ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.13.1
अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात् परिच्युतम् ॥ २.१३.१ ॥
ମହାରାଜ, ଯିଏ ଏହାର ଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲେ ଏବଂ ଏପରି ଶୟନ କରିବାକୁ ଉଚିତ ନଥିଲେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେବାରେ ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଯଯାତି ପରି ଶୟନ କରିଥିଲେ।
2.13.2
अनर्थरूपासिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।
पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना ॥ २.१३.२ ॥
ଅନର୍ଥର ରୂପ ଧାରଣକାରିଣୀ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ନ ହୋଇଥିବା, ନିର୍ଭୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେଖାଉଥିବା ସେ ନାରୀ ସେହି ବର ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣି ଡକାଇଲେ।
2.13.3
त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः।
मम चेदं वरं कस्माद् विधारयितुमिच्छसि ॥ २.१३.३ ॥
ମହାରାଜ, ଆପଣ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ବୋଲି ଗର୍ବ କରନ୍ତି; ତେବେ ମୋର ଏହି ବର କାହିଁକି ରଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି?
2.13.4
एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा।
प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव ॥ २.१३.४ ॥
କୈକେୟୀ ଏହା କହିବାରୁ ରାଜା ଦଶରଥ ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏକ କ୍ଷଣ ବିହ୍ୱଳଙ୍କ ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.13.5
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।
हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव ॥ २.१३.५ ॥
ମୁଁ ମରିବା ପରେ, ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବନକୁ ଗଲା ପରେ, ହାୟ ଅନାର୍ଯ୍ୟେ, ମୋର ଶତ୍ରୁ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ ସୁଖୀ ହୁଅ।
2.13.6
स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम्।
प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत ॥ २.१३.६ ॥
ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ରାମଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି; ତେବେ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କହିଥିବା ଏହି ଆଦେଶ, ହାୟ, ମୁଁ କିପରି ସହିବି?
2.13.7
कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो वनम्।
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत् तदसत्यं भविष्यति ॥ २.१३.७ ॥
କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଜଣେ ରାମଙ୍କୁ ବନକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ସତ୍ୟ କହିଲେ ତାହା ମିଥ୍ୟା ହୋଇଯିବ।
2.13.8
अपुत्रेण मया पुत्रः श्रमेण महता महान्।
रामो लब्धो महातेजाः स कथं त्यज्यते मया ॥ २.१३.८ ॥
ପୁତ୍ରହୀନ ମୁଁ ବହୁ ପରିଶ୍ରମରେ ପାଇଥିବା ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବି?
2.13.9
शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधः क्षमापरः।
कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते ॥ २.१३.९ ॥
ଶୂର, ବିଦ୍ୟାସମ୍ପନ୍ନ, କ୍ରୋଧଜୟୀ, କ୍ଷମାଶୀଳ କମଳନୟନ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ବନବାସ ଦେବି?
2.13.10
कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम्।
अभिराममहं रामं स्थापयिष्यामि दण्डकान् ॥ २.१३.१० ॥
ନୀଳପଦ୍ମ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମହାବଳୀ, ମନୋହର ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ କିପରି ପଠାଇବି?
2.13.11
सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च।
दुःखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः ॥ २.१३.११ ॥
ସୁଖର ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖର ଅଯୋଗ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖ ମୁଁ କିପରି ଦେଖିବି?
2.13.12
यदि दुःखमकृत्वा तु मम संक्रमणं भवेत्।
अदुःखार्हस्य रामस्य ततः सुखमवाप्नुयाम् ॥ २.१३.१२ ॥
ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ନ ଦେଇ ଯଦି ମୋର ଏ ଦୁଃଖ ପାର ହୁଏ, ତେବେ ଦୁଃଖର ଅଯୋଗ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୁଖ ପାଇବି।
2.13.13
नृशंसे पापसंकल्पे रामं सत्यपराक्रमम्।
किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम ॥ २.१३.१३ ॥
ହେ ନିଷ୍ଠୁରା, ପାପସଂକଳ୍ପା କୈକେୟୀ! ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମଙ୍କୁ ଦୂର କରି ତୁମେ ମୋର କେଉଁ ପ୍ରିୟ ସାଧନ କରୁଛ?
2.13.14
अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभविष्यति।
तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः ॥ २.१३.१४ ॥
ଜଗତରେ ମୋର ଅତୁଳ ଅପକୀର୍ତ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ୟାପିବ; ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା, ବିଭ୍ରାନ୍ତ ମନର ମୋର (ଏହା ଘଟିବ)।
2.13.15
अस्तमभ्यागमत् सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।
सा त्रियामा तदार्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता ॥ २.१३.१५ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାକୁ ଆସିଲେ ଓ ରାତି ନିକଟ ହେଲା; ସେହି ପୀଡ଼ିତ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ସେହି ତ୍ରିଯାମା ରାତ୍ରି (ଥିଲା)।
2.13.16
राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी।
सदैवोष्णं विनिःश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः ॥ २.१३.१६ ॥
ବିଳାପ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ରାତି ଝଲସିଲା ନାହିଁ; ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଦଶରଥ ସର୍ବଦା ଉଷ୍ଣ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
2.13.17
विललापार्तवद् दुःखं गगनासक्तलोचनः।
न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषिते ॥ २.१३.१७ ॥
ଆକାଶ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ପୀଡ଼ିତ ପରି ବିଳାପ କଲେ: "ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ରାତ୍ରି! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାତ ହେଉ, ଏହା ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।"
2.13.18
क्रियतां मे दया भद्रे मयायं रचितोऽञ्जलिः।
अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम् ॥ २.१३.१८ ॥
ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର; ମୁଁ ଏହି ହାତ ଯୋଡ଼ିଛି। ନହେଲେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ; ନିର୍ଦ୍ଦୟା ତୁମକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
2.13.19
नृशंसां केकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं मम।
एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः ॥ २.१३.१९ ॥
ନିର୍ଦ୍ଦୟା କୈକେୟୀକୁ ଦେଖିବା, ଯାହାର କାରଣରୁ ମୋର ବିନାଶ ହେଲା — ଏହା କହି ରାଜା କରଯୋଡ଼ି କୈକେୟୀକୁ କହିଲେ।
2.13.20
प्रसादयामास पुनः कैकेयीं राजधर्मवित्।
साधुवृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः ॥ २.१३.२० ॥
ରାଜଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ରାଜା ପୁଣି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ — ସଦାଚାରୀ, ଦୀନ, ତୁମ ଶରଣାଗତ, ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ମୁଁ।
2.13.21
प्रसादः क्रियतां भद्रे देवि राज्ञो विशेषतः।
शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम् ॥ २.१३.२१ ॥
ହେ ଭଦ୍ରେ, ଦେବୀ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶେଷ କୃପା କର। ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବିନୀ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ନିର୍ଜନରେ କହିନାହିଁ।
2.13.22
कुरु साधुप्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि।
प्रसीद देवि रामो मे त्वद्दत्तं राज्यमव्ययम् ॥ २.१३.२२ ॥
ମୋ ପ୍ରତି ଭଲ କୃପା କର, ବାଳା, ତୁମେ ତ ସହୃଦୟା। ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ — ମୋ ରାମ, ତୁମେ ଦେଇଥିବା ଅକ୍ଷୟ ରାଜ୍ୟ।
2.13.23
लभतामसितापाङ्गे यशः परमवाप्स्यसि।
मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च।
प्रियमेतद् गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे ॥ २.१३.२३ ॥
ହେ କଳା ଆଖିର ବାଳା, ରାମ ପାଉ; ତୁମେ ପରମ ଯଶ ପାଇବ। ମୋ, ରାମର, ଲୋକର, ଗୁରୁଜନଙ୍କର ଓ ଭରତର ପ୍ରିୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ଗୁରୁଶ୍ରୋଣୀ, ସୁନ୍ଦର ମୁଖ-ନୟନା।
2.13.24
विशुद्धभावस्य हि दुष्टभावा
दीनस्य ताम्राश्रुकलस्य राज्ञः।
श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापं
भर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम् ॥ २.१३.२४ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବ, ଦୀନ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଲୁହ ଢାଳୁଥିବା ରାଜାଙ୍କର ବିଚିତ୍ର ଓ କରୁଣ ବିଳାପ ଶୁଣିକରି ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ସେଇ ନିର୍ଦ୍ଦୟା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳିଲେ ନାହିଁ।
2.13.25
ततः स राजा पुनरेव मूर्च्छितः
प्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम्।
समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रति
क्षितौ विसंज्ञो निपपात दुःखितः ॥ २.१३.२५ ॥
ଏଥିରେ ରାଜା ପୁଣି ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ। ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରତିକୂଳ କଥା କହୁଥିବା ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଓ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବନବାସକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ରାଜା ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
2.13.26
इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशा
जगाम घोरं श्वसतो मनस्विनः।
विबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदा
निवारयामास स राजसत्तमः ॥ २.१३.२६ ॥
ଏହିପରି ବ୍ୟଥିତ ଓ ଗଭୀର ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ସେହି ମନସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କର ସେହି ଭୟଙ୍କର ରାତ୍ରି ପାର ହୋଇଗଲା। ଜଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚେତନା ଫେରିବାକୁ ନିଷେଧ କଲେ।