વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.19.1
तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम्।
श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥ २.१९.१ ॥
શત્રુસંહારક રામ મૃત્યુ સમાન તે અપ્રિય વચન સાંભળીને પણ વ્યથિત ન થયા; અને કૈકેયીને આમ કહ્યું.
2.19.2
एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः।
जटाचीरधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.२ ॥
એમ જ થાઓ; રાજાની પ્રતિજ્ઞાનું પાલન કરતાં, જટા અને વલ્કલ ધારણ કરીને હું અહીંથી વનમાં વસવા જઈશ.
2.19.3
इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः।
नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिंदमः ॥ २.१९.३ ॥
પરંતુ શત્રુદમન, દુર્ધર્ષ એવા તે મહારાજા મને પહેલાંની જેમ કેમ અભિનંદન નથી આપતા, તે હું જાણવા ઇચ્છું છું.
2.19.4
मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः।
यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥ २.१९.४ ॥
હે દેવી, તારે ક્રોધ ન કરવો; તારી સામે જ હું કહું છું. પ્રસન્ન રહે; હું વલ્કલ અને જટા ધારણ કરીને વનમાં જઈશ.
2.19.5
हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च।
नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥ २.१९.५ ॥
હિતૈષી ગુરુ, પિતા અને કૃતજ્ઞ રાજા આજ્ઞા કરે ત્યારે, વિશ્વાસપૂર્વક હું કયું પ્રિય કાર્ય ન કરું?
2.19.6
अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहते मम।
स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१९.६ ॥
એક જ અસત્ય વિચાર મારા હૃદયને બાળી રહ્યો છે: ભરતના રાજ્યાભિષેક વિશે રાજાએ પોતે મને કેમ કહ્યું નહીં?
2.19.7
अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान् धनानि च।
हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥ २.१९.७ ॥
હું પોતે, કોઈના પ્રેરણા વિના, આનંદથી સીતા, રાજ્ય, મારા પ્રિય પ્રાણ અને ધન પણ ભાઈ ભરતને આપી દેત.
2.19.8
किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः।
तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.८ ॥
મનુષ્યોના રાજા પિતાએ પોતે પ્રેરણા આપી છે, તારી પ્રિય ઇચ્છા પૂરી કરવા મારા વચનનું પાલન કરું છું, તો પછી શું કહેવું?
2.19.9
तथाश्वासय ह्रीमन्तं किं त्विदं यन्महीपतिः।
वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥ २.१९.९ ॥
"તો લજ્જાશીલ રામને આશ્વાસન આપ. ધરતી પર દૃષ્ટિ જડાવીને આ રાજા ધીમે ધીમે આંસુ કેમ સારે છે?"
2.19.10
गच्छन्तु चैवानयितुं दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥ २.१९.१० ॥
રાજાના આદેશથી આજે જ ઝડપી ઘોડાઓ પર દૂતો જઈને મામાના ઘરેથી ભરતને લઈ આવે.
2.19.11
दण्डकारण्यमेषोऽहं गच्छाम्येव हि सत्वरः।
अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥ २.१९.११ ॥
પિતાના વચનનો વિચાર કર્યા વિના, ચૌદ વર્ષ રહેવા હું હમણાં જ ઝડપથી દંડકારણ્ય જાઉં છું.
2.19.12
सा हृष्टा तस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी।
प्रस्थानं श्रद्दधाना सा त्वरयामास राघवम् ॥ २.१९.१२ ॥
રામનું એ વચન સાંભળીને હર્ષિત થયેલી કૈકેયીએ, તેના પ્રસ્થાન પર વિશ્વાસ રાખીને, રાઘવને ઝડપથી જવા પ્રેર્યો.
2.19.13
एवं भवतु यास्यन्ति दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादिहावर्तयितुं नराः ॥ २.१९.१३ ॥
એમ જ થાઓ. ઝડપી ઘોડાઓ પર દૂતો મામાના ઘરેથી ભરતને અહીં પાછા લાવવા જશે.
2.19.14
तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम्।
राम तस्मादितः शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥ २.१९.१४ ॥
હે રામ, હું માનું છું કે તારા જેવા ઉત્સુક માટે વિલંબ યોગ્ય નથી; તેથી તારે અહીંથી જલદી વનમાં જવું જોઈએ.
2.19.15
व्रीडान्वितः स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते।
नैतत् किंचिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ २.१९.१५ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, લજ્જાથી ભરેલા રાજા પોતે તારી સાથે વાત નથી કરતા એ કંઈ નાની વાત નથી; આ ક્રોધ છોડી દે.
2.19.16
यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादतित्वरम्।
पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥ २.१९.१६ ॥
હે રામ, જ્યાં સુધી તું આ નગરમાંથી અતિ ઝડપથી વનમાં નહીં જાય, ત્યાં સુધી તારા પિતા સ્નાન કરશે નહીં કે ભોજન પણ કરશે નહીં.
2.19.17
धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः।
मूर्च्छितो न्यपतत् तस्मिन् पर्यङ्के हेमभूषिते ॥ २.१९.१७ ॥
'ધિક્કાર, કેવું કષ્ટ!' એમ કહી નિસાસો નાખીને શોકમાં ડૂબેલા રાજા મૂર્છિત થઈ સોનાથી શણગારેલી એ પલંગ પર પડ્યા.
2.19.18
रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः।
कशयेव हतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥ २.१९.१८ ॥
રામે પણ રાજાને ઉઠાવ્યા, કૈકેયીથી પ્રેરાઈને, ચાબુકથી મારેલા ઘોડાની જેમ વનમાં જવા ઉતાવળ કરી.
2.19.19
तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम्।
श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१९.१९ ॥
તે અનાર્ય કૈકેયીનું અપ્રિય, ભયંકર પરિણામવાળું વચન સાંભળીને, વ્યથા વિનાના રામે કૈકેયીને આ વચન કહ્યું.
2.19.20
नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे।
विद्धि मामृषिभिस्तुल्यं विमलं धर्ममास्थितम् ॥ २.१९.२० ॥
હે દેવી, હું ધનનો લોભી નથી, અને આ જગતમાં જીવવાની ઇચ્છા પણ રાખતો નથી. નિર્મળ ધર્મમાં સ્થિત મને ઋષિઓ સમાન જાણ.
2.19.21
यत् तत्रभवतः किंचिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया।
प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥ २.१९.२१ ॥
પૂજ્ય પિતાને જે કંઈ પ્રિય કરવું મારાથી શક્ય છે, તે પ્રાણનો પણ ત્યાગ કરીને હું સર્વ રીતે કરીશ.
2.19.22
न ह्यतो धर्मचरणं किंचिदस्ति महत्तरम्।
यथा पितरि शुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥ २.१९.२२ ॥
આનાથી મોટું ધર્માચરણ બીજું કંઈ નથી; પિતાની સેવા કરવી અને તેમના વચનનું પાલન કરવું, એ જ તે છે.
2.19.23
अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम्।
वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥ २.१९.२३ ॥
પૂજ્ય પિતાએ મને કંઈ કહ્યું ન હોવા છતાં, તારા વચનથી હું અહીંથી ચૌદ વર્ષ નિર્જન વનમાં વસીશ.
2.19.24
न नूनं मयि कैकेयि किंचिदाशंससे गुणान्।
यद् राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥ २.१९.२४ ॥
હે કૈકેયી, તું મારામાં કોઈ ગુણ ખરેખર ઇચ્છતી નથી; કારણ કે તેં રાજાને મારા વિશે તેમ કહ્યું, જોકે તું મારા પર વધુ અધિકાર ધરાવતી સાધ્વી છે.
2.19.25
यावन्मातरमापृच्छे सीतां चानुनयाम्यहम्।
ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद् वनम् ॥ २.१९.२५ ॥
હું માતાની રજા લઈને અને સીતાને સમજાવીને, આજે જ દંડકના મહાન વનમાં જઈશ.
2.19.26
भरतः पालयेद् राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा।
तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्मः सनातनः ॥ २.१९.२६ ॥
ભરતે રાજ્યનું પાલન કરવું અને પિતાની જેમ સેવા કરવી; આપે પણ એમ જ કરવું, કારણ કે તે જ સનાતન ધર્મ છે.
2.19.27
रामस्य तु वचः श्रुत्वा भृशं दुःखगतः पिता।
शोकादशक्नुवन् वक्तुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥ २.१९.२७ ॥
રામના શબ્દો સાંભળીને પિતા અત્યંત દુઃખમાં ડૂબી ગયા; શોકને કારણે બોલી ન શકતાં તેઓ મોટેથી રડી પડ્યા.
2.19.28
वन्दित्वा चरणौ राज्ञो विसंज्ञस्य पितुस्तदा।
कैकेय्याश्चाप्यनार्याया निष्पपात महाद्युतिः ॥ २.१९.२८ ॥
ત્યારે બેભાન થયેલા પિતા રાજાના ચરણોમાં વંદન કરીને, અને અનાર્યા કૈકેયીને પણ વંદન કરીને, મહાતેજસ્વી રામ બહાર નીકળી ગયા.
2.19.29
स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम्।
निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥ २.१९.२९ ॥
રામે પિતા અને કૈકેયીની પ્રદક્ષિણા કરી, અંતઃપુરમાંથી બહાર નીકળીને પોતાના શુભચિંતકોને જોયા.
2.19.30
तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह।
लक्ष्मणः परमक्रुद्धः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ २.१९.३० ॥
આંસુભરી આંખોવાળા રામની પાછળ અત્યંત ક્રોધિત લક્ષ્મણ ચાલ્યા; તેઓ સુમિત્રાના આનંદને વધારનારા હતા.
2.19.31
आभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम्।
शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥ २.१९.३१ ॥
રામે અભિષેકની સામગ્રીની પ્રદક્ષિણા કરીને ધીમે ધીમે પ્રસ્થાન કર્યું; ત્યાંથી દૃષ્ટિ ખસેડ્યા વિના.
2.19.32
न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति।
लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षयः ॥ २.१९.३२ ॥
રાજ્યના નાશથી તેની મહાન શોભા ઘટતી નથી; લોકપ્રિય હોવાથી, શીતરશ્મિ ચંદ્રના ક્ષય જેવી.
2.19.33
न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुंधराम्।
सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥ २.१९.३३ ॥
વનમાં જવાની ઇચ્છાવાળા અને પૃથ્વીનો ત્યાગ કરનારા તેનામાં ચિત્તવિકાર દેખાતો નથી; સર્વલોકોથી પર હોય તેમ.
2.19.34
प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलंकृते।
विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥ २.१९.३४ ॥
શુભ છત્ર અને સુશોભિત વ્યજન નકારીને, પોતાના લોકો, રથ, નગરજનો અને અન્ય લોકોને વિદાય આપી.
2.19.35
धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च।
प्रविवेशात्मवान् वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥ २.१९.३५ ॥
મનમાં દુઃખ ધારણ કરીને, ઇન્દ્રિયોને સંયમિત કરી, આત્મવાન રામે અપ્રિય સમાચાર આપનારી માતાના ભવનમાં પ્રવેશ કર્યો.
2.19.36
सर्वोऽप्यभिजनः श्रीमान् श्रीमतः सत्यवादिनः।
नालक्षयत रामस्य कंचिदाकारमानने ॥ २.१९.३६ ॥
શ્રીમાન સત્યવાદી રામના ચહેરા પર તેમના સર્વ સગાંઓને કોઈ ભાવ દેખાયો નહિ.
2.19.37
उचितं च महाबाहुर्न जहौ हर्षमात्मवान्।
शारदः समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥ २.१९.३७ ॥
મહાબાહુ રામે યોગ્ય રીતે, આત્મસંયમથી પોતાનો હર્ષ છોડ્યો નહીં; શરદ ઋતુનો, પૂર્ણ કિરણો સાથે ઉદિત થયેલો ચંદ્ર જેમ પોતાનું તેજ છોડતો નથી તેમ.
2.19.38
वाचा मधुरया रामः सर्वं सम्मानयञ्जनम्।
मातुः समीपं धर्मात्मा प्रविवेश महायशाः ॥ २.१९.३८ ॥
ધર્માત્મા, મહાયશસ્વી રામે મધુર વાણીથી સૌનું સન્માન કરતાં માતાની પાસે પ્રવેશ કર્યો.
2.19.39
तं गुणैः समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः।
सौमित्रिरनुवव्राज धारयन् दुःखमात्मजम् ॥ २.१९.३९ ॥
ગુણોમાં રામ સમાન, વિપુલ પરાક્રમી ભાઈ સૌમિત્રી પોતાનું દુઃખ ધારણ કરીને તેમની પાછળ ચાલ્યા.
2.19.40
प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदा युतं
समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम्।
न चैव रामोऽत्र जगाम विक्रियां
सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥ २.१९.४० ॥
ઘરમાં પ્રવેશીને, અતિ આનંદથી ભરેલી માતાને અને તેમના પર આવી પડેલી રાજ્યહાનિને જોઈને પણ, સ્વજનો પર પોતાના પર પણ આપત્તિ આવશે એવી શંકાથી રામમાં કોઈ વિકાર આવ્યો નહીં.