รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.19.1
तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम्।
श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥ २.१९.१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำที่ไม่น่ายินดีนั้น ซึ่งเหมือนความตาย พระรามผู้ปราบศัตรูมิได้หวั่นไหว และตรัสถ้อยคำนี้แก่ไกเกยี
2.19.2
एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः।
जटाचीरधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.२ ॥
เป็นเช่นนั้นเถิด หม่อมฉันจะรักษาพระสัตย์ของพระราชา สวมชฎาและผ้าเปลือกไม้ จะออกจากที่นี่ไปอยู่ในป่า
2.19.3
इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः।
नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिंदमः ॥ २.१९.३ ॥
แต่หม่อมฉันอยากทราบว่าเหตุใดพระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ผู้ปราบศัตรูได้ยากนั้น จึงมิได้ทรงยินดีต้อนรับหม่อมฉันเหมือนเมื่อก่อน
2.19.4
मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः।
यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥ २.१९.४ ॥
ขอพระนางอย่าได้ให้ความโกรธเกิดขึ้น ข้าพเจ้ากล่าวต่อหน้าพระนาง ขอพระนางทรงพระสำราญเถิด ข้าพเจ้าจะไปป่า สวมผ้าเปลือกไม้และชฎา
2.19.5
हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च।
नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥ २.१९.५ ॥
เมื่อผู้มีความปรารถนาดี คือครูบาอาจารย์ บิดา และพระราชาผู้รู้คุณ ทรงสั่งมา หม่อมฉันจะไม่ทำกิจอันเป็นที่รักอย่างมั่นใจได้อย่างไร
2.19.6
अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहते मम।
स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१९.६ ॥
มีความคิดอันเท็จเพียงอย่างเดียวที่เผาผลาญใจของหม่อมฉัน คือเหตุใดพระราชาเองจึงมิได้ตรัสกับหม่อมฉันเรื่องการอภิเษกของภรต
2.19.7
अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान् धनानि च।
हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥ २.१९.७ ॥
หม่อมฉันจะยินดีมอบสีดา แผ่นดิน ลมหายใจอันเป็นที่รัก และทรัพย์สมบัติให้แก่พี่น้องของหม่อมฉันคือภรต แม้มิได้ถูกขอร้องเลย
2.19.8
किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः।
तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.८ ॥
เมื่อบิดาผู้เป็นจอมมนุษย์เองทรงสั่งมา และหม่อมฉันกำลังรักษาพระสัตย์เพื่อให้ความปรารถนาอันเป็นที่รักของพระนางสำเร็จ จะยังมีอะไรให้กล่าวอีกเล่า
2.19.9
तथाश्वासय ह्रीमन्तं किं त्विदं यन्महीपतिः।
वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥ २.१९.९ ॥
จงปลอบพระรามผู้ถ่อมตนเถิด เหตุใดพระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดินนี้ นัยน์ตาจับจ้องอยู่ที่พื้นดิน จึงทรงหลั่งน้ำพระเนตรช้า ๆ
2.19.10
गच्छन्तु चैवानयितुं दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥ २.१९.१० ॥
ตามพระบัญชาของพระราชา ขอให้บรรดาทูตขี่ม้าที่วิ่งเร็วไปนำภรตกลับมาจากเรือนของพระมาตุลในวันนี้เถิด
2.19.11
दण्डकारण्यमेषोऽहं गच्छाम्येव हि सत्वरः।
अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥ २.१९.११ ॥
หม่อมฉันจะรีบไปยังป่าทัณฑกะทันที เพื่ออยู่ที่นั้นสิบสี่ปี โดยมิได้ไตร่ตรองถ้อยคำของบิดา
2.19.12
सा हृष्टा तस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी।
प्रस्थानं श्रद्दधाना सा त्वरयामास राघवम् ॥ २.१९.१२ ॥
ไกเกยีมีความยินดีเมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระราม และด้วยความเชื่อมั่นในการเดินทางของพระราม นางจึงเร่งให้พระราฆพรีบไป
2.19.13
एवं भवतु यास्यन्ति दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादिहावर्तयितुं नराः ॥ २.१९.१३ ॥
เป็นเช่นนั้นเถิด บรรดาทูตจะขี่ม้าที่วิ่งเร็วไป เพื่อนำภรตกลับมาที่นี่จากเรือนของพระมาตุล
2.19.14
तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम्।
राम तस्मादितः शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥ २.१९.१४ ॥
ข้าพเจ้าเห็นว่าการรอคอยไม่เหมาะกับท่านผู้กระตือรือร้น โอ พระราม เพราะฉะนั้นท่านควรรีบไปจากที่นี่สู่ป่าเถิด
2.19.15
व्रीडान्वितः स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते।
नैतत् किंचिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ २.१९.१५ ॥
โอ บุรุษผู้ประเสริฐที่สุด ที่พระราชาเองเต็มไปด้วยความละอาย จึงไม่ตรัสกับท่านนั้นมิใช่เรื่องเล็กน้อย ขอท่านจงละความโกรธนี้เสีย
2.19.16
यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादतित्वरम्।
पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥ २.१९.१६ ॥
โอ พระราม ตราบใดที่ท่านยังมิได้รีบออกจากเมืองนี้ไปป่า บิดาของท่านก็จะไม่อาบน้ำและไม่เสวยเลย
2.19.17
धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः।
मूर्च्छितो न्यपतत् तस्मिन् पर्यङ्के हेमभूषिते ॥ २.१९.१७ ॥
ว่า ช่างเป็นความทุกข์ยากเสียนี่กระไร พระราชาถอนพระทัยใหญ่ ถูกความโศกท่วมทับ ทรงสลบล้มลงบนแท่นบรรทมที่ประดับด้วยทองคำนั้น
2.19.18
रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः।
कशयेव हतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥ २.१९.१८ ॥
แม้พระรามก็ทรงพยุงพระราชาให้ลุกขึ้น และเมื่อถูกไกเกยีเร่งเร้า ก็รีบเร่งจะไปป่า เหมือนม้าที่ถูกแส้ฟาด
2.19.19
तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम्।
श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१९.१९ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำอันไม่น่ายินดีของไกเกยีผู้ต่ำช้า ซึ่งมีผลอันน่าสะพรึงกลัว พระรามผู้ไม่หวั่นไหวจึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่ไกเกยี
2.19.20
नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे।
विद्धि मामृषिभिस्तुल्यं विमलं धर्ममास्थितम् ॥ २.१९.२० ॥
โอ พระนาง หม่อมฉันมิได้มุ่งหวังผลประโยชน์ และไม่ปรารถนาจะอยู่ในโลกนี้ ขอพระนางรู้ว่าหม่อมฉันเสมอด้วยฤๅษี ดำรงอยู่ในธรรมอันบริสุทธิ์
2.19.21
यत् तत्रभवतः किंचिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया।
प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥ २.१९.२१ ॥
ข้าพเจ้าจะทำทุกสิ่งที่ทำได้ให้เป็นที่พอพระทัยของท่านพ่อ ทำทุกทางแม้ต้องสละชีวิต
2.19.22
न ह्यतो धर्मचरणं किंचिदस्ति महत्तरम्।
यथा पितरि शुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥ २.१९.२२ ॥
ไม่มีการปฏิบัติธรรมใดยิ่งใหญ่กว่านี้ คือการปรนนิบัติบิดา หรือการทำตามถ้อยคำของท่าน
2.19.23
अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम्।
वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥ २.१९.२३ ॥
แม้ท่านพ่อจะมิได้ตรัสสั่ง ข้าพเจ้าก็จะไปอยู่ในป่าอันเปลี่ยวเป็นเวลาสิบสี่ปีจากที่นี่ ตามถ้อยคำของท่านแม่
2.19.24
न नूनं मयि कैकेयि किंचिदाशंससे गुणान्।
यद् राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥ २.१९.२४ ॥
ไกเกยี ท่านคงไม่คาดหวังคุณความดีใดในตัวข้าพเจ้าเลย ท่านจึงได้กล่าวเช่นนั้นต่อพระราชา แม้ท่านเป็นภรรยาผู้ดีและมีอำนาจเหนือข้าพเจ้ามากกว่า
2.19.25
यावन्मातरमापृच्छे सीतां चानुनयाम्यहम्।
ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद् वनम् ॥ २.१९.२५ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ลามารดาและปลอบโยนสีดาแล้ว ข้าพเจ้าจะออกเดินทางในวันนี้ไปยังป่าใหญ่ของชาวทัณฑกะ
2.19.26
भरतः पालयेद् राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा।
तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्मः सनातनः ॥ २.१९.२६ ॥
ให้ภรตปกครองราชอาณาจักร และปรนนิบัติบิดาดังที่บุตรพึงทำ ท่านก็ต้องประพฤติเช่นนี้เช่นกัน เพราะนั่นคือธรรมอันเป็นนิรันดร์
2.19.27
रामस्य तु वचः श्रुत्वा भृशं दुःखगतः पिता।
शोकादशक्नुवन् वक्तुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥ २.१९.२७ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระราม บิดาก็ตกอยู่ในความโศกเศร้าอย่างยิ่ง ด้วยความทุกข์จึงไม่อาจเอ่ยวาจาได้ ท่านจึงร่ำไห้เสียงดัง
2.19.28
वन्दित्वा चरणौ राज्ञो विसंज्ञस्य पितुस्तदा।
कैकेय्याश्चाप्यनार्याया निष्पपात महाद्युतिः ॥ २.१९.२८ ॥
จากนั้น พระรามกราบที่พระบาทของพระราชาบิดาผู้หมดสติ และกราบไกเกยีผู้ไร้ศีลธรรมด้วย แล้วพระผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่จึงเสด็จออกไป
2.19.29
स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम्।
निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥ २.१९.२९ ॥
พระรามเวียนประทักษิณบิดาและไกเกยีด้วยความเคารพ แล้วเสด็จออกจากห้องในพระราชวัง ทอดพระเนตรเห็นมิตรสหายผู้หวังดีของพระองค์
2.19.30
तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह।
लक्ष्मणः परमक्रुद्धः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ २.१९.३० ॥
ลักษมณ์ ผู้ทำให้สุมิตราชื่นชม โกรธยิ่งนัก ตามหลังพระราม ซึ่งดวงเนตรเต็มไปด้วยน้ำตา
2.19.31
आभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम्।
शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥ २.१९.३१ ॥
พระรามเวียนประทักษิณเครื่องอภิเษกไว้ทางขวา แล้วเสด็จช้า ๆ จากไป โดยไม่หันพระเนตรออกจากที่นั้น
2.19.32
न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति।
लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षयः ॥ २.१९.३२ ॥
ความเสื่อมจากราชสมบัติไม่อาจลดทอนความงามอันยิ่งใหญ่ของพระองค์ได้ เพราะพระองค์เป็นที่รักของโลก เปรียบเหมือนดวงจันทร์เย็นที่แม้แสงจะลดลง ความงามก็ไม่เสื่อมไป
2.19.33
न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुंधराम्।
सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥ २.१९.३३ ॥
ในพระองค์ผู้จะเสด็จเข้าป่าและละทิ้งแผ่นดิน ไม่ปรากฏความปั่นป่วนแห่งจิตใจเลย ราวกับว่าพระองค์เหนือกว่าโลกทั้งสิ้น
2.19.34
प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलंकृते।
विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥ २.१९.३४ ॥
พระรามทรงปฏิเสธเศวตฉัตรอันเป็นมงคลและพัดวีงามที่ตกแต่งไว้ แล้วให้ผู้ติดตามของพระองค์ รถศึก ชาวนคร และประชาชนอื่น ๆ กลับไป
2.19.35
धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च।
प्रविवेशात्मवान् वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥ २.१९.३५ ॥
พระองค์ผู้มีสติควบคุมตนได้ ทรงกลั้นทุกข์ไว้ในพระทัยและข่มอินทรีย์ไว้ เสด็จเข้าไปในพระตำหนักของพระมารดา ผู้ซึ่งเป็นผู้นำข่าวอันไม่น่ายินดีมาให้
2.19.36
सर्वोऽप्यभिजनः श्रीमान् श्रीमतः सत्यवादिनः।
नालक्षयत रामस्य कंचिदाकारमानने ॥ २.१९.३६ ॥
ญาติทั้งหมดของพระราม ผู้รุ่งเรืองและเป็นผู้กล่าวสัตย์ ไม่มีผู้ใดสังเกตเห็นสีหน้าใดเลยบนพระพักตร์ของพระราม
2.19.37
उचितं च महाबाहुर्न जहौ हर्षमात्मवान्।
शारदः समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥ २.१९.३७ ॥
พระมหาพาหุผู้มีสติควบคุมตน มิได้ทรงละความปีติอันเหมาะควร เหมือนดวงจันทร์ในฤดูสารทที่มีรัศมีเต็มดวง ย่อมไม่ละความงดงามของตน
2.19.38
वाचा मधुरया रामः सर्वं सम्मानयञ्जनम्।
मातुः समीपं धर्मात्मा प्रविवेश महायशाः ॥ २.१९.३८ ॥
พระรามผู้มีพระทัยในธรรมและมีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ ทรงให้เกียรติประชาชนทั้งปวงด้วยถ้อยคำอันไพเราะ แล้วเสด็จเข้าไปเฝ้าพระมารดา
2.19.39
तं गुणैः समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः।
सौमित्रिरनुवव्राज धारयन् दुःखमात्मजम् ॥ २.१९.३९ ॥
ลักษมณ์ น้องชายผู้มีวิกรมอันไพศาล มีคุณธรรมเสมอด้วยพระราม ตามเสด็จไป โดยเก็บความทุกข์ของตนไว้ในใจ
2.19.40
प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदा युतं
समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम्।
न चैव रामोऽत्र जगाम विक्रियां
सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥ २.१९.४० ॥
เมื่อเสด็จเข้าไปในพระตำหนักและทอดพระเนตรเห็นพระมารดาเต็มไปด้วยความยินดีอย่างยิ่ง ทั้งยังประสบความพลิกผันของโชคลาภ พระรามมิได้แสดงความเปลี่ยนแปลงใดเลย เพราะทรงหวั่นว่าความวิบัติอาจเกิดแก่มิตรสหายผู้หวังดีเพราะพระองค์