వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.19.1
तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम्।
श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥ २.१९.१ ॥
శత్రువులను సంహరించే రాముడు మరణంతో సమానమైన ఆ అప్రియమైన మాటలు విని కూడా వ్యథ చెందలేదు; కైకేయితో ఇలా అన్నాడు.
2.19.2
एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः।
जटाचीरधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.२ ॥
అలాగే కానివ్వు; రాజు ప్రతిజ్ఞను పాటిస్తూ, జటలు చీరలు ధరించి, ఇక్కడినుండి నేను అడవికి వెళ్తాను.
2.19.3
इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः।
नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिंदमः ॥ २.१९.३ ॥
అయితే శత్రువులను అణచే ఆ దుర్ధర్షుడైన మహారాజు నన్ను ముందులా ఎందుకు అభినందించడం లేదో తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.
2.19.4
मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः।
यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥ २.१९.४ ॥
దేవీ, నీకు కోపం రానియ్యకు; నీ ఎదుటే చెబుతున్నాను. సంతోషంగా ఉండు; నేను చీరలు జటలు ధరించి అడవికి వెళ్తాను.
2.19.5
हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च।
नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥ २.१९.५ ॥
హితైషి గురువు, తండ్రి, కృతజ్ఞుడైన రాజు ఆజ్ఞాపించినప్పుడు, విశ్వాసంతో నేను ఏ ప్రియకార్యాన్ని చేయకుండా ఉంటాను?
2.19.6
अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहते मम।
स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१९.६ ॥
ఒక్క అసత్య ఆలోచనే నా హృదయాన్ని దహిస్తోంది: భరతుని పట్టాభిషేకం గురించి రాజు స్వయంగా నాకు ఎందుకు చెప్పలేదు?
2.19.7
अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान् धनानि च।
हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥ २.१९.७ ॥
నేను సీతను, రాజ్యాన్ని, నా ప్రియమైన ప్రాణాలను, ధనాన్ని కూడా ఎవరూ ప్రేరేపించకపోయినా సంతోషంతో తమ్ముడు భరతునికి స్వయంగా ఇచ్చివేసేవాడిని.
2.19.8
किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः।
तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.८ ॥
మానవాధీశుడైన తండ్రి స్వయంగా ప్రేరేపించినప్పుడు, నీ ప్రియ కోరికను నెరవేర్చడానికి నా ప్రతిజ్ఞను పాటిస్తున్నప్పుడు ఇక చెప్పేదేముంది?
2.19.9
तथाश्वासय ह्रीमन्तं किं त्विदं यन्महीपतिः।
वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥ २.१९.९ ॥
"అలాగే సిగ్గుగల రాముడిని ఓదార్చు. భూమిపై దృష్టి నిలిపి, ఈ రాజు ఎందుకు మెల్లగా కన్నీరు కారుస్తున్నాడు?"
2.19.10
गच्छन्तु चैवानयितुं दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥ २.१९.१० ॥
రాజు ఆజ్ఞ ప్రకారం, ఈ రోజే వేగవంతమైన గుర్రాలపై దూతలు వెళ్లి మేనమామ ఇంటి నుండి భరతుడిని తీసుకురావాలి.
2.19.11
दण्डकारण्यमेषोऽहं गच्छाम्येव हि सत्वरः।
अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥ २.१९.११ ॥
తండ్రి మాటను ఆలోచించకుండా, పద్నాలుగు సంవత్సరాలు నివసించడానికి నేను ఇప్పుడే త్వరగా దండకారణ్యానికి వెళ్తాను.
2.19.12
सा हृष्टा तस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी।
प्रस्थानं श्रद्दधाना सा त्वरयामास राघवम् ॥ २.१९.१२ ॥
రాముని ఆ మాట విని సంతోషించిన కైకేయి, అతని ప్రయాణాన్ని విశ్వసిస్తూ, రాఘవుణ్ణి త్వరపెట్టింది.
2.19.13
एवं भवतु यास्यन्ति दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादिहावर्तयितुं नराः ॥ २.१९.१३ ॥
అలాగే అగుగాక. వేగంగా వెళ్ళే గుర్రాలపై దూతలు మేనమామ ఇంటి నుండి భరతుని ఇక్కడికి తిరిగి తీసుకురావడానికి వెళ్తారు.
2.19.14
तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम्।
राम तस्मादितः शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥ २.१९.१४ ॥
రామా, నీవంటి ఉత్సాహవంతుడు ఆలస్యం చేయడం తగదని నేను భావిస్తున్నాను; కాబట్టి నీవు ఇక్కడి నుండి త్వరగా అడవికి వెళ్ళాలి.
2.19.15
व्रीडान्वितः स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते।
नैतत् किंचिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ २.१९.१५ ॥
నరశ్రేష్ఠా, రాజు సిగ్గుతో నీతో మాట్లాడకపోవడం చిన్న విషయం కాదు; ఈ కోపాన్ని విడిచిపెట్టు.
2.19.16
यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादतित्वरम्।
पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥ २.१९.१६ ॥
రామా, నీవు ఈ పట్టణం నుండి అతి త్వరగా అడవికి వెళ్ళే వరకు, నీ తండ్రి స్నానం చేయడు, భోజనం కూడా చేయడు.
2.19.17
धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः।
मूर्च्छितो न्यपतत् तस्मिन् पर्यङ्के हेमभूषिते ॥ २.१९.१७ ॥
'ధిక్కారం, ఎంత కష్టం!' అని నిట్టూర్చి, శోకంలో మునిగిన రాజు మూర్ఛపోయి బంగారంతో అలంకరించిన ఆ పడకపై పడిపోయాడు.
2.19.18
रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः।
कशयेव हतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥ २.१९.१८ ॥
రాముడు కూడా రాజును లేవనెత్తి, కైకేయిచే ప్రేరితుడై, కొరడాతో కొట్టబడిన గుర్రంలా అడవికి వెళ్ళడానికి త్వరపడ్డాడు.
2.19.19
तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम्।
श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१९.१९ ॥
ఆ అనార్యురాలైన కైకేయి యొక్క ఆ అప్రియమైన, భయంకర ఫలితాన్నిచ్చే మాటలను విని, వ్యథ లేనివాడైన రాముడు కైకేయితో ఈ మాటలు పలికాడు.
2.19.20
नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे।
विद्धि मामृषिभिस्तुल्यं विमलं धर्ममास्थितम् ॥ २.१९.२० ॥
దేవీ, నేను ధనాసక్తిగలవాడను కాను; ఈ లోకంలో జీవించాలని కూడా కోరను. నిర్మలమైన ధర్మాన్ని ఆశ్రయించిన నన్ను ఋషులతో సమానుడిగా తెలుసుకో.
2.19.21
यत् तत्रभवतः किंचिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया।
प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥ २.१९.२१ ॥
పూజ్యులైన తండ్రికి ప్రియమైనది ఏదైనా నేను చేయగలిగితే, ప్రాణాలను కూడా త్యజించి అది ఎట్టి పరిస్థితిలోనైనా చేస్తాను.
2.19.22
न ह्यतो धर्मचरणं किंचिदस्ति महत्तरम्।
यथा पितरि शुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥ २.१९.२२ ॥
దీనికంటే గొప్ప ధర్మాచరణం మరేదీ లేదు; తండ్రిని సేవించడమూ, ఆయన మాటను నెరవేర్చడమూ అలాంటివే.
2.19.23
अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम्।
वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥ २.१९.२३ ॥
పూజ్యులైన తండ్రి నాకు ఏమీ చెప్పకపోయినా, నీ మాట ప్రకారం నేను ఇక్కడ పదునాలుగు సంవత్సరాలు నిర్జనమైన అరణ్యంలో నివసిస్తాను.
2.19.24
न नूनं मयि कैकेयि किंचिदाशंससे गुणान्।
यद् राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥ २.१९.२४ ॥
కైకేయీ, నాలో ఏ గుణాన్నీ నువ్వు నిశ్చయంగా ఆశించడం లేదు; అందుకే రాజుతో అలా అన్నావు, నువ్వు నాపై మరింత అధికారం కలిగిన సాధ్వివి అయినా.
2.19.25
यावन्मातरमापृच्छे सीतां चानुनयाम्यहम्।
ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद् वनम् ॥ २.१९.२५ ॥
నేను తల్లిని అనుమతి అడిగి, సీతను ఓదార్చిన తర్వాత, ఈ రోజే దండకారణ్యంలోని మహా అరణ్యానికి వెళ్తాను.
2.19.26
भरतः पालयेद् राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा।
तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्मः सनातनः ॥ २.१९.२६ ॥
భరతుడు రాజ్యాన్ని పాలించాలి, తండ్రివలె సేవ చేయాలి; మీరూ అలాగే చేయాలి, అదే సనాతన ధర్మం.
2.19.27
रामस्य तु वचः श्रुत्वा भृशं दुःखगतः पिता।
शोकादशक्नुवन् वक्तुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥ २.१९.२७ ॥
రాముని మాటలు విని తండ్రి ఎంతో దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు; శోకంతో మాట్లాడలేక గట్టిగా ఏడ్చాడు.
2.19.28
वन्दित्वा चरणौ राज्ञो विसंज्ञस्य पितुस्तदा।
कैकेय्याश्चाप्यनार्याया निष्पपात महाद्युतिः ॥ २.१९.२८ ॥
అప్పుడు స్పృహ కోల్పోయిన తండ్రి రాజు పాదాలకు నమస్కరించి, అనార్యురాలైన కైకేయికి కూడా నమస్కరించి, మహాతేజస్వి రాముడు బయటకు వెళ్ళిపోయాడు.
2.19.29
स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम्।
निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥ २.१९.२९ ॥
రాముడు తండ్రికి, కైకేయికి ప్రదక్షిణం చేసి, అంతఃపురం నుండి బయటకు వచ్చి, తన హితులైన జనులను చూశాడు.
2.19.30
तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह।
लक्ष्मणः परमक्रुद्धः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ २.१९.३० ॥
కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో వెళ్తున్న రాముని వెనుక, అత్యంత కోపంతో ఉన్న లక్ష్మణుడు అనుసరించాడు; అతడు సుమిత్ర ఆనందాన్ని పెంచేవాడు.
2.19.31
आभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम्।
शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥ २.१९.३१ ॥
రాముడు అభిషేక సామగ్రికి ప్రదక్షిణ చేసి నెమ్మదిగా బయలుదేరాడు; అక్కడి నుండి చూపును తప్పించలేదు.
2.19.32
न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति।
लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षयः ॥ २.१९.३२ ॥
రాజ్యం పోయినా అతని గొప్ప శోభ తగ్గలేదు; లోకానికి ప్రియుడైన అతనిది, చల్లని కిరణాల చంద్రుని క్షయంలా.
2.19.33
न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुंधराम्।
सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥ २.१९.३३ ॥
అడవికి వెళ్లాలనుకుని భూమిని విడిచిపెట్టేవాడికి మనోవికారం కనిపించదు; సమస్త లోకాలను దాటినవాడిలా.
2.19.34
प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलंकृते।
विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥ २.१९.३४ ॥
శుభకరమైన గొడుగును, అలంకరించిన వింజామరలను నిరాకరించి, తన వారిని, రథాన్ని, పౌరులను, ఇతర జనులను పంపివేశాడు.
2.19.35
धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च।
प्रविवेशात्मवान् वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥ २.१९.३५ ॥
మనసులో దుఃఖాన్ని ధరిస్తూ, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించి, ఆత్మవంతుడు తల్లి గృహంలో ప్రవేశించాడు; ఆమెకు అప్రియ వార్త తెలిసింది.
2.19.36
सर्वोऽप्यभिजनः श्रीमान् श्रीमतः सत्यवादिनः।
नालक्षयत रामस्य कंचिदाकारमानने ॥ २.१९.३६ ॥
శ్రీమంతుడు, సత్యవాది అయిన రాముని ముఖంలో అతని బంధువులందరూ ఏ భావాన్నీ గమనించలేదు.
2.19.37
उचितं च महाबाहुर्न जहौ हर्षमात्मवान्।
शारदः समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥ २.१९.३७ ॥
మహాబాహువైన రాముడు తగిన రీతిలో, ఆత్మనిగ్రహంతో తన ఆనందాన్ని విడువలేదు; శరదృతువులో పూర్ణకిరణాలతో వెలిగే చంద్రుడు తన తేజస్సును విడువనట్లు.
2.19.38
वाचा मधुरया रामः सर्वं सम्मानयञ्जनम्।
मातुः समीपं धर्मात्मा प्रविवेश महायशाः ॥ २.१९.३८ ॥
ధర్మాత్ముడు, మహాయశస్వి అయిన రాముడు మధురమైన మాటలతో అందరినీ గౌరవిస్తూ తల్లి సమీపానికి ప్రవేశించాడు.
2.19.39
तं गुणैः समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः।
सौमित्रिरनुवव्राज धारयन् दुःखमात्मजम् ॥ २.१९.३९ ॥
గుణాల్లో రామునికి సమానుడైన, అపార పరాక్రమశాలి సోదరుడు సౌమిత్రి, తన దుఃఖాన్ని అదిమిపెట్టుకుంటూ అతని వెంట నడిచాడు.
2.19.40
प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदा युतं
समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम्।
न चैव रामोऽत्र जगाम विक्रियां
सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥ २.१९.४० ॥
ఇంట ప్రవేశించి, అత్యంత ఆనందంతో నిండిన తల్లిని, ఆమెకు సంభవించిన రాజ్యనష్టాన్ని చూసినా, స్వజనులపై తనకూ విపత్తు వస్తుందేమోననే భయంతో రాముడు ఏమాత్రం చలించలేదు.