వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.22.1
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।
सरोषमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम् ॥ २.२२.१ ॥
అప్పుడు బాధతో దీనుడై, అత్యంత అసహనంతో, కోపంతో ఉన్న గజరాజులా, కోపంతో విప్పారిన కన్నులతో ఉన్న ఆ (రాముని) చూసి.
2.22.2
आसाद्य रामः सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।
उवाचेदं स धैर्येण धारयन् सत्त्वमात्मवान् ॥ २.२२.२ ॥
రాముడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుని) దగ్గరకు చేరి, మిత్రుడు, సోదరుడు, ప్రియుడైన అతనితో ధైర్యంతో, ఆత్మసంయమంతో కూడిన మనోబలాన్ని ధరించి ఇలా అన్నాడు.
2.22.3
निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।
अवमानं निरस्यैनं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम् ॥ २.२२.३ ॥
కోపాన్ని, శోకాన్ని నిగ్రహించి, కేవలం ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి, ఈ అవమానాన్ని విడిచి, ఉత్తమమైన ఆనందాన్ని పొంది.
2.22.4
उपक्लृप्तं यदैतन्मे अभिषेकार्थमुत्तमम्।
सर्वं निवर्तय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरव्ययम् ॥ २.२२.४ ॥
నా అభిషేకం కోసం సిద్ధం చేసిన ఈ ఉత్తమ ఏర్పాట్లన్నింటినీ త్వరగా ఆపివేయి; ఆ పనిని వ్యర్థ వ్యయం లేకుండా చేయి.
2.22.5
सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भारसम्भ्रमः।
अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु सम्भारसम्भ्रमः ॥ २.२२.५ ॥
ఓ సౌమిత్రీ! నా అభిషేకం కోసం ఉన్న ఏర్పాట్ల హడావుడి ఏదైతే ఉందో, అదే అభిషేకాన్ని ఆపడానికి చేసే ఏర్పాట్ల హడావుడిగా ఉండుగాక.
2.22.6
यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।
माता नः सा यथा न स्यात् सविशङ्का तथा कुरु ॥ २.२२.६ ॥
నా అభిషేకం కారణంగా ఎవరి మనస్సు బాధపడుతుందో, మన ఆ తల్లి (కైకేయి) అనుమానంతో ఉండకుండా అలా చేయి.
2.22.7
तस्याः शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।
मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम् ॥ २.२२.७ ॥
సౌమిత్రీ, ఆమె మనసులో శంకవల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని క్షణమైనా ఉపేక్షించలేను.
2.22.8
न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।
मातॄणां वा पितुर्वाहं कृतमल्पं च विप्रियम् ॥ २.२२.८ ॥
తల్లులకు గాని తండ్రికి గాని నేను తెలిసి గాని తెలియక గాని కొంచెమైనా అప్రియమైన పని చేసినట్లు ఎప్పుడూ జ్ఞాపకం లేదు.
2.22.9
सत्यः सत्याभिसंधश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।
परलोकभयाद् भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम ॥ २.२२.९ ॥
సత్యవంతుడు, సత్యప్రతిజ్ఞుడు, నిత్యం సత్యపరాక్రముడైన నా తండ్రి పరలోక భయంతో భీతుడు కాకుండా నిర్భయుడగు గాక.
2.22.10
तस्यापि हि भवेदस्मिन् कर्मण्यप्रतिसंहृते।
सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम् ॥ २.२२.१० ॥
ఈ పని ఆపబడకపోతే, 'సత్యం లేదు' అనే మనోవేదన ఆయనకు కూడా కలుగుతుంది; ఆయన ఆ బాధ నన్ను కూడా బాధిస్తుంది.
2.22.11
अभिषेकविधानं तु तस्मात् संहृत्य लक्ष्मण।
अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितः पुरः ॥ २.२२.११ ॥
అందువల్ల లక్ష్మణా, అభిషేక ఏర్పాట్లను ఆపివేయి; నేను ఇక్కడినుంచి ముందుగానే అడవికి వెళ్లాలని కోరుతున్నాను.
2.22.12
मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।
सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयतां ततः ॥ २.२२.१२ ॥
నా ప్రవాసం వల్ల నేడు రాజకుమారి (కైకేయి) కృతకృత్యురాలవుతుంది; ఆ తర్వాత ఆమె కుమారుడు భరతుడికి నిర్విఘ్నంగా అభిషేకం చేయించుగాక.
2.22.13
मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।
गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनः सुखम् ॥ २.२२.१३ ॥
నేను చీరలు, జింకచర్మం ధరించి, జటాజూటం కట్టుకుని అరణ్యానికి వెళ్ళినప్పుడు కైకేయికి మనస్సు సుఖిస్తుంది.
2.22.14
बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।
तं नु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम् ॥ २.२२.१४ ॥
ఈ నిశ్చయాన్ని బుద్ధి చేసింది, మనస్సూ స్థిరమైంది; దానిని కష్టపెట్టడం నాకు తగదు. నేను ఆలస్యం లేకుండా అరణ్యానికి వెళ్తాను.
2.22.15
कृतान्त एव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।
राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने ॥ २.२२.१५ ॥
ఓ సౌమిత్రీ! నా అరణ్యవాసంలో విధియే కారణమని చూడాలి; ఇచ్చిన రాజ్యం తిరిగి వెనక్కి రావడంలోనూ అదే విధి.
2.22.16
कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम वेदने।
यदि तस्या न भावोऽयं कृतान्तविहितो भवेत् ॥ २.२२.१६ ॥
ఇది విధి నిర్ణయించినది కాకపోతే, ఈ నా దుఃఖంలో కైకేయి ఎలా ప్రవర్తించి ఉండేది?
2.22.17
जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।
भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा ॥ २.२२.१७ ॥
ఓ సౌమ్యా! నా తల్లులలో ఎప్పుడూ నాకు, తన కొడుకుకు మధ్య ఎటువంటి భేదం లేదని నీకు తెలుసు.
2.22.18
सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैः प्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।
उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद् दैवात् समर्थये ॥ २.२२.१८ ॥
పట్టాభిషేకాన్ని ఆపడానికి, నా అరణ్యవాసం కోసం ఆమె పలికిన కఠినమైన, ఉగ్రమైన మాటలకు దైవాన్ని తప్ప మరొక కారణాన్ని నేను భావించను.
2.22.19
कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।
ब्रूयात् सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीड्यं भर्तृसंनिधौ ॥ २.२२.१९ ॥
స్వభావసిద్ధంగా సద్గుణ సంపన్నురాలైన, ఇంతటి గుణాలు కలిగిన రాజపుత్రి, భర్త సమక్షంలో సామాన్య స్త్రీలా నన్ను బాధించే మాటలను ఎలా పలుకుతుంది?
2.22.20
यदचिन्त्यं तु तद् दैवं भूतेष्वपि न हन्यते।
व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः ॥ २.२२.२० ॥
ఆ దైవం ఊహింపరానిది; ప్రాణులలో కూడా దాని దెబ్బను తప్పించలేము. నా మీద, ఆమె మీద కూడా విపర్యయం పడిందని స్పష్టం.
2.22.21
कश्च दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।
यस्य नु ग्रहणं किंचित् कर्मणोऽन्यन्न दृश्यते ॥ २.२२.२१ ॥
సౌమిత్రీ, దైవంతో యుద్ధం చేయడానికి ఏ పురుషుడు సాహసిస్తాడు? దాని కర్మకు మరొక పట్టు కనిపించదు కదా?
2.22.22
सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।
यस्य किंचित् तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ २.२२.२२ ॥
సుఖం-దుఃఖం, భయం-కోపం, లాభం-నష్టం, పుట్టుక-చావు — వీటిలో ఏ విధమైనది ఉన్నా, అది నిశ్చయంగా దైవం చేసిన కర్మే.
2.22.23
ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रचोदिताः।
उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान् भ्रश्यन्ते काममन्युभिः ॥ २.२२.२३ ॥
ఉగ్రతపస్సు చేసే ఋషులు కూడా దైవంచేత ప్రేరితులై కఠినమైన నియమాలను విడిచి, కామక్రోధాలచేత పతితులవుతారు.
2.22.24
असंकल्पितमेवेह यदकस्मात् प्रवर्तते।
निवर्त्यारब्धमारम्भैर्ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ २.२२.२४ ॥
ఇక్కడ ఊహించకుండానే అకస్మాత్తుగా ఏది జరుగుతుందో, ప్రారంభించిన పనులను తిప్పివేస్తుందో, అది నిశ్చయంగా దైవం చేసిన కర్మే.
2.22.25
एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।
व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते ॥ २.२२.२५ ॥
నీవు ఈ బుద్ధితో నిన్ను నీవే స్థిరపరచుకో. నా పట్టాభిషేకం ఆగిపోయినా నాకు ఎట్టి పరితాపమూ లేదు.
2.22.26
तस्मादपरितापः संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।
प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम् ॥ २.२२.२६ ॥
కాబట్టి పరితాపం లేకుండా స్థిరంగా ఉండి, నన్ను అనుసరించి, త్వరగా పట్టాభిషేక కార్యక్రమాన్ని ఉపసంహరించు.
2.22.27
एभिरेव घटैः सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।
मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति ॥ २.२२.२७ ॥
లక్ష్మణా, పట్టాభిషేకానికి సేకరించిన ఈ కుండలతోనే నా తపస్సుకు వ్రత స్నానం జరుగుతుంది.
2.22.28
अथवा किं मयैतेन राज्यद्रव्यमयेन तु।
उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति ॥ २.२२.२८ ॥
లేదా రాజ్య సంపదలతో కూడిన ఈ నీటితో నాకేమి పని? నేనే తీసుకున్న నీరు వ్రత విధిని నెరవేరుస్తుంది.
2.22.29
मा च लक्ष्मण संतापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।
राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः ॥ २.२२.२९ ॥
లక్ష్మణా, సంపద మారిపోయిందని దుఃఖించకు. రాజ్యమైనా, వనవాసమైనా, వనవాసమూ గొప్ప ఉన్నతే.
2.22.30
न लक्ष्मणास्मिन् मम राज्यविघ्ने
माता यवीयस्यभिशङ्कितव्या।
दैवाभिपन्ना न पिता कथंचि-
ज्जानासि दैवं हि तथाप्रभावम् ॥ २.२२.३० ॥
లక్ష్మణా, నా రాజ్యానికి ఈ అడ్డంకిలో చిన్నతల్లిని అనుమానించకూడదు. తండ్రి కూడా దైవవశుడైనవాడే; ఏ విధంగానూ కాదు. దైవానికి ఇలాంటి ప్రభావం ఉందని నీవు ఎరుగుదువు.