వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.13.1
अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात् परिच्युतम् ॥ २.१३.१ ॥
మహారాజు, దీనికి అర్హుడు కానివాడై, ఇలా పడుకోవడం తగనివాడై, పుణ్యం క్షీణించినప్పుడు దేవలోకం నుండి పడిపోయిన యయాతి వలె ఆయన పడి ఉన్నాడు.
2.13.2
अनर्थरूपासिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।
पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना ॥ २.१३.२ ॥
అనర్థ రూపిణి, తన ఉద్దేశం నెరవేరనిదైన ఆ స్త్రీ, భయం లేనిదైనా భయం చూపుతూ, ఆ వరం కోసమే మళ్ళీ రాజును పిలిపించింది.
2.13.3
त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः।
मम चेदं वरं कस्माद् विधारयितुमिच्छसि ॥ २.१३.३ ॥
మహారాజా, మీరు సత్యవాదీ, దృఢవ్రతుడు అని గొప్పలు చెప్పుకుంటారు; మరి నా ఈ వరాన్ని ఎందుకు నిలిపివేయాలని కోరుతున్నారు?
2.13.4
एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा।
प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव ॥ २.१३.४ ॥
కైకేయి ఇలా అనగా, రాజు దశరథుడు అప్పుడు కోపించి, క్షణకాలం విహ్వలుడైనట్లు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.
2.13.5
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।
हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव ॥ २.१३.५ ॥
నేను మరణించిన తర్వాత, మనుషుల్లో వృషభమైన రాముడు అడవికి వెళ్లిన తర్వాత, అయ్యో అనార్యా, నా శత్రువా, నీ కోరిక తీరి సుఖంగా ఉండు.
2.13.6
स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम्।
प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत ॥ २.१३.६ ॥
స్వర్గంలో కూడా దేవతలు రాముని క్షేమాన్ని నిశ్చయంగా చెప్పారు; మరి అతనికి వ్యతిరేకంగా చెప్పబడిన ఈ ఆజ్ఞను, అయ్యో, నేను ఎలా భరించగలను?
2.13.7
कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो वनम्।
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत् तदसत्यं भविष्यति ॥ २.१३.७ ॥
కైకేయి ప్రియాన్ని తీర్చాలనుకున్న వారు రాముణ్ణి అడవికి పంపారు. ఇదే సత్యం అని నేను చెబితే, అది అసత్యమవుతుంది.
2.13.8
अपुत्रेण मया पुत्रः श्रमेण महता महान्।
रामो लब्धो महातेजाः स कथं त्यज्यते मया ॥ २.१३.८ ॥
పుత్రులు లేని నేను ఎంతో శ్రమతో పొందిన మహాతేజస్వి అయిన రాముణ్ణి నేను ఎలా వదులుకోగలను?
2.13.9
शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधः क्षमापरः।
कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते ॥ २.१३.९ ॥
శూరుడు, విద్యావంతుడు, కోపాన్ని జయించినవాడు, క్షమాగుణం కలవాడు అయిన కమలపత్రాక్షుడు రాముణ్ణి నేను ఎలా అడవికి పంపగలను?
2.13.10
कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम्।
अभिराममहं रामं स्थापयिष्यामि दण्डकान् ॥ २.१३.१० ॥
నీలి కలువలా నల్లనివాడు, దీర్ఘబాహువు, మహాబలుడు, మనోహరుడు అయిన రాముణ్ణి నేను దండకారణ్యానికి ఎలా పంపగలను?
2.13.11
सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च।
दुःखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः ॥ २.१३.११ ॥
సుఖానికే అర్హుడు, దుఃఖానికి అనర్హుడైన ధీమంతుడు రాముని దుఃఖాన్ని నేను ఎలా చూడగలను?
2.13.12
यदि दुःखमकृत्वा तु मम संक्रमणं भवेत्।
अदुःखार्हस्य रामस्य ततः सुखमवाप्नुयाम् ॥ २.१३.१२ ॥
రాముణ్ణి దుఃఖపెట్టకుండానే నేను ఈ దుఃఖాన్ని దాటగలిగితే, దుఃఖానికి అనర్హుడైన రాముని వల్ల నేను సుఖాన్ని పొందగలను.
2.13.13
नृशंसे पापसंकल्पे रामं सत्यपराक्रमम्।
किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम ॥ २.१३.१३ ॥
క్రూరురాలా, పాప సంకల్పురాలా కైకేయీ! సత్యపరాక్రమ రాముని దూరం చేసి నాకు ఏ ప్రియాన్ని కలిగిస్తున్నావు?
2.13.14
अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभविष्यति।
तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः ॥ २.१३.१४ ॥
లోకంలో నాకు సాటిలేని అపకీర్తి నిశ్చయంగా కలుగుతుంది; ఈ విధంగా విలపిస్తూ, చలించిన మనస్సుతో ఉన్న నాకు (ఇది జరుగుతుంది).
2.13.15
अस्तमभ्यागमत् सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।
सा त्रियामा तदार्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता ॥ २.१३.१५ ॥
సూర్యుడు అస్తమించే సమయం వచ్చింది; రాత్రి సమీపించింది. ఆ బాధితునికి చంద్రమండలంతో అలంకృతమైన ఆ త్రియామా రాత్రి (ఉన్నది).
2.13.16
राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी।
सदैवोष्णं विनिःश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः ॥ २.१३.१६ ॥
విలపిస్తున్న రాజుకు ఆ రాత్రి ప్రకాశించలేదు; వృద్ధుడైన దశరథ మహారాజు ఎల్లప్పుడూ వేడి నిట్టూర్పులు విడుస్తూ ఉన్నాడు.
2.13.17
विललापार्तवद् दुःखं गगनासक्तलोचनः।
न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषिते ॥ २.१३.१७ ॥
ఆకాశంపై దృష్టి నిలిపి, బాధితునిలా విలపించాడు: "నక్షత్రాలతో అలంకృతమైన రాత్రీ! నీ ద్వారా ఉదయం రావాలని నేను కోరను."
2.13.18
क्रियतां मे दया भद्रे मयायं रचितोऽञ्जलिः।
अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम् ॥ २.१३.१८ ॥
ఓ భద్రా! నాపై దయ చూపు; నేను ఈ అంజలి ఘటిస్తున్నాను. లేదా వెంటనే వెళ్ళిపో; కనికరం లేని నిన్ను నేను కోరను.
2.13.19
नृशंसां केकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं मम।
एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः ॥ २.१३.१९ ॥
క్రూరురాలైన కైకేయిని చూడటమే, ఆమె కారణంగా నా వినాశం కలిగిందే — ఇలా చెప్పి, రాజు చేతులు జోడించి కైకేయితో మాట్లాడాడు.
2.13.20
प्रसादयामास पुनः कैकेयीं राजधर्मवित्।
साधुवृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः ॥ २.१३.२० ॥
రాజధర్మం తెలిసిన రాజు మళ్ళీ కైకేయిని శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించాడు — సదాచారి, దీనుడు, నీ శరణు పొందినవాడు, ఆయుష్షు తరిగినవాడనైన నేను.
2.13.21
प्रसादः क्रियतां भद्रे देवि राज्ञो विशेषतः।
शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम् ॥ २.१३.२१ ॥
భద్రురాలా, దేవీ, రాజుపై ప్రత్యేకంగా దయ చూపు. సుందరమైన నడుము గలదానా, నేను ఈ మాట శూన్య స్థలంలో చెప్పలేదు.
2.13.22
कुरु साधुप्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि।
प्रसीद देवि रामो मे त्वद्दत्तं राज्यमव्ययम् ॥ २.१३.२२ ॥
నాపై మంచి దయ చూపు, బాలికా, నీవు దయగల హృదయం కలదానవే. దేవీ, అనుగ్రహించు — నా రాముడు, నీవు ఇచ్చిన నాశనం లేని రాజ్యం.
2.13.23
लभतामसितापाङ्गे यशः परमवाप्स्यसि।
मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च।
प्रियमेतद् गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे ॥ २.१३.२३ ॥
నల్లని కన్నులు గలదానా, రాముడు పొందుగాక; నీకు అత్యున్నత కీర్తి లభిస్తుంది. నా, రాముని, లోకపు, పెద్దల, భరతుని ప్రియార్థం ఈ కార్యం చేయి, సుందర ముఖనేత్రాలు గలదానా.
2.13.24
विशुद्धभावस्य हि दुष्टभावा
दीनस्य ताम्राश्रुकलस्य राज्ञः।
श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापं
भर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम् ॥ २.१३.२४ ॥
శుద్ధ స్వభావుడు, దీనుడు, ఎర్రని కన్నీరు కార్చే రాజు చేసిన విచిత్రమైన, కరుణాజనకమైన విలాపం విని కూడా, దుష్ట స్వభావంగల ఆ క్రూరురాలు భర్త మాటను పాటించలేదు.
2.13.25
ततः स राजा पुनरेव मूर्च्छितः
प्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम्।
समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रति
क्षितौ विसंज्ञो निपपात दुःखितः ॥ २.१३.२५ ॥
అప్పుడు రాజు మళ్లీ మూర్ఛపోయాడు. అసంతృప్తితో ప్రతికూలంగా మాట్లాడుతున్న ప్రియ భార్యను, కుమారుని వనవాసాన్ని చూసి దుఃఖితుడైన రాజు స్పృహ తప్పి నేలపై పడిపోయాడు.
2.13.26
इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशा
जगाम घोरं श्वसतो मनस्विनः।
विबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदा
निवारयामास स राजसत्तमः ॥ २.१३.२६ ॥
ఇలా దుఃఖితుడై, తీవ్రంగా నిట్టూర్పులు విడుస్తున్న ఆ మనస్వి రాజుకు ఆ భయంకర రాత్రి గడిచిపోయింది. మేల్కొల్పబడినప్పటికీ, ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు తెలివి తెచ్చుకోవడాన్ని వారించాడు.