Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.19.1
तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम्।
श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥ २.१९.१ ॥
Al oír aquellas palabras desagradables, semejantes a la muerte, Rāma, destructor de enemigos, no se afligió, y dijo esto a Kaikeyī.
2.19.2
एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः।
जटाचीरधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.२ ॥
Así sea. Cumpliendo la promesa del rey, vistiendo cabellos enmarañados y ropas de corteza, iré desde aquí a morar en el bosque.
2.19.3
इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः।
नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिंदमः ॥ २.१९.३ ॥
Pero deseo saber por qué el soberano, aquel invencible domeñador de enemigos, ya no me recibe con agrado como antes.
2.19.4
मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः।
यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥ २.१९.४ ॥
No dejes que la ira te domine, oh reina; lo digo ante ti. Sé muy complacida. Iré al bosque, vistiendo ropas de corteza y cabellos enmarañados.
2.19.5
हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च।
नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥ २.१९.५ ॥
Cuando me ordenan un maestro benevolente, un padre y un rey agradecido, ¿qué acto querido no haría yo con confianza?
2.19.6
अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहते मम।
स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१९.६ ॥
Un solo pensamiento falso quema mi corazón: ¿por qué el mismo rey no me habló de la consagración de Bharata?
2.19.7
अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान् धनानि च।
हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥ २.१९.७ ॥
Yo mismo, sin que nadie me lo pidiera, daría con gusto a Sītā, el reino, mis queridos alientos vitales y mis riquezas a mi hermano Bharata.
2.19.8
किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः।
तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.८ ॥
Cuando el señor de los hombres, nuestro padre, lo ha ordenado él mismo, y yo cumplo mi promesa para satisfacer tu deseo, ¿qué más hay que decir?
2.19.9
तथाश्वासय ह्रीमन्तं किं त्विदं यन्महीपतिः।
वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥ २.१९.९ ॥
"Consuela, pues, al modesto Rāma. ¿Por qué este señor de la tierra, con los ojos clavados en el suelo, derrama lentamente lágrimas?"
2.19.10
गच्छन्तु चैवानयितुं दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥ २.१९.१० ॥
Por orden del rey, que hoy mismo partan mensajeros en caballos veloces y traigan a Bharata de la casa de su tío materno.
2.19.11
दण्डकारण्यमेषोऽहं गच्छाम्येव हि सत्वरः।
अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥ २.१९.११ ॥
Sin deliberar sobre la palabra de mi padre, iré ahora mismo con prisa al bosque de Daṇḍaka para habitar allí catorce años.
2.19.12
सा हृष्टा तस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी।
प्रस्थानं श्रद्दधाना सा त्वरयामास राघवम् ॥ २.१९.१२ ॥
Al oír las palabras de Rāma, Kaikeyī se alegró, y confiando en su partida, apremió a Rāghava a darse prisa.
2.19.13
एवं भवतु यास्यन्ति दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादिहावर्तयितुं नराः ॥ २.१९.१३ ॥
Así sea. Los mensajeros irán en caballos veloces a traer de vuelta a Bharata desde la casa de su tío materno.
2.19.14
तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम्।
राम तस्मादितः शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥ २.१९.१४ ॥
Oh Rāma, creo que no es propio de ti, tan deseoso, demorarte; por tanto debes ir pronto de aquí al bosque.
2.19.15
व्रीडान्वितः स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते।
नैतत् किंचिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ २.१९.१५ ॥
Oh mejor de los hombres, que el rey mismo, lleno de vergüenza, no te hable no es cosa pequeña; aparta esta ira.
2.19.16
यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादतित्वरम्।
पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥ २.१९.१६ ॥
Oh Rāma, hasta que no vayas de esta ciudad muy presto al bosque, tu padre no se bañará ni comerá.
2.19.17
धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः।
मूर्च्छितो न्यपतत् तस्मिन् पर्यङ्के हेमभूषिते ॥ २.१९.१७ ॥
'¡Ay, qué dolor!' Con un profundo suspiro, el rey, abrumado por el pesar, perdió el sentido y cayó sobre aquel lecho adornado con oro.
2.19.18
रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः।
कशयेव हतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥ २.१९.१८ ॥
Rāma también levantó al rey y, impulsado por Kaikeyī, se apresuró a ir al bosque como caballo herido por el látigo.
2.19.19
तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम्।
श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१९.१९ ॥
Habiendo oído aquel desagradable discurso de la innoble Kaikeyī, cuyo desenlace era terrible, Rāma, sin turbación, dijo estas palabras a Kaikeyī.
2.19.20
नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे।
विद्धि मामृषिभिस्तुल्यं विमलं धर्ममास्थितम् ॥ २.१९.२० ॥
Oh reina, no busco ganancias ni deseo permanecer en este mundo. Considérame igual a los sabios, que se mantienen firmes en el dharma puro.
2.19.21
यत् तत्रभवतः किंचिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया।
प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥ २.१९.२१ ॥
Cualquier acción agradable para el venerable padre que yo pueda realizar, la llevaré a cabo por completo, incluso sacrificando la vida.
2.19.22
न ह्यतो धर्मचरणं किंचिदस्ति महत्तरम्।
यथा पितरि शुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥ २.१९.२२ ॥
No hay práctica del dharma mayor que esta: servir al padre o cumplir su palabra.
2.19.23
अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम्।
वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥ २.१९.२३ ॥
Aunque el venerable padre no me lo haya dicho, por tu palabra habitaré catorce años en un bosque solitario desde aquí.
2.19.24
न नूनं मयि कैकेयि किंचिदाशंससे गुणान्।
यद् राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥ २.१९.२४ ॥
Kaikeyī, sin duda no esperas ninguna virtud en mí, pues hablaste así de mí al rey, aunque tú, una esposa virtuosa, tienes mayor autoridad sobre mí.
2.19.25
यावन्मातरमापृच्छे सीतां चानुनयाम्यहम्।
ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद् वनम् ॥ २.१९.२५ ॥
Cuando me haya despedido de mi madre y haya consolado a Sītā, partiré hoy mismo hacia el gran bosque de los Daṇḍakas.
2.19.26
भरतः पालयेद् राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा।
तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्मः सनातनः ॥ २.१९.२६ ॥
Que Bharata gobierne el reino y sirva a su padre como debe; también usted debe actuar así, pues ese es el dharma eterno.
2.19.27
रामस्य तु वचः श्रुत्वा भृशं दुःखगतः पिता।
शोकादशक्नुवन् वक्तुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥ २.१९.२७ ॥
Al oír las palabras de Rāma, su padre quedó sumido en profunda aflicción; incapaz de hablar por el dolor, rompió a llorar en voz alta.
2.19.28
वन्दित्वा चरणौ राज्ञो विसंज्ञस्य पितुस्तदा।
कैकेय्याश्चाप्यनार्याया निष्पपात महाद्युतिः ॥ २.१९.२८ ॥
Entonces, tras postrarse ante los pies del rey, su padre, que había perdido el conocimiento, y tras inclinarse también ante la innoble Kaikeyī, el gloriosísimo Rāma salió.
2.19.29
स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम्।
निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥ २.१९.२९ ॥
Rāma, tras dar la vuelta ritual en reverencia a su padre y a Kaikeyī, salió de los aposentos interiores y vio a sus amigos bienintencionados.
2.19.30
तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह।
लक्ष्मणः परमक्रुद्धः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ २.१९.३० ॥
Lakṣmaṇa, gozo de Sumitrā, profundamente airado, siguió por detrás a Rāma, cuyos ojos estaban llenos de lágrimas.
2.19.31
आभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम्।
शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥ २.१९.३१ ॥
Rāma, tras dar la vuelta ritual a los objetos de la consagración, se alejó despacio, sin apartar de allí la mirada.
2.19.32
न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति।
लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षयः ॥ २.१९.३२ ॥
La pérdida del reino no disminuye su gran esplendor; siendo amado del mundo, es como el menguar de la luna de rayos frescos.
2.19.33
न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुंधराम्।
सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥ २.१९.३३ ॥
En él, que desea ir al bosque y abandona la tierra, no se ve alteración de ánimo, como si estuviera más allá de todos los mundos.
2.19.34
प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलंकृते।
विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥ २.१९.३४ ॥
Tras rechazar la sombrilla auspiciosa y los abanicos bellamente adornados, despidió a su gente, al carro, a los ciudadanos y a los demás.
2.19.35
धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च।
प्रविवेशात्मवान् वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥ २.१९.३५ ॥
Llevando el dolor en su mente y refrenando sus sentidos, el dueño de sí entró en la casa de su madre, aquella que le había dado la noticia no grata.
2.19.36
सर्वोऽप्यभिजनः श्रीमान् श्रीमतः सत्यवादिनः।
नालक्षयत रामस्य कंचिदाकारमानने ॥ २.१९.३६ ॥
Ninguno de sus parientes percibió expresión alguna en el rostro de Rāma, el glorioso, el veraz.
2.19.37
उचितं च महाबाहुर्न जहौ हर्षमात्मवान्।
शारदः समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥ २.१९.३७ ॥
El de poderosos brazos, Rāma, dueño de sí mismo y con decoro, no abandonó su alegría, como la luna de otoño con sus rayos plenamente desplegados no abandona su resplandor.
2.19.38
वाचा मधुरया रामः सर्वं सम्मानयञ्जनम्।
मातुः समीपं धर्मात्मा प्रविवेश महायशाः ॥ २.१९.३८ ॥
Rāma, de alma justa y gran renombre, honrando a todas las gentes con palabras dulces, entró en presencia de su madre.
2.19.39
तं गुणैः समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः।
सौमित्रिरनुवव्राज धारयन् दुःखमात्मजम् ॥ २.१९.३९ ॥
Lakṣmaṇa, el hermano de inmenso valor, igual a él en virtudes, lo siguió cargando su propio dolor.
2.19.40
प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदा युतं
समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम्।
न चैव रामोऽत्र जगाम विक्रियां
सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥ २.१९.४० ॥
Al entrar en la casa y ver a su madre llena de gran alegría y la pérdida de fortuna que le había sobrevenido, Rāma no mostró ningún cambio, por temor a que la desgracia alcanzara a sus allegados por causa suya.