ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.22.1
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।
सरोषमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम् ॥ २.२२.१ ॥
ਫਿਰ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦੀਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗਜਰਾਜ ਵਰਗੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਫੈਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ (ਰਾਮ) ਨੂੰ (ਵੇਖ ਕੇ)।
2.22.2
आसाद्य रामः सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।
उवाचेदं स धैर्येण धारयन् सत्त्वमात्मवान् ॥ २.२२.२ ॥
ਰਾਮ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਮਨੋਬਲ ਧਾਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਆਖਿਆ।
2.22.3
निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।
अवमानं निरस्यैनं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम् ॥ २.२२.३ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਧੀਰਜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ।
2.22.4
उपक्लृप्तं यदैतन्मे अभिषेकार्थमुत्तमम्।
सर्वं निवर्तय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरव्ययम् ॥ २.२२.४ ॥
ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਭ ਜਲਦੀ ਰੋਕ ਦਿਓ; ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚੀ ਦੇ ਕਰੋ।
2.22.5
सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भारसम्भ्रमः।
अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु सम्भारसम्भ्रमः ॥ २.२२.५ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ! ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਹਲਚਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੋਵੇ।
2.22.6
यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।
माता नः सा यथा न स्यात् सविशङ्का तथा कुरु ॥ २.२२.६ ॥
ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਉਹ ਮਾਤਾ (ਕੈਕੇਈ) ਸ਼ੱਕੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ।
2.22.7
तस्याः शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।
मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम् ॥ २.२२.७ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਅਣਡਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
2.22.8
न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।
मातॄणां वा पितुर्वाहं कृतमल्पं च विप्रियम् ॥ २.२२.८ ॥
ਮਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਮੈਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ।
2.22.9
सत्यः सत्याभिसंधश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।
परलोकभयाद् भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम ॥ २.२२.९ ॥
ਸੱਚਾ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਭੈਭੀਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਿਡਰ ਰਹੇ।
2.22.10
तस्यापि हि भवेदस्मिन् कर्मण्यप्रतिसंहृते।
सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम् ॥ २.२२.१० ॥
ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ 'ਸੱਚ ਨਾ ਰਿਹਾ' ਵਾਲੀ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਸਦਾ ਉਹ ਸੰਤਾਪ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤਪਾਵੇਗਾ।
2.22.11
अभिषेकविधानं तु तस्मात् संहृत्य लक्ष्मण।
अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितः पुरः ॥ २.२२.११ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਰੋਕ ਦੇ; ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
2.22.12
मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।
सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयतां ततः ॥ २.२२.१२ ॥
ਮੇਰੇ ਬਨਵਾਸ ਨਾਲ ਅੱਜ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ (ਕੈਕੇਈ) ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਵੇ।
2.22.13
मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।
गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनः सुखम् ॥ २.२२.१३ ॥
ਮੈਂ ਛਾਲ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਜੂੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਮਨ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ।
2.22.14
बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।
तं नु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम् ॥ २.२२.१४ ॥
ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਦੇਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.22.15
कृतान्त एव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।
राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने ॥ २.२२.१५ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿੱਤ੍ਰੀ! ਮੇਰੇ ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦਿੱਤਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
2.22.16
कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम वेदने।
यदि तस्या न भावोऽयं कृतान्तविहितो भवेत् ॥ २.२२.१६ ॥
ਜੇ ਇਹ ਭਾਵ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਰਚਿਆ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ?
2.22.17
जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।
भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा ॥ २.२२.१७ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ! ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਭੇਦ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
2.22.18
सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैः प्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।
उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद् दैवात् समर्थये ॥ २.२२.१८ ॥
ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਨਵਾਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕਠੋਰ, ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
2.22.19
कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।
ब्रूयात् सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीड्यं भर्तृसंनिधौ ॥ २.२२.१९ ॥
ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਸੁਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਮ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲੇਗੀ?
2.22.20
यदचिन्त्यं तु तद् दैवं भूतेष्वपि न हन्यते।
व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः ॥ २.२२.२० ॥
ਉਹ ਦੈਵ ਅਚਿੰਤਨੀਯ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮਾਰ ਟਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਲਟਫੇਰ ਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ।
2.22.21
कश्च दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।
यस्य नु ग्रहणं किंचित् कर्मणोऽन्यन्न दृश्यते ॥ २.२२.२१ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਦੈਵ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਸ਼ ਕਰੇਗਾ? ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ?
2.22.22
सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।
यस्य किंचित् तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ २.२२.२२ ॥
ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਭੈ-ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ, ਜਨਮ-ਮਰਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੈਵ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ।
2.22.23
ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रचोदिताः।
उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान् भ्रश्यन्ते काममन्युभिः ॥ २.२२.२३ ॥
ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2.22.24
असंकल्पितमेवेह यदकस्मात् प्रवर्तते।
निवर्त्यारब्धमारम्भैर्ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ २.२२.२४ ॥
ਇੱਥੇ ਜੋ ਅਚਾਨਕ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੈਵ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ।
2.22.25
एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।
व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते ॥ २.२२.२५ ॥
ਤੂੰ ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਹਾਰੇ ਸਥਿਰ ਕਰ। ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਤਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।
2.22.26
तस्मादपरितापः संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।
प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम् ॥ २.२२.२६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਸੰਤਾਪ ਦੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਸਮੇਟ ਲੈ।
2.22.27
एभिरेव घटैः सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।
मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति ॥ २.२२.२७ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਤਪ ਦਾ ਵ੍ਰਤ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
2.22.28
अथवा किं मयैतेन राज्यद्रव्यमयेन तु।
उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति ॥ २.२२.२८ ॥
ਜਾਂ ਰਾਜ-ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ? ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਚੁੱਕਿਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ।
2.22.29
मा च लक्ष्मण संतापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।
राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः ॥ २.२२.२९ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਉਲਟ ਫੇਰ ਤੇ ਸੰਤਾਪ ਨਾ ਕਰ। ਰਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਨਵਾਸ, ਬਨਵਾਸ ਵੀ ਮਹਾਨ ਉੱਨਤੀ ਹੈ।
2.22.30
न लक्ष्मणास्मिन् मम राज्यविघ्ने
माता यवीयस्यभिशङ्कितव्या।
दैवाभिपन्ना न पिता कथंचि-
ज्जानासि दैवं हि तथाप्रभावम् ॥ २.२२.३० ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਸ ਰੁਕਾਵਟ ਲਈ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਿਤਾ ਵੀ ਦੈਵ ਦੇ ਵੱਸ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਦੈਵ ਦਾ ਐਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।