ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.13.1
अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात् परिच्युतम् ॥ २.१३.१ ॥
ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਟਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.13.2
अनर्थरूपासिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।
पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना ॥ २.१३.२ ॥
ਅਨਰਥ ਦਾ ਰੂਪ, ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਨਿਡਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਡਰ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਉਸੇ ਵਰ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬੁਲਵਾਇਆ।
2.13.3
त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः।
मम चेदं वरं कस्माद् विधारयितुमिच्छसि ॥ २.१३.३ ॥
ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਚਬੋਲੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
2.13.4
एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा।
प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव ॥ २.१३.४ ॥
ਕੈਕੇਯੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਵਿਹਵਲ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
2.13.5
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।
हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव ॥ २.१३.५ ॥
ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਦੇ ਬਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਇ ਅਨਾਰਯੇ, ਮੇਰੀ ਵੈਰਨ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ।
2.13.6
स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम्।
प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत ॥ २.१३.६ ॥
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਹੇ ਗਏ ਇਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ, ਹਾਇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਂਗਾ?
2.13.7
कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो वनम्।
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत् तदसत्यं भविष्यति ॥ २.१३.७ ॥
ਕੈਕੇਯੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਨ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਝੂਠ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
2.13.8
अपुत्रेण मया पुत्रः श्रमेण महता महान्।
रामो लब्धो महातेजाः स कथं त्यज्यते मया ॥ २.१३.८ ॥
ਪੁੱਤਰਹੀਣ ਮੈਂ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਾਂ?
2.13.9
शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधः क्षमापरः।
कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते ॥ २.१३.९ ॥
ਸੂਰਮਾ, ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਖਿਮਾਸ਼ੀਲ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਬਨਵਾਸ ਦਿਆਂ?
2.13.10
कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम्।
अभिराममहं रामं स्थापयिष्यामि दण्डकान् ॥ २.१३.१० ॥
ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਸਾਂਵਲੇ, ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਲੀ, ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੰਡਕਾਰਣਯ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਭੇਜਾਂ?
2.13.11
सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च।
दुःखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः ॥ २.१३.११ ॥
ਸੁਖ ਦੇ ਹੀ ਯੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਯੋਗ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂ?
2.13.12
यदि दुःखमकृत्वा तु मम संक्रमणं भवेत्।
अदुःखार्हस्य रामस्य ततः सुखमवाप्नुयाम् ॥ २.१३.१२ ॥
ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਦੁੱਖ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਯੋਗ ਰਾਮ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੁਖ ਪਾਵਾਂਗਾ।
2.13.13
नृशंसे पापसंकल्पे रामं सत्यपराक्रमम्।
किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम ॥ २.१३.१३ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰੂਰ, ਪਾਪ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ! ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?
2.13.14
अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभविष्यति।
तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः ॥ २.१३.१४ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਦਨਾਮੀ ਜ਼ਰੂਰ ਫੈਲੇਗੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਭਟਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀ (ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗੀ)।
2.13.15
अस्तमभ्यागमत् सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।
सा त्रियामा तदार्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता ॥ २.१३.१५ ॥
ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਨੇੜੇ ਆਈ; ਉਸ ਪੀੜਤ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮੰਡਲ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ ਤ੍ਰਿਯਾਮਾ ਰਾਤ (ਸੀ)।
2.13.16
राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी।
सदैवोष्णं विनिःश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः ॥ २.१३.१६ ॥
ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਉਹ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਚਮਕੀ; ਬੁੱਢਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸਦਾ ਗਰਮ ਹਉਕੇ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ।
2.13.17
विललापार्तवद् दुःखं गगनासक्तलोचनः।
न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषिते ॥ २.१३.१७ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਪੀੜਤ ਵਾਂਗ ਵਿਰਲਾਪ ਕੀਤਾ: "ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਰਾਤ! ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਸਵੇਰ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।"
2.13.18
क्रियतां मे दया भद्रे मयायं रचितोऽञ्जलिः।
अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम् ॥ २.१३.१८ ॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਇਹ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਛੇਤੀ ਚਲੀ ਜਾ; ਬੇਰਹਿਮ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
2.13.19
नृशंसां केकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं मम।
एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः ॥ २.१३.१९ ॥
ਬੇਰਹਿਮ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ — ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.13.20
प्रसादयामास पुनः कैकेयीं राजधर्मवित्।
साधुवृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः ॥ २.१३.२० ॥
ਰਾਜਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ — ਸਦਾਚਾਰੀ, ਦੀਨ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ, ਘਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਮੈਂ।
2.13.21
प्रसादः क्रियतां भद्रे देवि राज्ञो विशेषतः।
शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम् ॥ २.१३.२१ ॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਦੇਵੀ, ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਜੋ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੰਨਸਾਨ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।
2.13.22
कुरु साधुप्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि।
प्रसीद देवि रामो मे त्वद्दत्तं राज्यमव्ययम् ॥ २.१३.२२ ॥
ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਬਾਲਿਕਾ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਮਦਰਦ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾ — ਮੇਰਾ ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਾਜ।
2.13.23
लभतामसितापाङ्गे यशः परमवाप्स्यसि।
मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च।
प्रियमेतद् गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे ॥ २.१३.२३ ॥
ਹੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ; ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਯਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ। ਮੇਰੇ, ਰਾਮ ਦੇ, ਲੋਕ ਦੇ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ, ਹੇ ਭਾਰੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ।
2.13.24
विशुद्धभावस्य हि दुष्टभावा
दीनस्य ताम्राश्रुकलस्य राज्ञः।
श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापं
भर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम् ॥ २.१३.२४ ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਦੀਨ, ਲਾਲ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਂਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਉਸ ਬੇਰਹਿਮ ਨੇ ਪਤੀ ਦਾ ਬਚਨ ਨਾ ਮੰਨਿਆ।
2.13.25
ततः स राजा पुनरेव मूर्च्छितः
प्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम्।
समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रति
क्षितौ विसंज्ञो निपपात दुःखितः ॥ २.१३.२५ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਉਲਟ ਬੋਲਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਬੇਸੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
2.13.26
इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशा
जगाम घोरं श्वसतो मनस्विनः।
विबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदा
निवारयामास स राजसत्तमः ॥ २.१३.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਉਸ ਮਨਸਵੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ। ਜਗਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।