ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.13.1
अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात् परिच्युतम् ॥ २.१३.१ ॥
ಮಹಾರಾಜನು ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಹೀಗೆ ಮಲಗಲು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಯಯಾತಿಯಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದನು.
2.13.2
अनर्थरूपासिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।
पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना ॥ २.१३.२ ॥
ಅನರ್ಥದ ರೂಪವಾಗಿದ್ದ, ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರದ ಆ ಸ್ತ್ರೀ, ಭಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಭಯ ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಆ ವರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಾಜನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕರೆಸಿದಳು.
2.13.3
त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः।
मम चेदं वरं कस्माद् विधारयितुमिच्छसि ॥ २.१३.३ ॥
ಮಹಾರಾಜ, ನೀನು ಸತ್ಯವಾದಿ ಮತ್ತು ದೃಢವ್ರತನೆಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತೀ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಈ ವರವನ್ನು ಏಕೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀ?
2.13.4
एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा।
प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव ॥ २.१३.४ ॥
ಕೈಕೇಯಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ರಾಜ ದಶರಥನು ಆಗ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಕ್ಷಣಕಾಲ ವಿಹ್ವಲನಂತೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
2.13.5
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।
हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव ॥ २.१३.५ ॥
ನಾನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ, ಮನುಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಅಯ್ಯೋ ಅನಾರ್ಯೆ, ನನ್ನ ವೈರಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಆಸೆ ಈಡೇರಿ ಸುಖಿಯಾಗಿರು.
2.13.6
स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम्।
प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत ॥ २.१३.६ ॥
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೂ ದೇವತೆಗಳು ರಾಮನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅವನ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು, ಅಯ್ಯೋ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಲಿ?
2.13.7
कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो वनम्।
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत् तदसत्यं भविष्यति ॥ २.१३.७ ॥
ಕೈಕೇಯಿಯ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಬಯಸಿದವನು ರಾಮನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ನಾನು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಅಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
2.13.8
अपुत्रेण मया पुत्रः श्रमेण महता महान्।
रामो लब्धो महातेजाः स कथं त्यज्यते मया ॥ २.१३.८ ॥
ಮಗನಿಲ್ಲದ ನಾನು ಬಹಳ ಶ್ರಮದಿಂದ ಪಡೆದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲಿ?
2.13.9
शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधः क्षमापरः।
कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते ॥ २.१३.९ ॥
ಶೂರ, ವಿದ್ಯಾವಂತ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಗೆದ್ದ, ಕ್ಷಮಾಶೀಲ ಕಮಲನೇತ್ರ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಿ?
2.13.10
कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम्।
अभिराममहं रामं स्थापयिष्यामि दण्डकान् ॥ २.१३.१० ॥
ನೀಲ ಕಮಲದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ, ದೀರ್ಘಬಾಹು, ಮಹಾಬಲ, ಮನೋಹರ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಿ?
2.13.11
सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च।
दुःखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः ॥ २.१३.११ ॥
ಸುಖಕ್ಕೇ ಅರ್ಹನಾದ, ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹನಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಮನ ದುಃಖವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಕಾಣಲಿ?
2.13.12
यदि दुःखमकृत्वा तु मम संक्रमणं भवेत्।
अदुःखार्हस्य रामस्य ततः सुखमवाप्नुयाम् ॥ २.१३.१२ ॥
ರಾಮನಿಗೆ ದುಃಖ ನೀಡದೆಯೇ ನನ್ನ ದುಃಖದಿಂದ ನಾನು ದಾಟಬಹುದಾದರೆ, ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹನಾದ ರಾಮನಿಂದ ನಾನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
2.13.13
नृशंसे पापसंकल्पे रामं सत्यपराक्रमम्।
किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम ॥ २.१३.१३ ॥
ಕ್ರೂರಿಯೇ, ಪಾಪ ಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳವಳೇ ಕೈಕೇಯಿ! ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಮನನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ನನಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವೆ?
2.13.14
अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभविष्यति।
तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः ॥ २.१३.१४ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅತುಲ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಖಂಡಿತ ಉಂಟಾಗುವುದು; ಹೀಗೆ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತ, ಕಲಕಿದ ಮನಸ್ಸಿನ ನನಗೆ (ಇದು ಆಗುವುದು).
2.13.15
अस्तमभ्यागमत् सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।
सा त्रियामा तदार्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता ॥ २.१३.१५ ॥
ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ರಾತ್ರಿಯೂ ಸಮೀಪಿಸಿತು. ಆ ಪೀಡಿತನಿಗೆ ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆ ತ್ರಿಯಾಮಾ ರಾತ್ರಿ (ಇತ್ತು).
2.13.16
राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी।
सदैवोष्णं विनिःश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः ॥ २.१३.१६ ॥
ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನಿಗೆ ಆ ರಾತ್ರಿ ಬೆಳಗಲಿಲ್ಲ; ವೃದ್ಧ ರಾಜ ದಶರಥನು ಸದಾ ಬಿಸಿ ಉಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು.
2.13.17
विललापार्तवद् दुःखं गगनासक्तलोचनः।
न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषिते ॥ २.१३.१७ ॥
ಆಕಾಶದತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟು, ಪೀಡಿತನಂತೆ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದನು: "ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾದ ರಾತ್ರಿಯೇ! ನಿನ್ನಿಂದ ಬೆಳಗಾಗುವುದನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ."
2.13.18
क्रियतां मे दया भद्रे मयायं रचितोऽञ्जलिः।
अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम् ॥ २.१३.१८ ॥
ಓ ಭದ್ರೆ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆತೋರು; ನಾನು ಈ ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಶೀಘ್ರ ಹೊರಟುಹೋಗು; ನಿರ್ದಯಳಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.13.19
नृशंसां केकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं मम।
एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः ॥ २.१३.१९ ॥
ಕ್ರೂರಿಯಾದ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದೇ, ಅವಳಿಂದಾಗಿ ನನಗೆ ವಿನಾಶ ಬಂದಿತು — ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ರಾಜನು ಕೈಮುಗಿದು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.13.20
प्रसादयामास पुनः कैकेयीं राजधर्मवित्।
साधुवृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः ॥ २.१३.२० ॥
ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು — ಸದಾಚಾರಿ, ದೀನ, ನಿನ್ನ ಶರಣು ಬಂದವನು, ಆಯುಷ್ಯ ಕುಂದಿದವನಾದ ನಾನು.
2.13.21
प्रसादः क्रियतां भद्रे देवि राज्ञो विशेषतः।
शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम् ॥ २.१३.२१ ॥
ಭದ್ರೆಯೇ, ದೇವಿಯೇ, ರಾಜನ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಪೆ ತೋರು. ಸುಂದರ ಸೊಂಟವುಳ್ಳವಳೇ, ನಾನು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತು ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಲ್ಲ.
2.13.22
कुरु साधुप्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि।
प्रसीद देवि रामो मे त्वद्दत्तं राज्यमव्ययम् ॥ २.१३.२२ ॥
ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೃಪೆ ಮಾಡು, ಬಾಲೆಯೇ, ನೀನು ಸಹೃದಯಿ. ದೇವಿಯೇ, ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು — ನನ್ನ ರಾಮನನ್ನು, ನೀನು ಕೊಟ್ಟ ಅಕ್ಷಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು.
2.13.23
लभतामसितापाङ्गे यशः परमवाप्स्यसि।
मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च।
प्रियमेतद् गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे ॥ २.१३.२३ ॥
ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳ ಬಾಲೆಯೇ, ರಾಮನು ಪಡೆಯಲಿ; ನೀನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ನನ್ನ, ರಾಮನ, ಲೋಕದ, ಹಿರಿಯರ ಮತ್ತು ಭರತನ ಪ್ರಿಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡು, ಸುಂದರ ಮುಖ-ನೇತ್ರೆಯೇ.
2.13.24
विशुद्धभावस्य हि दुष्टभावा
दीनस्य ताम्राश्रुकलस्य राज्ञः।
श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापं
भर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम् ॥ २.१३.२४ ॥
ಶುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವದ, ದೀನ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುವ ರಾಜನ ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಜನಕ ಪ್ರಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ, ದುಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವದ ಆ ಕ್ರೂರಿ ಗಂಡನ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ.
2.13.25
ततः स राजा पुनरेव मूर्च्छितः
प्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम्।
समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रति
क्षितौ विसंज्ञो निपपात दुःखितः ॥ २.१३.२५ ॥
ಆಗ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಮೂರ್ಛಿತನಾದನು. ಅತೃಪ್ತಳಾಗಿ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ, ಮಗನ ವನವಾಸವನ್ನೂ ಕಂಡು ದುಃಖಿತನಾದ ರಾಜನು ಪ್ರಜ್ಞೆತಪ್ಪಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು.
2.13.26
इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशा
जगाम घोरं श्वसतो मनस्विनः।
विबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदा
निवारयामास स राजसत्तमः ॥ २.१३.२६ ॥
ಹೀಗೆ ವ್ಯಥೆಗೊಂಡು ಆಳವಾಗಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮನಸ್ವಿ ರಾಜನ ಆ ಭಯಂಕರ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು. ಎಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಆ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಎಚ್ಚರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು.