വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.19.1
तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम्।
श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥ २.१९.१ ॥
ശത്രുസംഹാരകനായ രാമൻ മരണതുല്യമായ ആ അപ്രിയവചനം കേട്ടിട്ടും വ്യസനിച്ചില്ല; കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.19.2
एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः।
जटाचीरधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.२ ॥
അങ്ങനെയാകട്ടെ; രാജാവിന്റെ പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കുന്നതിനായി ജടയും വൽക്കലവും ധരിച്ച് ഇവിടെനിന്ന് ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് പോകും.
2.19.3
इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः।
नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिंदमः ॥ २.१९.३ ॥
എന്നാൽ ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന ആ അജയ്യനായ രാജാവ് മുൻപെന്നപോലെ എന്നെ അഭിനന്ദിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടെന്ന് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
2.19.4
मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः।
यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥ २.१९.४ ॥
ദേവീ, നീ കോപിക്കരുത്; നിന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ ഞാൻ പറയുന്നു. സന്തോഷവതിയായിരിക്കുക; വൽക്കലവും ജടയും ധരിച്ച് ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് പോകും.
2.19.5
हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च।
नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥ २.१९.५ ॥
ഹിതൈഷിയായ ഗുരുവും പിതാവും കൃതജ്ഞനായ രാജാവും നിയോഗിക്കുമ്പോൾ വിശ്വാസത്തോടെ ഞാൻ ഏത് പ്രിയകാര്യമാണ് ചെയ്യാതിരിക്കുക?
2.19.6
अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहते मम।
स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥ २.१९.६ ॥
ഒരു അസത്യചിന്ത മാത്രം എന്റെ ഹൃദയത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു: ഭരതന്റെ അഭിഷേകത്തെക്കുറിച്ച് രാജാവ് തന്നെ എന്നോട് പറയാതിരുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?
2.19.7
अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान् धनानि च।
हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥ २.१९.७ ॥
ഞാൻ സീതയെയും രാജ്യത്തെയും എന്റെ പ്രിയപ്രാണങ്ങളെയും ധനത്തെയും ആരുടെയും പ്രേരണയില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ അനുജൻ ഭരതനു സ്വയം നൽകുമായിരുന്നു.
2.19.8
किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः।
तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ २.१९.८ ॥
മനുഷ്യരാജാവായ പിതാവ് നേരിട്ട് പ്രേരിപ്പിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ പ്രിയകാമനയ്ക്കായി എന്റെ പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കുമ്പോൾ പിന്നെ എന്തു പറയാൻ?
2.19.9
तथाश्वासय ह्रीमन्तं किं त्विदं यन्महीपतिः।
वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥ २.१९.९ ॥
"അങ്ങനെ ലജ്ജാശീലനായ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിക്കൂ. ഭൂമിയിൽ ദൃഷ്ടി പതിച്ച്, ഈ രാജാവ് മെല്ലെ കണ്ണുനീർ പൊഴിക്കുന്നത് എന്തിന്?"
2.19.10
गच्छन्तु चैवानयितुं दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥ २.१९.१० ॥
രാജാവിന്റെ കൽപ്പനപ്രകാരം ഇന്നുതന്നെ വേഗമേറിയ കുതിരകളിൽ ദൂതന്മാർ പോയി മാതുലഗൃഹത്തിൽനിന്ന് ഭരതനെ കൊണ്ടുവരട്ടെ.
2.19.11
दण्डकारण्यमेषोऽहं गच्छाम्येव हि सत्वरः।
अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥ २.१९.११ ॥
പിതാവിന്റെ വാക്ക് ആലോചിക്കാതെ, പതിനാലു വർഷം വസിക്കാൻ ഞാൻ ഇതാ വേഗം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്കു പോകുന്നു.
2.19.12
सा हृष्टा तस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी।
प्रस्थानं श्रद्दधाना सा त्वरयामास राघवम् ॥ २.१९.१२ ॥
രാമന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് സന്തോഷിച്ച കൈകേയി, അവന്റെ പുറപ്പാടിൽ വിശ്വസിച്ച്, രാഘവനെ വേഗം പോകാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
2.19.13
एवं भवतु यास्यन्ति दूताः शीघ्रजवैर्हयैः।
भरतं मातुलकुलादिहावर्तयितुं नराः ॥ २.१९.१३ ॥
അങ്ങനെ ആകട്ടെ. വേഗമേറിയ കുതിരകളിൽ ദൂതന്മാർ മാതുലഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഭരതനെ ഇവിടേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ പോകും.
2.19.14
तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम्।
राम तस्मादितः शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥ २.१९.१४ ॥
രാമാ, നിന്നെപ്പോലെ ഉത്സാഹമുള്ളവന് താമസം യോജിച്ചതല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; അതിനാൽ നീ ഇവിടെനിന്ന് വേഗം കാട്ടിലേക്ക് പോകണം.
2.19.15
व्रीडान्वितः स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते।
नैतत् किंचिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ २.१९.१५ ॥
നരശ്രേഷ്ഠാ, ലജ്ജയാൽ നിറഞ്ഞ രാജാവ് നിന്നോട് സംസാരിക്കാത്തത് ചെറിയ കാര്യമല്ല; ഈ കോപം ഉപേക്ഷിക്കുക.
2.19.16
यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादतित्वरम्।
पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥ २.१९.१६ ॥
രാമാ, നീ ഈ നഗരത്തിൽ നിന്ന് അതിവേഗം കാട്ടിലേക്ക് പോകുന്നതുവരെ നിന്റെ പിതാവ് കുളിക്കുകയോ ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.
2.19.17
धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः।
मूर्च्छितो न्यपतत् तस्मिन् पर्यङ्के हेमभूषिते ॥ २.१९.१७ ॥
'ഛേ, എന്തൊരു കഷ്ടം!' എന്ന് നെടുവീർപ്പിട്ട്, ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവ് മൂർച്ഛിച്ച് സ്വർണ്ണാലങ്കൃതമായ ആ പള്ളിമഞ്ചത്തിൽ വീണു.
2.19.18
रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः।
कशयेव हतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥ २.१९.१८ ॥
രാമനും രാജാവിനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, കൈകേയിയാൽ പ്രേരിതനായി, ചാട്ടവാറടിയേറ്റ കുതിരയെപ്പോലെ കാട്ടിലേക്ക് പോകാൻ തിടുക്കം കൂട്ടി.
2.19.19
तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम्।
श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१९.१९ ॥
ആ അനാര്യയായ കൈകേയിയുടെ ആ അപ്രിയവും ഭയങ്കര ഫലമുള്ളതുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വ്യഥയില്ലാത്ത രാമൻ കൈകേയിയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.19.20
नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे।
विद्धि मामृषिभिस्तुल्यं विमलं धर्ममास्थितम् ॥ २.१९.२० ॥
ദേവീ, ഞാൻ ധനത്തിൽ ആസക്തനല്ല; ഈ ലോകത്ത് ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമല്ല. നിർമ്മലമായ ധർമ്മത്തെ അവലംബിച്ച എന്നെ ഋഷിമാർക്ക് തുല്യനായി അറിയുക.
2.19.21
यत् तत्रभवतः किंचिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया।
प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥ २.१९.२१ ॥
പൂജ്യനായ പിതാവിന് പ്രിയമായത് എന്തെങ്കിലും എനിക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, പ്രാണനെ പോലും ത്യജിച്ച് ഞാൻ അത് എല്ലാവിധത്തിലും ചെയ്യും.
2.19.22
न ह्यतो धर्मचरणं किंचिदस्ति महत्तरम्।
यथा पितरि शुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥ २.१९.२२ ॥
ഇതിനെക്കാൾ വലിയ ധർമ്മാചരണം മറ്റൊന്നില്ല; പിതാവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നതും അവന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുന്നതും അതുപോലെയാണ്.
2.19.23
अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम्।
वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥ २.१९.२३ ॥
പൂജ്യനായ പിതാവ് എന്നോട് ഒന്നും പറയാതിരുന്നാലും, നിന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് ഞാൻ ഇവിടെനിന്ന് പതിന്നാലു വർഷം ആളൊഴിഞ്ഞ കാട്ടിൽ വസിക്കും.
2.19.24
न नूनं मयि कैकेयि किंचिदाशंससे गुणान्।
यद् राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥ २.१९.२४ ॥
കൈകേയീ, എന്നിൽ യാതൊരു ഗുണവും നീ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നത് തീർച്ചയാണ്; എന്നെക്കുറിച്ച് നീ രാജാവിനോട് അങ്ങനെ പറഞ്ഞുവല്ലോ, എന്റെ മേൽ കൂടുതൽ അധികാരമുള്ള സാധ്വിയായിരുന്നിട്ടും.
2.19.25
यावन्मातरमापृच्छे सीतां चानुनयाम्यहम्।
ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद् वनम् ॥ २.१९.२५ ॥
ഞാൻ അമ്മയോട് യാത്ര ചോദിക്കുകയും സീതയെ ആശ്വസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷം ഇന്നുതന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ മഹാവനത്തിലേക്ക് പോകും.
2.19.26
भरतः पालयेद् राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा।
तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्मः सनातनः ॥ २.१९.२६ ॥
ഭരതൻ രാജ്യം പാലിക്കട്ടെ, പിതാവിനെപ്പോലെ സേവിക്കട്ടെ; അങ്ങും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം, അതാണ് സനാതന ധർമ്മം.
2.19.27
रामस्य तु वचः श्रुत्वा भृशं दुःखगतः पिता।
शोकादशक्नुवन् वक्तुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥ २.१९.२७ ॥
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പിതാവ് അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി; ശോകത്താൽ സംസാരിക്കാനാകാതെ ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ചു.
2.19.28
वन्दित्वा चरणौ राज्ञो विसंज्ञस्य पितुस्तदा।
कैकेय्याश्चाप्यनार्याया निष्पपात महाद्युतिः ॥ २.१९.२८ ॥
അപ്പോൾ അബോധാവസ്ഥയിലായ പിതാവായ രാജാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദിച്ചും, അനാര്യയായ കൈകേയിയെയും വന്ദിച്ചും മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ പുറത്തിറങ്ങി.
2.19.29
स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम्।
निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥ २.१९.२९ ॥
രാമൻ പിതാവിനെയും കൈകേയിയെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, അന്തഃപുരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി, തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെ കണ്ടു.
2.19.30
तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह।
लक्ष्मणः परमक्रुद्धः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ २.१९.३० ॥
കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ പോയ രാമനെ, അത്യന്തം കോപിച്ച ലക്ഷ്മണൻ പിന്തുടർന്നു; അവൻ സുമിത്രയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്നവനാണ്.
2.19.31
आभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम्।
शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥ २.१९.३१ ॥
രാമൻ അഭിഷേകസാമഗ്രികളെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് സാവധാനം നടന്നുപോയി; അവിടെനിന്ന് നോട്ടം മാറ്റാതെ.
2.19.32
न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति।
लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षयः ॥ २.१९.३२ ॥
രാജ്യനാശം അവന്റെ മഹത്തായ ശോഭയെ കുറയ്ക്കുന്നില്ല; ലോകപ്രിയനായ അവന്റെ കാന്തി, ശീതരശ്മി ചന്ദ്രന്റെ ക്ഷയം പോലെ.
2.19.33
न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुंधराम्।
सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥ २.१९.३३ ॥
വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഭൂമിയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനിൽ മനോവികാരം കാണുന്നില്ല; സർവ്വലോകങ്ങളെയും കടന്നവനെപ്പോലെ.
2.19.34
प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलंकृते।
विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥ २.१९.३४ ॥
ശുഭമായ കുടയും നന്നായി അലങ്കരിച്ച വീശുപങ്കകളും നിരസിച്ച്, സ്വജനങ്ങളെയും രഥത്തെയും പൗരന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും യാത്രയാക്കി.
2.19.35
धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च।
प्रविवेशात्मवान् वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥ २.१९.३५ ॥
മനസ്സിൽ ദുഃഖം വഹിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ആത്മവാനായ അവൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു; അപ്രിയവാർത്ത അറിയിച്ചവളായ അമ്മയുടെ.
2.19.36
सर्वोऽप्यभिजनः श्रीमान् श्रीमतः सत्यवादिनः।
नालक्षयत रामस्य कंचिदाकारमानने ॥ २.१९.३६ ॥
ശ്രീമാനും സത്യവാദിയുമായ രാമന്റെ മുഖത്ത് അവന്റെ ബന്ധുക്കളെല്ലാവരും ഒരു ഭാവവും കണ്ടില്ല.
2.19.37
उचितं च महाबाहुर्न जहौ हर्षमात्मवान्।
शारदः समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥ २.१९.३७ ॥
മഹാബാഹുവായ രാമൻ ഉചിതമായ രീതിയിൽ, ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ തന്റെ സന്തോഷം വിട്ടുകളഞ്ഞില്ല; ശരത്കാലത്തിൽ പൂർണ്ണകിരണങ്ങളോടെ ഉദിച്ച ചന്ദ്രൻ തന്റെ തേജസ്സ് വിടാത്തതുപോലെ.
2.19.38
वाचा मधुरया रामः सर्वं सम्मानयञ्जनम्।
मातुः समीपं धर्मात्मा प्रविवेश महायशाः ॥ २.१९.३८ ॥
ധർമ്മാത്മാവും മഹായശസ്വിയുമായ രാമൻ മധുരവാക്കുകളാൽ എല്ലാവരെയും ആദരിച്ചുകൊണ്ട് മാതാവിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
2.19.39
तं गुणैः समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः।
सौमित्रिरनुवव्राज धारयन् दुःखमात्मजम् ॥ २.१९.३९ ॥
ഗുണങ്ങളിൽ രാമനു തുല്യനായ, വിപുലപരാക്രമിയായ സഹോദരൻ സൗമിത്രി തന്റെ ദുഃഖം ഉള്ളിലൊതുക്കി അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു.
2.19.40
प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदा युतं
समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम्।
न चैव रामोऽत्र जगाम विक्रियां
सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥ २.१९.४० ॥
വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ച്, അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ മാതാവിനെയും അവർക്കുണ്ടായ രാജ്യനഷ്ടത്തെയും കണ്ടിട്ടും, സ്വജനങ്ങൾക്ക് തനിക്കു തന്നെയും വിപത്ത് വരുമോ എന്ന ഭയത്താൽ രാമൻ യാതൊരു വികാരവും കാണിച്ചില്ല.