वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.116.1
प्रतिप्रयाते भरते वसन् रामस्तपोवने ।
लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम् ॥ २.११६.१ ॥
भरत परत गेल्यानंतर तपोवनात राहणाऱ्या रामाने तपस्व्यांची अस्वस्थता आणि उत्सुकता चिंतेने लक्षात घेतली.
2.116.2
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।
राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान् ॥ २.११६.२ ॥
चित्रकूटाच्या पूर्वेला तापसाश्रमात रामाचा आश्रय घेऊन राहिलेल्या तपस्व्यांना त्याने उत्सुक पाहिले.
2.116.3
नयनैर्भुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः ।
अन्योन्यमुपजल्पन्तः शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः ॥ २.११६.३ ॥
डोळ्यांनी व भुवयांनी रामाकडे खूण करून शंकित झालेले तपस्वी एकमेकांशी हळूच बोलू लागले.
2.116.4
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः ।
कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः ॥ २.११६.४ ॥
त्यांची उत्सुकता पाहून रामाच्या मनात शंका आली; मग हात जोडून त्याने कुलपती ऋषींना हे सांगितले.
2.116.5
न कच्चिद्भगवन् किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।
दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥ २.११६.५ ॥
हे भगवन्, माझ्या पूर्वीच्या वर्तनात काही विकृत दिसत आहे का, ज्यामुळे तपस्वी विचलित होत आहेत?
2.116.6
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।
लक्ष्मणस्यर्षिभिर्दृष्टं नानुरूपमिवात्मनः ॥ २.११६.६ ॥
माझा धाकटा भाऊ लक्ष्मण याच्या निष्काळजीपणामुळे काही वर्तन घडले आहे का, जे ऋषींनी पाहिले आणि जे त्याच्या स्वभावाला साजेसे नाही?
2.116.7
कच्चिच्छुश्रूषमाणा वः शुश्रूषणपरा मयि ।
प्रमादाभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते ॥ २.११६.७ ॥
तुमची आणि माझी सेवा करण्यात तत्पर असलेली सीता निष्काळजीपणाने काही अयोग्य वर्तन करत नाही ना?
2.116.8
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः ।
वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम् ॥ २.११६.८ ॥
तेव्हा वृद्धापकाळाने जीर्ण झालेले, तपामुळे म्हातारपण आलेले ते ऋषी, जणू थरथरत, प्राणिमात्रांवर दया करणाऱ्या रामाला म्हणाले.
2.116.9
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा ।
चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः ॥ २.११६.९ ॥
हे वत्सा! शुभ स्वभावाच्या आणि शुभातच रमणाऱ्या वैदेहीचे, विशेषतः तपस्व्यांबाबत, विचलन कसे होऊ शकेल?
2.116.10
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान् प्रति वर्तते ।
रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः ॥ २.११६.१० ॥
तुझ्यामुळेच हे तपस्व्यांबाबत घडत आहे; राक्षसांमुळे घाबरलेले ते आपापसात असे बोलत आहेत.
2.116.11
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः ।
उत्पाट्य तापसान् सर्वान् जनस्थाननिकेतनान् ॥ २.११६.११ ॥
रावणाचा धाकटा भाऊ खर नावाचा एक राक्षस येथे आहे; जनस्थानात राहणाऱ्या सर्व तपस्व्यांना तो उखडून टाकत आहे.
2.116.12
धृष्टश्च जितकाशीं च नृशंसः पुरुषादकः ।
अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते ॥ २.११६.१२ ॥
तो धृष्ट, विजयाचा गर्व असलेला, क्रूर, नरभक्षक, गर्विष्ठ आणि पापी आहे; हे वत्सा! तो तुलाही सहन करत नाही.
2.116.13
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।
तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान् ॥ २.११६.१३ ॥
हे तात, तू या आश्रमात राहू लागलास तेव्हापासूनच राक्षस तपस्व्यांना त्रास देत आहेत.
2.116.14
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि ।
नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः ॥ २.११६.१४ ॥
ते भयानक, क्रूर, किळसवाणी आणि विकृत अशी नाना रूपे दाखवतात.
2.116.15
अप्रशस्तैरशुचिभिः सम्प्रयोज्य च तापसान् ।
प्रतिघ्नन्त्यपरान् क्षिप्रमनार्य्याः पुरतः स्थिताः ॥ २.११६.१५ ॥
अनार्य राक्षस अशुद्ध व अयोग्य वस्तूंचा उपयोग करून तपस्व्यांना आणि इतरांना समोर उभे राहून तत्काळ मारतात.
2.116.16
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।
रमन्ते तापसांस्तत्र नाशयन्तो ऽल्पयेतसः ॥ २.११६.१६ ॥
त्या त्या आश्रमस्थानांमध्ये लपून, न ओळखले जाता, अल्पबुद्धी राक्षस तपस्व्यांचा नाश करीत तेथेच आनंद घेतात.
2.116.17
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीन् सिञ्चन्ति वारिणा ।
कलशांश्च प्रमृद्नन्ति हवने समुपस्थिते ॥ २.११६.१७ ॥
यज्ञ सुरू असताना ते स्रुक् व पात्रे फेकून देतात, अग्नींवर पाणी शिंपडतात आणि कलश चिरडतात.
2.116.18
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान् प्रजिहासवः ।
गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयो ऽद्य माम् ॥ २.११६.१८ ॥
त्या दुरात्म्यांनी अपवित्र केलेले आश्रम सोडून जाण्याची इच्छा ठेवून, आज ऋषी मला दुसऱ्या देशात जाण्यास प्रवृत्त करीत आहेत.
2.116.19
तत्पुरा राम शारीरीमुपहिंसां तपस्विषु ।
दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम् ॥ २.११६.१९ ॥
म्हणून हे राम, ते दुष्ट आधीच तपस्व्यांवर शारीरिक हिंसा दाखवत आहेत. आम्ही हा आश्रम सोडू.
2.116.20
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।
पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः ॥ २.११६.२० ॥
इथून जवळच मुळे आणि फळांनी समृद्ध असे एक अद्भुत वन आहे. मी माझ्या गणांसह पुन्हा त्या जुन्या आश्रमाचाच आश्रय घेईन.
2.116.21
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्त्तते ।
सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २.११६.२१ ॥
हे तात, खर तुझ्याबाबतही आधीपासून अयोग्य वर्तन करत आला आहे. तुझी बुद्धी तसे सुचवत असेल तर आमच्यासोबत इथून चल.
2.116.22
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।
समर्थस्यापि वसतो वासो दुःखमिहाद्य ते ॥ २.११६.२२ ॥
हे राघवा, पत्नीसह राहणाऱ्याला नेहमी संकटाची भीती असते. तू कितीही समर्थ असलास तरी इथे राहणे आता तुझ्यासाठी दुःखदायक आहे.
2.116.23
इत्युक्तवन्तं रामस्तं राजपुत्रस्तपस्विनम् ।
न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकः ॥ २.११६.२३ ॥
असे बोलणाऱ्या त्या तपस्व्याला राजपुत्र रामाला उत्तरांच्या शब्दांनी अडवता आले नाही, जरी त्याची तशी इच्छा होती.
2.116.24
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।
स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिः सह ॥ २.११६.२४ ॥
राघवाचे अभिनंदन करून, निरोप घेऊन आणि त्याला धीर देऊन, तो कुलपती आपल्या कुलांसह आश्रम सोडून गेला.
2.116.25
रामः संसाध्य त्वृषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात् कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।
सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे ॥ २.११६.२५ ॥
ऋषिगणांचे अनुगमन करून त्या स्थानाहून कुलपती ऋषींना वंदन करून, त्या सर्वांनी पूर्ण प्रसन्न होऊन अनुमती दिली आणि उद्देश उपदेशिला, तेव्हा राम आपल्या पवित्र निवासस्थानी गेला.
2.116.26
आश्रमं त्वृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपि न विजहौ स राघवः ।
राघवं हि सततमनुगतास्तापसाश्चार्षचरितधृतगुणाः ॥ २.११६.२६ ॥
ऋषिविरहित आश्रम त्या प्रभू राघवाने क्षणभरही सोडला नाही. राघवाच्या मागे सतत तपस्वी चालत असत, जे ऋषींच्या आचरणाचे गुण धारण करत होते.