Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.24.1
तं समीक्ष्य व्यवसितं पितुर्निर्देशपालने।
कौसल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत् ॥ २.२४.१ ॥
Al ver su firme decisión de cumplir la orden de su padre, Kausalyā, con la voz quebrada por las lágrimas, pronunció estas palabras virtuosas.
2.24.2
अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः।
मयि जातो दशरथात् कथमुञ्छेन वर्तयेत् ॥ २.२४.२ ॥
¿Cómo podrá sustentarse recogiendo grano de los campos aquel que nunca conoció el dolor, de alma justa y palabra amable para todos los seres, nacido de Daśaratha en mí?
2.24.3
यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते।
कथं स भोक्ष्यते रामो वने मूलफलान्ययम् ॥ २.२४.३ ॥
¿Cómo comerá Rāma raíces y frutos en el bosque, él cuyos sirvientes y criados comen manjares finos?
2.24.4
क एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद् भयम्।
गुणवान् दयितो राज्ञः काकुत्स्थो यद् विवास्यते ॥ २.२४.४ ॥
¿Quién lo creería al oírlo, y a quién no llenaría de temor? ¡El virtuoso Kākutstha, querido del rey, está siendo desterrado!
2.24.5
नूनं तु बलवाँल्लोके कृतान्तः सर्वमादिशन्।
लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि ॥ २.२४.५ ॥
Ciertamente en el mundo el Destino es poderoso, y lo ordena todo. ¡Oh delicia del mundo, Rāma, irás al bosque!
2.24.6
अयं तु मामात्मभवस्तवादर्शनमारुतः।
विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः ॥ २.२४.६ ॥
Este viento de no verte me enciende a mí, tu propia madre, con leña de lamentos y dolor, y mis lágrimas derramadas se vierten en él como ofrendas.
2.24.7
चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचिन्तजः।
कर्शयित्वाधिकं पुत्र निःश्वासायाससम्भवः ॥ २.२४.७ ॥
Hijo, el gran humo de la angustia y las lágrimas, nacido del pensamiento de tu regreso, surgiendo de suspiros y esfuerzo, me consume en gran medida.
2.24.8
त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।
प्रधक्ष्यति यथा कक्ष्यं चित्रभानुर्हिमात्यये ॥ २.२४.८ ॥
Separada de ti aquí, el gran fuego incomparable del dolor me abrasará por completo, como el sol abrasa la hierba seca al final del invierno.
2.24.9
कथं हि धेनुः स्वं वत्सं गच्छन्तमनुगच्छति।
अहं त्वानुगमिष्यामि यत्र वत्स गमिष्यसि ॥ २.२४.९ ॥
¿Cómo podría la vaca no seguir a su propio ternero cuando se marcha? Así, hijo mío, adonde tú vayas, yo también te seguiré.
2.24.10
यथा निगदितं मात्रा तद् वाक्यं पुरुषर्षभः।
श्रुत्वा रामोऽब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ २.२४.१० ॥
Habiendo oído aquellas palabras tal como las había dicho la madre, Rāma, el mejor de los hombres, dijo estas palabras a su madre, profundamente afligida.
2.24.11
कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते।
भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति ॥ २.२४.११ ॥
Cuando yo me haya ido al bosque, el rey, engañado por Kaikeyī y abandonado también por ti, ciertamente no sobrevivirá.
2.24.12
भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः।
स भवत्या न कर्तव्यो मनसापि विगर्हितः ॥ २.२४.१२ ॥
Abandonar al esposo es, para una mujer, un acto puramente cruel. No debe ser cometido por ti; incluso en el pensamiento es condenado.
2.24.13
यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः।
शुश्रूषा क्रियतां तावत् स हि धर्मः सनातनः ॥ २.२४.१३ ॥
Mientras viva mi padre, Kākutstha, señor de la tierra, que se le sirva; pues ese es el dharma eterno.
2.24.14
एवमुक्ता तु रामेण कौसल्या शुभदर्शना।
तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम् ॥ २.२४.१४ ॥
Así interpelada por Rāma, Kausalyā, de aspecto auspicioso, muy complacida, habló a Rāma, el que actúa sin esfuerzo: "Así sea."
2.24.15
एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः।
भूयस्तामब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ २.२४.१५ ॥
Así interpelado, Rāma, el mejor de los portadores del dharma, volvió a decir estas palabras a su madre, muy afligida.
2.24.16
मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः।
राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषामीश्वरः प्रभुः ॥ २.२४.१६ ॥
Yo y tú debemos cumplir la palabra de nuestro padre. El rey es esposo, maestro y el más elevado; es el señor y dueño de todos.
2.24.17
इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च।
वर्षाणि परमप्रीत्या स्थास्यामि वचने तव ॥ २.२४.१७ ॥
Habiendo morado en estos grandes bosques catorce años, con suprema devoción permaneceré fiel a tu palabra.
2.24.18
एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा।
उवाच परमार्ता तु कौसल्या सुतवत्सला ॥ २.२४.१८ ॥
Así interpelada, Kausalyā, con el rostro lleno de lágrimas, sumamente angustiada y tierna con su hijo, habló entonces a su amado hijo.
2.24.19
आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम्।
नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीमिव ॥ २.२४.१९ ॥
Rāma, no me conviene vivir en medio de estas co-esposas. Oh descendiente de Kakutstha, llévame también al bosque, como a una cierva salvaje.
2.24.20
यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितरपेक्षया।
तां तथा रुदतीं रामो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.२४.२० ॥
Si tu decisión de ir es por respeto a tu esposo y al padre, así habló Rāma, llorando también, a ella que lloraba.
2.24.21
जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च।
भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः ॥ २.२४.२१ ॥
Para una mujer viva, el esposo es su dios y su señor; y hoy, para ti y para mí, el señor es el rey.
2.24.22
न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता।
भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः ॥ २.२४.२२ ॥
No estamos desamparados, pues tenemos al sabio rey, señor de los mundos; y también Bharata, el de alma justa, que habla con dulzura a todos los seres.
2.24.24
भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतः सदा।
दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत् ॥ २.२४.२४ ॥
Él, que se deleita en el dharma, siempre te servirá; y que este cruel dolor no lo destruya.
2.24.25
राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता।
व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा ॥ २.२४.२५ ॥
Atiende siempre con mente serena al bienestar del rey anciano; la mujer entregada a votos y ayunos es la más excelsa.
2.24.26
भर्तारं नानुवर्तेत सा च पापगतिर्भवेत्।
भर्तुः शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम् ॥ २.२४.२६ ॥
La mujer que no sigue a su esposo cae en un destino pecaminoso; pero por servir a su esposo, la mujer alcanza el cielo supremo.
2.24.27
अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात्।
शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता ॥ २.२४.२७ ॥
Incluso la mujer que se abstiene del culto a los dioses y no ofrece reverencias debe dedicarse solo a servir a su esposo, deleitándose en lo que le agrada y le beneficia.
2.24.28
एष धर्मः स्त्रिया नित्यो वेदे लोके श्रुतः स्मृतः।
अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः ॥ २.२४.२८ ॥
Este es el deber eterno de la mujer, como se oye en el Veda y en el mundo y se recuerda en la tradición: en los ritos del fuego, y siempre honrar a los dioses con flores.
2.24.29
पूज्यास्ते मत्कृते देवि ब्राह्मणाश्चैव सत्कृताः।
एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकांक्षिणी ॥ २.२४.२९ ॥
Oh reina, por mi causa los brahmanes deben ser honrados; trátalos con respeto. Así, deseando mi regreso, espera el tiempo.
2.24.30
नियता नियताहारा भर्तृशुश्रूषणे रता।
प्राप्स्यसे परमं कामं मयि पर्यागते सति ॥ २.२४.३० ॥
Dominada por la disciplina y moderada en el comer, dedicada a servir a tu esposo, alcanzarás tu mayor deseo cuando yo haya regresado.
2.24.31
यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम्।
एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ २.२४.३१ ॥
Si el mejor de los portadores del dharma conserva la vida... Así habló Rāma, y Sītā, con los ojos anegados en lágrimas...
2.24.32
कौसल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत्।
गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक ॥ २.२४.३२ ॥
Kausalyā, abrumada por el dolor de su hijo, habló a Rāma así: "Hijo, no puedo cambiar tu firme decisión de partir."
2.24.33
विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो दुरत्ययः।
गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभो ॥ २.२४.३३ ॥
Héroe, sin duda el tiempo es difícil de hacer retroceder. Hijo, ve con mente concentrada; poderoso, que siempre te vaya bien.
2.24.34
पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतक्लमा।
प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते।
पितुरानृण्यतां प्राप्ते स्वपिष्ये परमं सुखम् ॥ २.२४.३४ ॥
Cuando vuelvas a regresar, quedaré libre de cansancio. Oh, afortunado, cuando regreses cumplido, habiendo guardado tu voto y liberado de la deuda de tu padre, dormiré con suprema dicha.
2.24.35
कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि।
यस्त्वां संचोदयति मे वच आविध्य राघव ॥ २.२४.३५ ॥
Hijo, el curso de la Muerte siempre es difícil de comprender en la tierra. Oh Rāghava, es el destino el que te impulsa, desoyendo mis palabras.
2.24.36
गच्छेदानीं महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः।
नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना श्लक्ष्णेन चारुणा ॥ २.२४.३६ ॥
Ve ahora, oh poderoso de brazos, y regresa a salvo. Hijo, me alegrarás con tus palabras dulces, suaves y agradables.
2.24.37
अपीदानीं स कालः स्याद् वनात् प्रत्यागतं पुनः।
यत् त्वां पुत्रक पश्येयं जटावल्कलधारिणम् ॥ २.२४.३७ ॥
Hijo, ¿llegará alguna vez ese tiempo en que, vuelto del bosque y con cabellos enmarañados y vestido de corteza, pueda verte de nuevo?
2.24.38
तथा हि रामं वनवासनिश्चितं
ददर्श देवी परमेण चेतसा।
उवाच रामं शुभलक्षणं वचो
बभूव च स्वस्त्ययनाभिकांक्षिणी ॥ २.२४.३८ ॥
Así la reina contempló a Rāma, resuelto al exilio en el bosque, con el corazón lleno de amor. Luego habló a Rāma, el de signos auspiciosos, y se dispuso a dar su bendición, deseando su bienestar.