వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.24.1
तं समीक्ष्य व्यवसितं पितुर्निर्देशपालने।
कौसल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत् ॥ २.२४.१ ॥
తండ్రి ఆజ్ఞ పాటించడంలో అతని దృఢ నిశ్చయాన్ని చూసి, కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయిన కౌసల్య ధర్మయుక్తమైన మాటలు పలికింది.
2.24.2
अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः।
मयि जातो दशरथात् कथमुञ्छेन वर्तयेत् ॥ २.२४.२ ॥
దుఃఖమెరుగని, ధర్మాత్ముడు, సకల ప్రాణులతో ప్రియంగా మాట్లాడే, దశరథుని నుండి నాలో జన్మించిన అతడు ధాన్యపు కణాలు ఏరుకొని ఎలా జీవిస్తాడు?
2.24.3
यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते।
कथं स भोक्ष्यते रामो वने मूलफलान्ययम् ॥ २.२४.३ ॥
ఎవరి సేవకులు, దాసులు కూడా మృష్టాన్నాలు భుజిస్తారో, ఆ రాముడు అడవిలో ఈ వేరు-పండ్లను ఎలా తింటాడు?
2.24.4
क एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद् भयम्।
गुणवान् दयितो राज्ञः काकुत्स्थो यद् विवास्यते ॥ २.२४.४ ॥
ఇది విని ఎవరు నమ్ముతారు, ఎవరికి భయం కలగదు? గుణవంతుడు, రాజుకు ప్రియుడు అయిన కాకుత్స్థుడు బహిష్కరింపబడుతున్నాడు కదా!
2.24.5
नूनं तु बलवाँल्लोके कृतान्तः सर्वमादिशन्।
लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि ॥ २.२४.५ ॥
లోకంలో నిశ్చయంగా కాలమే (విధియే) అత్యంత బలవంతుడు; అది అన్నింటినీ ఆజ్ఞాపిస్తుంది. లోకానికి ఆనందమైన ఓ రామా! నీవు అడవికి వెళ్తావు.
2.24.6
अयं तु मामात्मभवस्तवादर्शनमारुतः।
विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः ॥ २.२४.६ ॥
నీవు కనబడకపోవడమనే ఈ గాలి నన్ను, నా స్వీయ-కుమారుడను, విలాపమనే దుఃఖపు సమిధలతో మండిస్తోంది; ఏడ్చిన కన్నీళ్లే ఆహుతులుగా దానిలో పోయబడుతున్నాయి.
2.24.7
चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचिन्तजः।
कर्शयित्वाधिकं पुत्र निःश्वासायाससम्भवः ॥ २.२४.७ ॥
కుమారా, నీ రాక గురించిన చింత నుండి పుట్టిన, చింతాశ్రువుల మహాధూమం, నిట్టూర్పులు మరియు శ్రమల నుండి ఉద్భవించి, నన్ను అత్యధికంగా కృశింపజేస్తోంది.
2.24.8
त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।
प्रधक्ष्यति यथा कक्ष्यं चित्रभानुर्हिमात्यये ॥ २.२४.८ ॥
ఇక్కడ నీచేత విడువబడిన నన్ను, అతులమైన మహా శోకాగ్ని, హేమంత ఋతువు ముగింపులో సూర్యుడు ఎండు గడ్డిని కాల్చినట్లు, పూర్తిగా దహింపజేస్తుంది.
2.24.9
कथं हि धेनुः स्वं वत्सं गच्छन्तमनुगच्छति।
अहं त्वानुगमिष्यामि यत्र वत्स गमिष्यसि ॥ २.२४.९ ॥
ఆవు తన దూడను ఎలా వెంబడిస్తుందో, అలాగే ఓ కుమారా, నీవు ఎక్కడికి వెళ్తావో అక్కడికి నేను నిన్ను అనుసరిస్తాను.
2.24.10
यथा निगदितं मात्रा तद् वाक्यं पुरुषर्षभः।
श्रुत्वा रामोऽब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ २.२४.१० ॥
తల్లి చెప్పిన ఆ మాటలు విని, పురుషోత్తముడైన రాముడు, అత్యంత దుఃఖితురాలైన తల్లితో ఈ మాట పలికాడు.
2.24.11
कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते।
भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति ॥ २.२४.११ ॥
నేను అరణ్యానికి వెళ్ళిన తర్వాత, కైకేయి చేత మోసగింపబడిన రాజు, నీచేత కూడా విడువబడి, నిశ్చయంగా జీవించడు.
2.24.12
भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः।
स भवत्या न कर्तव्यो मनसापि विगर्हितः ॥ २.२४.१२ ॥
భర్తను విడిచిపెట్టడం స్త్రీకి కేవలం క్రూరమైన పని. అది నీచేత చేయబడకూడదు; మనసులో కూడా అది నిందితమైనది.
2.24.13
यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः।
शुश्रूषा क्रियतां तावत् स हि धर्मः सनातनः ॥ २.२४.१३ ॥
కాకుత్స్థుడైన నా తండ్రి, జగతీపతి జీవించి ఉన్నంత కాలం ఆయనకు సేవ చేయాలి; అదే సనాతన ధర్మం.
2.24.14
एवमुक्ता तु रामेण कौसल्या शुभदर्शना।
तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम् ॥ २.२४.१४ ॥
రాముడు ఈ విధంగా చెప్పగా, శుభదర్శనురాలైన కౌసల్య మిగులు సంతోషంతో, అనాయాసంగా ధర్మాన్ని ఆచరించే రాముడితో 'అలాగే' అని పలికింది.
2.24.15
एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः।
भूयस्तामब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ २.२४.१५ ॥
ఇలా అనగా, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు అత్యంత దుఃఖితురాలైన తల్లితో మళ్లీ ఈ మాట పలికాడు.
2.24.16
मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः।
राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषामीश्वरः प्रभुः ॥ २.२४.१६ ॥
నేను, నువ్వు కూడా తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించాలి. రాజే భర్త, గురువు, శ్రేష్ఠుడు; ఆయన అందరికీ ఈశ్వరుడు, ప్రభువు.
2.24.17
इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च।
वर्षाणि परमप्रीत्या स्थास्यामि वचने तव ॥ २.२४.१७ ॥
ఈ మహారణ్యాలలో పద్నాలుగు సంవత్సరాలు గడిపి, పరమ ప్రేమతో నీ మాటకు కట్టుబడి ఉంటాను.
2.24.18
एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा।
उवाच परमार्ता तु कौसल्या सुतवत्सला ॥ २.२४.१८ ॥
అలా చెప్పగా, కన్నీటితో నిండిన ముఖంతో, అత్యంత వ్యాకులురాలై, కుమారుని పై ప్రేమగల కౌసల్య అప్పుడు తన ప్రియ కుమారుడితో పలికింది.
2.24.19
आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम्।
नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीमिव ॥ २.२४.१९ ॥
రామా, ఈ సవతుల మధ్య నివసించడం నాకు తగదు. ఓ కాకుత్స్థ వంశజా, అడవి లేడిని తీసుకువెళ్లినట్లు నన్నూ అడవికి తీసుకుపో.
2.24.20
यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितरपेक्षया।
तां तथा रुदतीं रामो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.२४.२० ॥
తండ్రి మాటను గౌరవించి నీవు వనానికి వెళ్లాలని నిశ్చయించుకున్నావు కదా అని, ఏడుస్తున్న ఆమెతో రాముడు కూడా ఏడుస్తూ ఈ మాటలు పలికాడు.
2.24.21
जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च।
भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः ॥ २.२४.२१ ॥
జీవించి ఉన్న స్త్రీకి భర్తే దైవం, ప్రభువు. ఈ రోజు మీకూ నాకూ ప్రభువు రాజే.
2.24.22
न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता।
भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः ॥ २.२४.२२ ॥
జ్ఞానవంతుడైన లోకనాథుడైన రాజు మనకు ఉండగా మనం అనాథులం కాము. ధర్మాత్ముడైన భరతుడు కూడా సర్వప్రాణులతో ప్రియంగా మాట్లాడేవాడు.
2.24.24
भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतः सदा।
दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत् ॥ २.२४.२४ ॥
అతడు ధర్మపరాయణుడు కాబట్టి ఎల్లప్పుడూ మిమ్మల్ని సేవిస్తాడు. ఈ భయంకరమైన శోకం అతన్ని నాశనం చేయకుండా ఉండాలి.
2.24.25
राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता।
व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा ॥ २.२४.२५ ॥
వృద్ధుడైన రాజు హితాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఏకాగ్రమనస్సుతో ఆచరించు. వ్రతాలు ఉపవాసాలలో నిమగ్నమైన స్త్రీయే అత్యుత్తమురాలు.
2.24.26
भर्तारं नानुवर्तेत सा च पापगतिर्भवेत्।
भर्तुः शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम् ॥ २.२४.२६ ॥
భర్తను అనుసరించని స్త్రీ పాపగతిని పొందుతుంది; భర్తకు సేవ చేయడం ద్వారా స్త్రీ ఉత్తమమైన స్వర్గాన్ని పొందుతుంది.
2.24.27
अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात्।
शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता ॥ २.२४.२७ ॥
దేవపూజ నుండి విరమించి, నమస్కారం కూడా చేయకపోయినా, భర్తకు ప్రియమైన, హితమైన పనులలో నిమగ్నమై కేవలం భర్త సేవనే చేయాలి.
2.24.28
एष धर्मः स्त्रिया नित्यो वेदे लोके श्रुतः स्मृतः।
अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः ॥ २.२४.२८ ॥
ఇది స్త్రీకి నిత్యమైన ధర్మం; వేదంలో, లోకంలో వినబడినది, స్మృతిలో చెప్పబడినది. అగ్నికార్యాలలో, ఎల్లప్పుడూ పుష్పాలతో దేవతలను పూజించాలి.
2.24.29
पूज्यास्ते मत्कृते देवि ब्राह्मणाश्चैव सत्कृताः।
एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकांक्षिणी ॥ २.२४.२९ ॥
దేవీ, నా కోసం బ్రాహ్మణులు పూజ్యులు; వారిని గౌరవంగా సత్కరించాలి. ఈ విధంగా నా రాకను కోరుతూ కాలం కోసం ఎదురుచూడు.
2.24.30
नियता नियताहारा भर्तृशुश्रूषणे रता।
प्राप्स्यसे परमं कामं मयि पर्यागते सति ॥ २.२४.३० ॥
నియమంతో, మితాహారంతో, భర్తకు సేవ చేయడంలో నిమగ్నమై ఉంటే, నేను తిరిగి వచ్చినప్పుడు నీవు పరమ కోరికను పొందుతావు.
2.24.31
यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम्।
एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ २.२४.३१ ॥
ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడు (రాముడు) జీవించి ఉంటే... ఈ విధంగా రాముడు చెప్పగా, కన్నీటితో నిండిన కళ్ళతో (సీత)...
2.24.32
कौसल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत्।
गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक ॥ २.२४.३२ ॥
పుత్రశోకంతో బాధపడిన కౌసల్య రాముడితో ఇలా అన్నది - కుమారా, అడవికి వెళ్లాలన్న నీ దృఢనిశ్చయాన్ని నేను మార్చలేను.
2.24.33
विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो दुरत्ययः।
गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभो ॥ २.२४.३३ ॥
వీరా, నిజంగా కాలాన్ని తిప్పడం కష్టం. కుమారా, ఏకాగ్రచిత్తంతో వెళ్ళు; విభుడా, నీకు ఎల్లప్పుడూ శుభం కలుగుగాక.
2.24.34
पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतक्लमा।
प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते।
पितुरानृण्यतां प्राप्ते स्वपिष्ये परमं सुखम् ॥ २.२४.३४ ॥
నువ్వు మళ్ళీ తిరిగి వచ్చినప్పుడు నేను అలసట తీరి ఉంటాను. మహాభాగ్యుడా, కృతార్థుడవై, వ్రతాన్ని పూర్తి చేసి, తండ్రి ఋణం తీర్చుకుని తిరిగి వచ్చినప్పుడు నేను పరమ సుఖంగా నిద్రిస్తాను.
2.24.35
कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि।
यस्त्वां संचोदयति मे वच आविध्य राघव ॥ २.२४.३५ ॥
కుమారా, యముని గతి భూమిపై ఎప్పుడూ గ్రహించడానికి కష్టం. రాఘవా, నా మాటను కాదని నిన్ను ఇలా నడిపించేది కాలమే.
2.24.36
गच्छेदानीं महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः।
नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना श्लक्ष्णेन चारुणा ॥ २.२४.३६ ॥
మహాబాహు, ఇప్పుడు వెళ్ళు, క్షేమంగా తిరిగి రా. కుమారా, నీ మధురమైన, మృదువైన, మనోహరమైన మాటలతో నన్ను ఆనందపరుస్తావు.
2.24.37
अपीदानीं स कालः स्याद् वनात् प्रत्यागतं पुनः।
यत् त्वां पुत्रक पश्येयं जटावल्कलधारिणम् ॥ २.२४.३७ ॥
కుమారా, ఆ సమయం ఎప్పుడైనా వస్తుందా, నువ్వు అడవి నుండి తిరిగి వచ్చి, జటలు వల్కలం ధరించి ఉన్నప్పుడు నిన్ను నేను మళ్ళీ చూడగలిగే సమయం?
2.24.38
तथा हि रामं वनवासनिश्चितं
ददर्श देवी परमेण चेतसा।
उवाच रामं शुभलक्षणं वचो
बभूव च स्वस्त्ययनाभिकांक्षिणी ॥ २.२४.३८ ॥
వనవాసానికి దృఢనిశ్చయంతో ఉన్న రాముడిని దేవి అత్యంత ప్రేమతో చూసింది. శుభలక్షణాలు గల రాముడితో ఆమె మాట్లాడింది; మంగళాన్ని కోరుతూ ఆశీర్వాదం పలకడానికి సిద్ధమైంది.