ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.19.1
तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम्।
श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥ २.१९.१ ॥
ಶತ್ರುಘ್ನನಾದ ರಾಮನು ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಆ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ವ್ಯಥೆಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.19.2
एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः।
जटाचीरधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.२ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ; ರಾಜನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ, ಜಟೆ ಮತ್ತು ನಾರುಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ನಾನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
2.19.3
इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः।
नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिंदमः ॥ २.१९.३ ॥
ಆದರೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಿಸುವ ಆ ಅಜೇಯ ಮಹಾರಾಜರು ಮೊದಲಿನಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
2.19.4
मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः।
यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥ २.१९.४ ॥
ದೇವಿ, ನೀನು ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಡ; ನಿನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಸಂತೋಷದಿಂದಿರು; ನಾನು ನಾರುಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಜಟೆ ಧರಿಸಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
2.19.5
हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च।
नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥ २.१९.५ ॥
ಹಿತೈಷಿಗಳಾದ ಗುರು, ತಂದೆ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞ ರಾಜನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ, ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಾನು ಯಾವ ಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡದಿರುವೆ?
2.19.6
अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहते मम।
स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१९.६ ॥
ಒಂದೇ ಒಂದು ಸುಳ್ಳು ಯೋಚನೆ ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿದೆ: ಭರತನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜರು ತಾವೇ ನನಗೆ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ?
2.19.7
अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान् धनानि च।
हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥ २.१९.७ ॥
ನಾನು ಸೀತೆಯನ್ನು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು, ಧನವನ್ನೂ ಯಾರ ಪ್ರೇರಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ಭರತನಿಗೆ ತಾನೇ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೆ.
2.19.8
किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः।
तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.८ ॥
ಮನುಜೇಶ್ವರ ತಂದೆ ಸ್ವತಃ ಪ್ರೇರಿಸಿರುವಾಗ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ?
2.19.9
तथाश्वासय ह्रीमन्तं किं त्विदं यन्महीपतिः।
वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥ २.१९.९ ॥
"ಹಾಗೆಯೇ ನಾಚಿಕೆಯ ರಾಮನಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟು ಈ ರಾಜ ಏಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?"
2.19.10
गच्छन्तु चैवानयितुं दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥ २.१९.१० ॥
ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಂತೆ ಇಂದೇ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳಲ್ಲಿ ದೂತರು ಹೋಗಿ ಮಾವನ ಮನೆಯಿಂದ ಭರತನನ್ನು ಕರೆತರಲಿ.
2.19.11
दण्डकारण्यमेषोऽहं गच्छाम्येव हि सत्वरः।
अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥ २.१९.११ ॥
ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ವಿಚಾರಿಸದೆ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಾಸಿಸಲು ನಾನು ಈಗಲೇ ತ್ವರೆಯಿಂದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
2.19.12
सा हृष्टा तस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी।
प्रस्थानं श्रद्दधाना सा त्वरयामास राघवम् ॥ २.१९.१२ ॥
ರಾಮನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಕೈಕೇಯಿ, ಅವನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನಂಬಿ, ರಾಘವನನ್ನು ತ್ವರೆಪಡಿಸಿದಳು.
2.19.13
एवं भवतु यास्यन्ति दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादिहावर्तयितुं नराः ॥ २.१९.१३ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ. ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೂತರು ಮಾವನ ಮನೆಯಿಂದ ಭರತನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕರೆತರಲು ಹೋಗುವರು.
2.19.14
तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम्।
राम तस्मादितः शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥ २.१९.१४ ॥
ರಾಮ, ನಿನ್ನಂತಹ ಉತ್ಸಾಹಿಗೆ ವಿಳಂಬ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೇಗ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು.
2.19.15
व्रीडान्वितः स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते।
नैतत् किंचिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ २.१९.१५ ॥
ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ರಾಜನು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡದಿರುವುದು ಸಣ್ಣ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ಈ ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಡು.
2.19.16
यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादतित्वरम्।
पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥ २.१९.१६ ॥
ರಾಮ, ನೀನು ಈ ನಗರದಿಂದ ಬಹಳ ಬೇಗ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವವರೆಗೂ ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಊಟವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.19.17
धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः।
मूर्च्छितो न्यपतत् तस्मिन् पर्यङ्के हेमभूषिते ॥ २.१९.१७ ॥
'ಛೀ, ಎಂಥ ಕಷ್ಟ!' ಎಂದು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟು, ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ರಾಜನು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗಿ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು.
2.19.18
रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः।
कशयेव हतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥ २.१९.१८ ॥
ರಾಮನೂ ರಾಜನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಚಾಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದ ಕುದುರೆಯಂತೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲು ಧಾವಿಸಿದನು.
2.19.19
तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम्।
श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१९.१९ ॥
ಆ ಅನಾರ್ಯೆ ಕೈಕೇಯಿಯ ಆ ಅಪ್ರಿಯವಾದ, ಭಯಂಕರ ಫಲವುಳ್ಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವ್ಯಥೆಯಿಲ್ಲದ ರಾಮನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.19.20
नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे।
विद्धि मामृषिभिस्तुल्यं विमलं धर्ममास्थितम् ॥ २.१९.२० ॥
ದೇವಿ, ನಾನು ಸಂಪತ್ತಿನ ಆಸೆಯುಳ್ಳವನಲ್ಲ; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುವವನೂ ಅಲ್ಲ. ನಿರ್ಮಲ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ನನ್ನನ್ನು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನನೆಂದು ತಿಳಿ.
2.19.21
यत् तत्रभवतः किंचिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया।
प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥ २.१९.२१ ॥
ಪೂಜ್ಯರಾದ ತಂದೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ನಾನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡುವೆ.
2.19.22
न ह्यतो धर्मचरणं किंचिदस्ति महत्तरम्।
यथा पितरि शुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥ २.१९.२२ ॥
ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಬೇರೊಂದಿಲ್ಲ; ತಂದೆಯ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು, ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಅದರಂತೆಯೇ.
2.19.23
अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम्।
वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥ २.१९.२३ ॥
ಪೂಜ್ಯರಾದ ತಂದೆ ನನಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳದಿದ್ದರೂ, ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆ.
2.19.24
न नूनं मयि कैकेयि किंचिदाशंससे गुणान्।
यद् राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥ २.१९.२४ ॥
ಕೈಕೇಯಿ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುಣವನ್ನೂ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜನಿಗೆ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳ ಸಾಧ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರೂ.
2.19.25
यावन्मातरमापृच्छे सीतां चानुनयाम्यहम्।
ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद् वनम् ॥ २.१९.२५ ॥
ನಾನು ತಾಯಿಯ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಸೀತೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಇಂದೇ ದಂಡಕ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ.
2.19.26
भरतः पालयेद् राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा।
तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्मः सनातनः ॥ २.१९.२६ ॥
ಭರತನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿ, ತಂದೆಯಂತೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಲಿ; ನೀವೂ ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡಬೇಕು, ಅದೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ.
2.19.27
रामस्य तु वचः श्रुत्वा भृशं दुःखगतः पिता।
शोकादशक्नुवन् वक्तुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥ २.१९.२७ ॥
ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತಂದೆ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾದನು; ಶೋಕದಿಂದ ಮಾತನಾಡಲಾಗದೆ ಜೋರಾಗಿ ಅತ್ತನು.
2.19.28
वन्दित्वा चरणौ राज्ञो विसंज्ञस्य पितुस्तदा।
कैकेय्याश्चाप्यनार्याया निष्पपात महाद्युतिः ॥ २.१९.२८ ॥
ಆಗ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದ್ದ ತಂದೆ ರಾಜನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಅನಾರ್ಯೆ ಕೈಕೇಯಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಮ ಹೊರಟನು.
2.19.29
स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम्।
निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥ २.१९.२९ ॥
ರಾಮನು ತಂದೆಗೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಅಂತಃಪುರದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ತನ್ನ ಹಿತೈಷಿ ಜನರನ್ನು ಕಂಡನು.
2.19.30
तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह।
लक्ष्मणः परमक्रुद्धः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ २.१९.३० ॥
ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳ ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ; ಅವನು ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು.
2.19.31
आभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम्।
शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥ २.१९.३१ ॥
ರಾಮನು ಅಭಿಷೇಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಟನು; ಅಲ್ಲಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸರಿಸದೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು.
2.19.32
न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति।
लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षयः ॥ २.१९.३२ ॥
ರಾಜ್ಯನಾಶವು ಅವನ ಮಹಾ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಲೋಕಪ್ರಿಯನಾದ ಅವನ ಕಾಂತಿ, ತಂಪು ಕಿರಣದ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಷಯದಂತೆ.
2.19.33
न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुंधराम्।
सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥ २.१९.३३ ॥
ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಅವನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನಂತೆ.
2.19.34
प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलंकृते।
विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥ २.१९.३४ ॥
ಶುಭವಾದ ಛತ್ರವನ್ನು, ಸುಅಲಂಕೃತ ವ್ಯಜನಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಜನರನ್ನು, ರಥವನ್ನು, ಪೌರರನ್ನು ಇತರ ಜನರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.
2.19.35
धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च।
प्रविवेशात्मवान् वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥ २.१९.३५ ॥
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ, ಆತ್ಮವಂತನಾಗಿ ತಾಯಿಯ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಅಪ್ರಿಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದವಳ ಮನೆ.
2.19.36
सर्वोऽप्यभिजनः श्रीमान् श्रीमतः सत्यवादिनः।
नालक्षयत रामस्य कंचिदाकारमानने ॥ २.१९.३६ ॥
ಶ್ರೀಮಂತನಾದ, ಸತ್ಯವಾದಿಯಾದ ರಾಮನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅವನ ಬಂಧುಗಳೆಲ್ಲರೂ ಯಾವ ಭಾವವನ್ನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
2.19.37
उचितं च महाबाहुर्न जहौ हर्षमात्मवान्।
शारदः समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥ २.१९.३७ ॥
ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ರಾಮನು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹದಿಂದ ತನ್ನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ; ಶರದೃತುವಿನ ಪೂರ್ಣ ಕಿರಣಗಳ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಬಿಡದಂತೆ.
2.19.38
वाचा मधुरया रामः सर्वं सम्मानयञ्जनम्।
मातुः समीपं धर्मात्मा प्रविवेश महायशाः ॥ २.१९.३८ ॥
ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದ ರಾಮನು ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತ ತಾಯಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
2.19.39
तं गुणैः समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः।
सौमित्रिरनुवव्राज धारयन् दुःखमात्मजम् ॥ २.१९.३९ ॥
ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಸಮನಾದ, ಅಪಾರ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸಹೋದರ ಸೌಮಿತ್ರಿ ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.
2.19.40
प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदा युतं
समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम्।
न चैव रामोऽत्र जगाम विक्रियां
सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥ २.१९.४० ॥
ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ತಾಯಿಯನ್ನೂ ಅವರಿಗೆ ಬಂದೊದಗಿದ ರಾಜ್ಯನಾಶವನ್ನೂ ಕಂಡರೂ, ಸ್ವಜನರ ಮೇಲೆ ತನಗೂ ವಿಪತ್ತು ಬರಬಹುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ರಾಮನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ವಿಕಾರಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.