ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.22.1
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।
सरोषमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम् ॥ २.२२.१ ॥
ସେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଦୀନ, ବିଶେଷତଃ ଅସହିଷ୍ଣୁ, କ୍ରୋଧପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଜରାଜ ପରି, କ୍ରୋଧରେ ବିସ୍ଫାରିତ ନୟନ ଥିବା ସେ (ରାମଙ୍କୁ) ଦେଖି।
2.22.2
आसाद्य रामः सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।
उवाचेदं स धैर्येण धारयन् सत्त्वमात्मवान् ॥ २.२२.२ ॥
ରାମ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ ଓ ପ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ, ଆତ୍ମସଂଯମରେ ମନୋବଳ ଧାରଣ କରି ଏହା କହିଲେ।
2.22.3
निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।
अवमानं निरस्यैनं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम् ॥ २.२२.३ ॥
କ୍ରୋଧ ଓ ଶୋକକୁ ନିରୋଧ କରି, କେବଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଏହି ଅପମାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଉତ୍ତମ ହର୍ଷ ଧାରଣ କରି।
2.22.4
उपक्लृप्तं यदैतन्मे अभिषेकार्थमुत्तमम्।
सर्वं निवर्तय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरव्ययम् ॥ २.२२.४ ॥
ମୋ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସବୁ ଶୀଘ୍ର ବନ୍ଦ କର; ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟୟ ବିନା କର।
2.22.5
सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भारसम्भ्रमः।
अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु सम्भारसम्भ्रमः ॥ २.२२.५ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି! ମୋ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବ୍ୟସ୍ତତା ଅଛି, ତାହା ଅଭିଷେକ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବ୍ୟସ୍ତତା ହେଉ।
2.22.6
यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।
माता नः सा यथा न स्यात् सविशङ्का तथा कुरु ॥ २.२२.६ ॥
ମୋ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହାଙ୍କ ମନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଛି, ଆମର ସେହି ମାତା (କୈକେୟୀ) ସନ୍ଦେହଯୁକ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି କର।
2.22.7
तस्याः शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।
मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम् ॥ २.२२.७ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତାଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହରୁ ଜାତ ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଉପେକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ।
2.22.8
न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।
मातॄणां वा पितुर्वाहं कृतमल्पं च विप्रियम् ॥ २.२२.८ ॥
ମାତାମାନଙ୍କ ବା ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଁ ଜାଣି ବା ନ ଜାଣି କିଛି ମାତ୍ର ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି ବୋଲି ମୋର ମନେ ପଡ଼ୁନାହିଁ।
2.22.9
सत्यः सत्याभिसंधश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।
परलोकभयाद् भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम ॥ २.२२.९ ॥
ସତ୍ୟବାଦୀ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ଏବଂ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ମୋ ପିତା ପରଲୋକ ଭୟରେ ଭୀତ ନ ହୋଇ ନିର୍ଭୟ ହେଉନ୍ତୁ।
2.22.10
तस्यापि हि भवेदस्मिन् कर्मण्यप्रतिसंहृते।
सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम् ॥ २.२२.१० ॥
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟକାଯାଇ ନ ପାରିଲେ, 'ସତ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ' ବୋଲି ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହେବ; ତାଙ୍କର ସେ ସନ୍ତାପ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ତାପିତ କରିବ।
2.22.11
अभिषेकविधानं तु तस्मात् संहृत्य लक्ष्मण।
अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितः पुरः ॥ २.२२.११ ॥
ତେଣୁ ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଭିଷେକର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବନ୍ଦ କର; ମୁଁ ଏଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
2.22.12
मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।
सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयतां ततः ॥ २.२२.१२ ॥
ମୋ ବନବାସରେ ଆଜି ରାଜକୁମାରୀ (କୈକେୟୀ) କୃତାର୍ଥ ହେଉନ୍ତୁ; ତା'ପରେ ସେ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କର ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଅଭିଷେକ କରାଉନ୍ତୁ।
2.22.13
मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।
गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनः सुखम् ॥ २.२२.१३ ॥
ମୁଁ ବଲ୍କଳ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଜଟାମଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି ବନକୁ ଗଲେ କୈକେୟୀଙ୍କ ମନ ସୁଖୀ ହେବ।
2.22.14
बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।
तं नु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम् ॥ २.२२.१४ ॥
ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ବୁଦ୍ଧି କରିଛି, ମନ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି; ତାକୁ କ୍ଲେଶ ଦେବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ବନକୁ ଯିବି।
2.22.15
कृतान्त एव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।
राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने ॥ २.२२.१५ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି! ମୋ ବନବାସରେ ବିଧି ହିଁ କାରଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ଫେରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ବିଧି।
2.22.16
कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम वेदने।
यदि तस्या न भावोऽयं कृतान्तविहितो भवेत् ॥ २.२२.१६ ॥
ଏହା ଯଦି ବିଧି-ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାବ ନ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ମୋ ଏହି ଦୁଃଖରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଚରଣ କିପରି ହୋଇଥାନ୍ତା?
2.22.17
जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।
भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा ॥ २.२२.१७ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ! ମୋ ମାଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ବା ବିଶେଷତା ନଥିଲା, ତାହା ତୁ ଜାଣିସ।
2.22.18
सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैः प्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।
उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद् दैवात् समर्थये ॥ २.२२.१८ ॥
ଅଭିଷେକ ରୋକିବା ଓ ମୋ ବନବାସ ପାଇଁ ସେ କହିଥିବା କଠୋର, ଉଗ୍ର ବାକ୍ୟର କାରଣ ମୁଁ ଦୈବ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ।
2.22.19
कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।
ब्रूयात् सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीड्यं भर्तृसंनिधौ ॥ २.२२.१९ ॥
ସ୍ୱଭାବରୁ ସୁଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା, ଏପରି ଗୁଣବତୀ ରାଜକନ୍ୟା, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସାଧାରଣ ନାରୀ ପରି ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିବା କଥା କିପରି କହିବେ?
2.22.20
यदचिन्त्यं तु तद् दैवं भूतेष्वपि न हन्यते।
व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः ॥ २.२२.२० ॥
ସେହି ଦୈବ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତାର ଆଘାତ ଏଡ଼ାଯାଇ ପାରେ ନାହିଁ। ମୋ ଉପରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆସିଛି, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ।
2.22.21
कश्च दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।
यस्य नु ग्रहणं किंचित् कर्मणोऽन्यन्न दृश्यते ॥ २.२२.२१ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଦୈବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କେଉଁ ପୁରୁଷ ସାହସ କରିବ? ଯାହାର କର୍ମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧରଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ?
2.22.22
सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।
यस्य किंचित् तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ २.२२.२२ ॥
ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଭୟ-କ୍ରୋଧ, ଲାଭ-ଅଲାଭ, ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ — ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା କିଛି ସେପରି ହୁଏ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଦୈବର କର୍ମ।
2.22.23
ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रचोदिताः।
उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान् भ्रश्यन्ते काममन्युभिः ॥ २.२२.२३ ॥
ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାକାରୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କଠୋର ନିୟମ ଛାଡ଼ି କାମ-କ୍ରୋଧରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
2.22.24
असंकल्पितमेवेह यदकस्मात् प्रवर्तते।
निवर्त्यारब्धमारम्भैर्ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ २.२२.२४ ॥
ଏଠାରେ ଯାହା ଅଚାନକ, ଭାବିନଥିବା ବେଳେ ଘଟେ ଏବଂ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଓଲଟାଇ ଦିଏ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଦୈବର କର୍ମ।
2.22.25
एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।
व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते ॥ २.२२.२५ ॥
ତୁମେ ଏହି ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଜକୁ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର କର। ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ତାପ ନାହିଁ।
2.22.26
तस्मादपरितापः संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।
प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम् ॥ २.२२.२६ ॥
ତେଣୁ ସନ୍ତାପହୀନ ଓ ସ୍ଥିର ରହି, ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରି, ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକର କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କର।
2.22.27
एभिरेव घटैः सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।
मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति ॥ २.२२.२७ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟରେ ହିଁ ମୋର ତପସ୍ୟାର ବ୍ରତସ୍ନାନ ହେବ।
2.22.28
अथवा किं मयैतेन राज्यद्रव्यमयेन तु।
उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति ॥ २.२२.२८ ॥
କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପଦରେ ଭରା ଏହି ପାଣିରେ ମୋର କ'ଣ ଦରକାର? ମୁଁ ନିଜେ ଉଠାଇଥିବା ପାଣି ହିଁ ବ୍ରତର ବିଧି ପାଳନ କରିବ।
2.22.29
मा च लक्ष्मण संतापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।
राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः ॥ २.२२.२९ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମ୍ପଦର ଓଲଟପାଲଟରେ ତୁମେ ସନ୍ତାପ କରନାହିଁ। ରାଜ୍ୟ ହେଉ କି ବନବାସ, ବନବାସ ମଧ୍ୟ ମହା ଉତ୍କର୍ଷ।
2.22.30
न लक्ष्मणास्मिन् मम राज्यविघ्ने
माता यवीयस्यभिशङ्कितव्या।
दैवाभिपन्ना न पिता कथंचि-
ज्जानासि दैवं हि तथाप्रभावम् ॥ २.२२.३० ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ରାଜ୍ୟର ଏହି ବିଘ୍ନରେ କନିଷ୍ଠା ମାତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପିତା ମଧ୍ୟ ଦୈବବଶ, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନୁହଁନ୍ତି। ତୁମେ ଜାଣ ଯେ ଦୈବର ଏପରି ପ୍ରଭାବ ଅଛି।