અલ્પબુદ્ધિવાળા તેઓ તપસ્વીઓનો નાશ કરીને ત્યાં આનંદ માણે છે.
2.116.17
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीन् सिञ्चन्ति वारिणा ।
कलशांश्च प्रमृद्नन्ति हवने समुपस्थिते ॥ २.११६.१७ ॥
યજ્ઞ ચાલતો હોય ત્યારે તેઓ સ્રુક્ વગેરે પાત્રો ફેંકી દે છે, અગ્નિઓ પર પાણી છાંટે છે અને કલશો કચડી નાખે છે.
2.116.18
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान् प्रजिहासवः ।
गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयो ऽद्य माम् ॥ २.११६.१८ ॥
તે દુરાત્માઓએ અપવિત્ર કરેલા આશ્રમો છોડી દેવાની ઇચ્છાથી, આજે ઋષિઓ મને બીજા દેશ જવા પ્રેરી રહ્યા છે.
2.116.19
तत्पुरा राम शारीरीमुपहिंसां तपस्विषु ।
दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम् ॥ २.११६.१९ ॥
તેથી હે રામ, તે દુષ્ટો પહેલેથી જ તપસ્વીઓ પર શારીરિક હિંસા બતાવી રહ્યા છે. અમે આ આશ્રમ છોડી દઈશું.
2.116.20
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।
पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः ॥ २.११६.२० ॥
અહીંથી નજીકમાં મૂળ અને ફળોથી ભરપૂર એક અદ્ભુત વન છે. હું મારા સમૂહ સાથે ફરી તે પ્રાચીન આશ્રમનો આશ્રય લઈશ.
2.116.21
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्त्तते ।
सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २.११६.२१ ॥
હે તાત, ખર તારા પ્રત્યે પણ પહેલેથી અયોગ્ય વર્તન કરતો આવ્યો છે. જો તારી બુદ્ધિ એમ કહેતી હોય તો અમારી સાથે અહીંથી ચાલ.
2.116.22
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।
समर्थस्यापि वसतो वासो दुःखमिहाद्य ते ॥ २.११६.२२ ॥
હે રાઘવ, પત્ની સાથે રહેનારને સદા સંકટનો ભય રહે છે. તું ગમે તેટલો સમર્થ હોય, તોપણ અહીં વસવાટ હવે તારા માટે દુઃખરૂપ છે.
2.116.23
इत्युक्तवन्तं रामस्तं राजपुत्रस्तपस्विनम् ।
न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकः ॥ २.११६.२३ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા તે તપસ્વીને રાજપુત્ર રામ ઉત્તરવચનોથી રોકી શક્યા નહીં, જોકે તેઓ એમ કરવા ઉત્સુક હતા.
2.116.24
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।
स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिः सह ॥ २.११६.२४ ॥
રાઘવને અભિનંદન આપી, વિદાય લઈ અને તેમને આશ્વાસન આપી, તે કુળપતિ પોતાના કુળો સાથે આશ્રમ છોડીને ચાલ્યા ગયા.
2.116.25
रामः संसाध्य त्वृषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात् कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।
सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे ॥ २.११६.२५ ॥
ઋષિગણને અનુસરીને તે સ્થાનેથી કુલપતિ ઋષિને વંદન કરી, તેઓ સૌ સંપૂર્ણ પ્રસન્ન થઈ અનુમતિ આપી ઉદ્દેશ્ય ઉપદેશ્યો, ત્યારે રામ પોતાના પવિત્ર નિવાસ તરફ ગયા.
2.116.26
आश्रमं त्वृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपि न विजहौ स राघवः ।
राघवं हि सततमनुगतास्तापसाश्चार्षचरितधृतगुणाः ॥ २.११६.२६ ॥
ઋષિવિહીન આશ્રમને તે પ્રભુ રાઘવે એક ક્ષણ પણ છોડ્યો નહીં. રાઘવને સતત તપસ્વીઓ અનુસરતા, જેઓ ઋષિઓના આચરણના ગુણો ધારણ કરતા હતા.