ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.116.1
प्रतिप्रयाते भरते वसन् रामस्तपोवने ।
लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम् ॥ २.११६.१ ॥
ਭਰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਰਾਮ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾਲ ਤਾੜਿਆ।
2.116.2
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।
राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान् ॥ २.११६.२ ॥
ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਾਪਸ-ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਉਤਸੁਕ ਵੇਖਿਆ।
2.116.3
नयनैर्भुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः ।
अन्योन्यमुपजल्पन्तः शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः ॥ २.११६.३ ॥
ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭਵਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੱਕੀ ਤਪਸਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
2.116.4
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः ।
कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः ॥ २.११६.४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੁਲਪਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੇ।
2.116.5
न कच्चिद्भगवन् किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।
दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥ २.११६.५ ॥
ਹੇ ਭਗਵਨ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਆਚਰਣ ਵਿਗੜਿਆ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ?
2.116.6
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।
लक्ष्मणस्यर्षिभिर्दृष्टं नानुरूपमिवात्मनः ॥ २.११६.६ ॥
ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਆਚਰਣ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ?
2.116.7
कच्चिच्छुश्रूषमाणा वः शुश्रूषणपरा मयि ।
प्रमादाभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते ॥ २.११६.७ ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਸੀਤਾ ਕੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਯੋਗ ਆਚਰਣ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ?
2.116.8
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः ।
वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम् ॥ २.११६.८ ॥
ਤਦ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਜਰਜਰ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਵੀ ਬੁਢਾਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
2.116.9
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा ।
चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः ॥ २.११६.९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਸ਼ੁਭ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮਣ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ, ਕਿਵੇਂ ਡੋਲਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
2.116.10
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान् प्रति वर्तते ।
रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः ॥ २.११६.१० ॥
ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
2.116.11
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः ।
उत्पाट्य तापसान् सर्वान् जनस्थाननिकेतनान् ॥ २.११६.११ ॥
ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਖਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਇੱਥੇ ਹੈ; ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਉਖਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2.116.12
धृष्टश्च जितकाशीं च नृशंसः पुरुषादकः ।
अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते ॥ २.११६.१२ ॥
ਉਹ ਢੀਠ, ਜਿੱਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰੀ, ਕਰੂਰ, ਮਨੁੱਖਖਾਣਾ, ਘਮੰਡੀ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਹੈ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
2.116.13
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।
तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान् ॥ २.११६.१३ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਹੈਂ, ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ ਤਪਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾ ਰਹੇ ਹਨ।
2.116.14
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि ।
नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः ॥ २.११६.१४ ॥
ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਕਰੂਰ, ਘਿਣਾਉਣੇ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
2.116.15
अप्रशस्तैरशुचिभिः सम्प्रयोज्य च तापसान् ।
प्रतिघ्नन्त्यपरान् क्षिप्रमनार्य्याः पुरतः स्थिताः ॥ २.११६.१५ ॥
ਅਨਾਰਿਆ ਰਾਖਸ਼ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤ ਕੇ ਤਪਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਝਟਪਟ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
2.116.16
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।
रमन्ते तापसांस्तत्र नाशयन्तो ऽल्पयेतसः ॥ २.११६.१६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਆਸ਼ਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਅਣਜਾਣ ਬਣ ਕੇ, ਤੰਗ-ਦਿਲ ਉਹ ਤਪਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਮਦੇ ਹਨ।
2.116.17
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीन् सिञ्चन्ति वारिणा ।
कलशांश्च प्रमृद्नन्ति हवने समुपस्थिते ॥ २.११६.१७ ॥
ਹਵਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸਰੂਕ ਆਦਿ ਭਾਂਡੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਗਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਲਸ਼ ਮਸਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
2.116.18
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान् प्रजिहासवः ।
गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयो ऽद्य माम् ॥ २.११६.१८ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੁਰਾਤਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰ ਰਹੇ ਹਨ।
2.116.19
तत्पुरा राम शारीरीमुपहिंसां तपस्विषु ।
दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम् ॥ २.११६.१९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੇ।
2.116.20
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।
पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः ॥ २.११६.२० ॥
ਇੱਥੋਂ ਨੇੜੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂਗਾ।
2.116.21
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्त्तते ।
सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २.११६.२१ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਖਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗਲਤ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਚੱਲ।
2.116.22
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।
समर्थस्यापि वसतो वासो दुःखमिहाद्य ते ॥ २.११६.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਫ਼ਤ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਂ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ।
2.116.23
इत्युक्तवन्तं रामस्तं राजपुत्रस्तपस्विनम् ।
न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकः ॥ २.११६.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਜਵਾਬੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ।
2.116.24
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।
स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिः सह ॥ २.११६.२४ ॥
ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਲਪਤੀ ਆਪਣੇ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
2.116.25
रामः संसाध्य त्वृषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात् कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।
सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे ॥ २.११६.२५ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਤੋਰ ਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕੁਲਪਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
2.116.26
आश्रमं त्वृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपि न विजहौ स राघवः ।
राघवं हि सततमनुगतास्तापसाश्चार्षचरितधृतगुणाः ॥ २.११६.२६ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਘਵ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਸਨ। ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਪਸਵੀ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦੇ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।